III SA/Lu 125/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Sędziowie Asesor WSA Małgorzata Fita (sprawozdawca), Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak, Protokolant Sekretarz sądowy Wiesława Dudek, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 20 czerwca 2006r. sprawy ze skargi S. Z. na decyzję Rektora Uniwersytetu Marii Curie Skłodowskiej z dnia [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Rektora Uniwersytetu Marii Curie Skłodowskiej na rzecz S. Z. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania, 3. określa, że decyzja wymienioną w pkt. 1 nie może być wykonana w całości. . Rektor Uniwersytetu Marii Curie – Skłodowskiej decyzją z dnia [...], bez numeru, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 148 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym i § 25 Regulaminu studiów UMCS, po rozpatrzeniu odwołania S. Z. od decyzji Dziekana Wydziału Prawa i Administracji UMCS z dnia [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia podał, iż decyzją z dnia [...] Dziekan Wydziału Prawa i Administracji UMCS, po ponownym rozpatrzeniu sprawy na skutek uchylenia decyzji organu I instancji z dnia [...], skreślił S. Z. z listy studentów uzupełniających studiów magisterskich ze względu na niewniesienie w terminie opłaty za studia, przy jednoczesnym braku wniosku w przedmiocie odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty, czy zwolnienia z opłaty. Od powyższej decyzji S. Z. wniósł odwołanie, w którym wniósł o jej uchylenie z powodu naruszenia w postępowaniu dotyczącym skreślenia go z listy studentów, przepisów art. 61 i art. 10 kpa. Po zapoznaniu się z treścią odwołania Rektor UMSC wyznaczył rozprawę administracyjną celem wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy i wezwał stronę do złożenia przed rozprawą lub w jej toku wyjaśnień, dokumentów i dowodów. Na rozprawę strona się nie stawiła, nie złożyła pisemnych wyjaśnień, dowodów czy dokumentów, nie wniosła też o odroczenie rozpraw, dlatego organ II instancji nie znalazł podstaw do jej odroczenia. Rozpatrując sprawę, Rektor UMCS uznał, iż przytaczanie przez stronę zarzutów natury formalnej, bez wskazania, iż określone uchybienia mogły mieć wpływ na wynik sprawy, przy jednoczesnym braku złożenia wyjaśnień natury merytorycznej (dotyczących powodów, dla których skarżący nie uiścił opłaty za studia w terminie) nie mogą stanowić podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji. Biorąc pod uwagę wysoką świadomość prawną S. Z., nie można przyjmować, że nie znał procedur, z jakich należy skorzystać w przypadku niemożności uiszczenia opłaty za studia w terminie. Chybiony jest również zarzut, iż skarżący poprzednio również naruszał terminy tych wpłat. Władze uczelni nie są zobowiązane do tolerowania naruszania przez studentów ich podstawowych obowiązków. Jednocześnie podkreślenia wymaga, iż skreślenie skarżącego z listy studentów nastąpiło dopiero po upływie dwóch miesięcy od terminu wpłaty czesnego. Zatem decyzja w tym przedmiocie nie była pochopna, nie uwzględniająca ogólnie znanych okoliczności jak bezrobocie czy nieterminowa wypłata wynagrodzeń przez pracodawców. Mając na uwadze powyższe, nie można wywieść, czy istniały przyczyny niezależne od strony, usprawiedliwiające opóźnienie w zapłacie czesnego, które organ powinien wziąć pod uwagę przy rozpatrywaniu sprawy. Na powyższą decyzję Rektora Uniwersytetu Marii Curie – Skłodowskiej, S. Z. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, w której wniósł o uchylenie jej oraz decyzji organu I instancji, a także o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonym decyzjom zarzucił wydanie ich z naruszeniem przepisów prawa procesowego: art. 6, art. 7, art. 8, art. 10, art. 77, art. 80, art. 81 kpa i art. 61. Zdaniem skarżącego decyzja o skreśleniu z listy studentów, wydana bez wszczęcia postępowania w tym przedmiocie i bez zapewnienia mu możliwości czynnego udziału w postępowaniu jest decyzją wadliwą i powinna być usunięta z obrotu prawnego. Ponadto skarżący dodał, iż w Regulaminie studiów nie określono precyzyjnie sytuacji i okoliczności, w których dziekan ma prawo skreślić studenta z listy, a przede wszystkim zapisu, z którego jednoznacznie wynikałoby, iż przekroczenie terminu wniesienia opłaty uzasadnia skreślenie studenta z listy. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej odrzucenie, z powodu upływu terminu do jej wniesienia, a w razie nieuwzględnienia tegoż wniosku o jej oddalenie. Ustosunkowując się do zarzutów skargi, organ w całości podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie z przyczyn wziętych przez sąd z urzędu. Mając na uwadze art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sąd dokonuje kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast zgodnie z 145 § 1 pkt 1 c) cyt. ustawy, sąd uwzględnia skargę i uchyla zaskarżoną decyzję jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie do takiego naruszenia prawa doszło i tym samym skarga podlegała uwzględnieniu. Na wstępie podnieść należy, iż skarga nie podlegała odrzuceniu z powodu przekroczenia terminu do jej wniesienia, albowiem organ odwoławczy nie wykazał skutecznie, aby do takiego przekroczenia doszło. Jak wynika z akt sprawy, skarżący w odwołaniu od decyzji organu I instancji skierowanym do organu odwoławczego, podał oprócz swojego adresu zamieszkania również adres dla korespondencji w niniejszym postępowaniu. Na ów adres do korespondencji Rektor UMCS skierował do niego przed wydaniem decyzji wezwanie na rozprawę administracyjną. Wezwanie to zostało skutecznie doręczone. Natomiast sama decyzja została do skarżącego wysłana na adres zamieszkania, który jako adres dla korespondencji był przez niego wyłączony, a zatem doręczenie to nie było prawidłowe. Zgodnie z dokumentami załączonymi do akt, decyzja organu odwoławczego została skarżącemu doręczona dopiero w dniu [...]. Jeśli chodzi o skargę S. Z. złożoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego za pośrednictwem Rektora UMCS, to datowana jest ona na dzień [...] (czyli sporządzona została 20 dni po otrzymaniu decyzji), natomiast organ nie dysponuje dokumentem, z którego wynikałoby w jakim dniu skarga była przez skarżącego złożona lub wysłana. Jak wyjaśniła pełnomocnik Rektora UMCS, skarga została przesłana do organu odwoławczego listem poleconym, jednakże osoba pracująca w sekretariacie Rektora nie zachowała koperty, w której korespondencja od skarżącego została nadesłana. Mając na uwadze konieczność uwzględnienia takiej interpretacji przepisów ustawowych, aby realizować prawo dostępu do sądu określone w art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., (Dz. U. Nr 78, poz. 483), skarżący nie może, zdaniem sądu w składzie orzekającym, ponosić konsekwencji nieprawidłowych działań, czy ich braku, organu odwoławczego. Odnosząc się natomiast do kwestii związanych z merytorycznym rozpoznaniem skargi na decyzję Rektora Uniwersytetu Marii Curie Skłodowskiej z dnia [...], którą to decyzją utrzymano w mocy decyzję Dziekana Wydziału Prawa i Administracji UMCS z dnia [...] w przedmiocie skreślenia S. Z. z listy studentów, sąd z urzędu zauważył, iż organ nie wykazał w niej, ażeby doszło do sytuacji uzasadniającej to skreślenie. W podstawie prawnej rozstrzygnięcia organ odwoławczy, podobnie jak organ I instancji, podał przepisy art. 148 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz.U. z 1990 r., Nr 65, poz.385 ze zm.) i § 25 ust. 2 Regulaminu studiów UMCS. Zgodnie z art. 148 powołanej wcześniej ustawy, dziekan może skreślić studenta z listy studentów w przypadkach określonych w regulaminie studiów i od tej decyzji służy stronie odwołanie do rektora uczelni, natomiast zgodnie z § 25 ust. 2 Regulaminu studiów UMCS student, który nie uiścił opłaty za zajęcia dydaktyczne, może być przez dziekana wydziału skreślony z listy studentów. Analizując postanowienia Regulaminu, który zgodnie z art. 143 ustawy o szkolnictwie wyższym, określa prawa i obowiązki studenta związane z tokiem studiów, sąd uznał, że jego § 25 ust. 2, stanowiący o konsekwencjach niezapłacenia przez studenta określonych opłat, który nie mówi nic o terminach wnoszenia tych opłat, należy ściśle czytać z treścią § 19 ust. 3 Regulaminu, który określa, że jeżeli obowiązujące w Uniwersytecie przepisy przewidują wnoszenie opłat za zajęcia dydaktyczne – warunkiem wpisu na kolejny semestr lub rok studiów jest ich uiszczenie w terminie określonym przez dziekana. Nie można bowiem wydać decyzji w przedmiocie skreślenia studenta z listy studentów z powodu nieuiszczenia opłaty, skoro nie ustalono wcześniej terminu do jej wniesienia. Za takim poglądem przemawia również treść § 9 ust. 2 Regulaminu, który nakazuje studentom wnosić terminowo opłaty za zajęcia dydaktyczne według zasad określonych w uchwałach Senatu i zarządzeniach Rektora. Zgodnie z powołanym wcześniej § 19 Regulaminu, terminy wnoszenia opłat za zajęcia dydaktyczne określa dziekan, natomiast w aktach sprawy nie ma ani jego zarządzenia w tym przedmiocie, ani innego dokumentu, który by kwestię tę regulował. O terminach wnoszenia opłat pisze jedynie organ I instancji w uzasadnieniu swojej decyzji, podnosząc, iż z postanowień Regulaminu studiów wynika, że wpis na kolejny semestr studiów zostaje dokonany po zaliczeniu zajęć przewidzianych planem studiów do 30 marca i 30 września. W odniesieniu do studiów zaocznych dodatkowym warunkiem wpisu na kolejny semestr jest wniesienie do wyżej wymienionych terminów opłaty czesnego. Jednakże nie ma to poparcia w postanowieniach Regulaminu, który w § 14 ust. 1 określa czas trwania roku akademickiego, który rozpoczyna się 1 października i trwa do 30 września, natomiast w ust. 3 i 4 stanowi, że organizację roku akademickiego dla studentów studiów stacjonarnych ustala Rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego i podaje do wiadomości przed 1 października, zaś organizację roku akademickiego dla studentów studiów zaocznych ustalają dziekani. Mając na uwadze brzmienie powyższych postanowień Regulaminu, zauważyć należy, że podobnie jak w przypadku określenia terminów uiszczania opłat, również odnośnie ustalenia organizacji roku akademickiego (czasu trwania semestrów) nie podano w nim szczegółowych dat. Terminy dokonywania opłat za zajęcia dydaktyczne nie zostały również określone w załączonym do akt sprawy Zarządzeniu Nr [...] Rektora Uniwersytetu Marii Curie – Skłodowskiej z dnia [...] w sprawie wysokości opłat za zajęcia dydaktyczne i opłat za czynności związane z działalnością dydaktyczną świadczoną przez UMCS w roku akademickim 2004/2005, które to zarządzenie podaje jedynie wysokość tych opłat. W zarządzeniu tym, w § 2 określa się jedynie, że na kierunkach o semestralnym systemie zaliczania studiów dokonuje się podziału kwoty opłaty rocznej na opłaty semestralne, bez wskazania terminów trwania semestrów. Skoro zatem organ nie wskazał, jakie terminy do zapłaty czesnego na Wydziale Prawa i Administracji zostały ustalone i nie wywiódł, iż rzeczywiście dokonana przez skarżącego opłata w takim terminie nie została uiszczona, Wojewódzki Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, iż decyzja ta obarczona jest wadą prawną, powodującą konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Ponownie rozpatrując sprawę, organ odwoławczy ustali w jakim terminie skarżący miał dokonać opłaty za studia i w jakim akcie wewnętrznym termin ten został ustalony, a następnie dopiero zbada czy zachodzą w niniejszej sprawie przesłanki do skreślenia S. Z. z listy studentów z powodu niezapłacenia czesnego w terminie. Na marginesie należy zwrócić również uwagę na fakt, iż w aktach sprawy nie ma dokumentu, z którego wynikałyby upoważnienie dla Prodziekana Wydziału Prawa i Administracji UMCS do prowadzenia postępowań i wydawania decyzji za Dziekana tego Wydziału. Odnosząc się z kolei do zarzutów skarżącego odnośnie naruszenia szeregu przepisów kodeksu postępowania administracyjnego (art. 6, art. 7, art. 8, art. 10, art. 77, art. 80, art. 81 kpa i art. 61), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie nie podziela jego wywodów w tym zakresie. Zauważyć należy, że zgodnie z art. 161 cyt. ustawy o szkolnictwie wyższym, która obowiązywała w czasie wydania zaskarżonych decyzji, do decyzji podjętych przez organ uczelni w indywidualnych sprawach studenckich, stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Biorąc pod uwagę ustalone już orzecznictwo w tym zakresie, a przede wszystkim stanowisko Trybunału Konstytucyjnego, wyrażone w wyroku z dnia 8 listopada 2000 r.. SK 18/99, opubl. w OTK ZU 2000/7 poz. 258, odpowiednie stosowanie przepisów kpa, ma zapewnić tylko minimum procedury, niezbędne do załatwienia spraw i zachowania uprawnień strony, przy uwzględnieniu specyfiki szkoły wyższej. Jest to związane z autonomią szkół wyższych, którą to autonomię należy rozumieć jako konstytucyjnie chronioną sferę wolności prowadzenia badań naukowych i kształcenia, w ramach obowiązującego porządku prawnego – art. 70 ust. 5 Konstytucji RP. Oznacza to, iż konstytucja zakłada istnienie aktów wewnętrznych tych uczelni i że uczelnie regulują tymi aktami zakładowymi, zgodnymi z prawem – prawa i obowiązki studenta. Tym samym mają one prawo skreślania z listy studentów tych osób, które nie spełniają wymagań określonych w tych aktach. Prawo do regulacji wewnętrznych przysługuje wszystkim szkołom wyższym po to, by mogły one realizować cel publiczny, jakim jest kształcenie studentów i prowadzenie badań naukowych. Analogia do stosunków administracyjnoprawnych nie może natomiast prowadzić do uczynienia wprost z rektora, lub innego organu uczelni – organu administracji państwowej. Nakaz odpowiedniego stosowania kpa należy rozumieć w ten sposób, że wszystkie gwarancje, jakie przysługują adresatowi decyzji administracyjnej na podstawie kpa, winny mieć również zastosowanie do adresata decyzji rektora, chyba, że szczególne cechy sprawy to uniemożliwiają. Ma to znaczenie przede wszystkim dla stwierdzenia w jakich indywidualnych sprawach studenckich przysługuje skarga do sądu administracyjnego. Z tych też względów oraz na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c), art. 152 i art. 200 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.