III SA/Lu 127/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski (sprawozdawca), Sędziowie Asesor WSA Małgorzata Fita,, Sędzia NSA Maria Wieczorek, Protokolant Stażysta Olga Michalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2005 r. sprawy ze skargi A. M. na rozkaz personalny Nr [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji z dnia [...] stycznia 2005 r. w przedmiocie zwolnienia ze służby w Policji oddala skargę. Rozkazem personalnym nr [...] z dnia [...] wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 127 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania A. M. od Rozkazu Personalnego Nr [...] Komendanta Miejskiego Policji z dnia [...] grudnia 2004 r. o zwolnieniu ze służby w Policji z dniem 31 grudnia 2004 r. na podstawie art. 41 ust. 3 w związku z art. 45 ust. 3 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2002 r., nr 7 poz. 58 ze zm.) - Komendant Wojewódzki Policji uchylił zaskarżony rozkaz personalny w części dotyczącej daty zwolnienia ze służby w Policji i określił nowy termin zwolnienia ze służby na dzień rozstrzygnięcia sprawy przez organ II instancji tj. [...] stycznia 2005 r., w pozostałym zakresie rozkaz personalny utrzymał w mocy. W niniejszej sprawie organ II instancji ustalił, że A. M. - Komendant Komisariatu VII - w dniu [...] grudnia 2004 r. złożył osobiście raport, w którym zwrócił się o zwolnienie ze służby z dniem jego złożenia tj. 31 grudnia 2004 r. Prośbę uzasadnił względami osobistymi. Komendant Miejski Policji rozkazem personalnym Nr [...] z dnia [...] grudnia 2004 r. wydanym na podstawie art. 41 ust. 3 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (stanowiącym, że policjanta zwalnia się ze służby w terminie do 3 miesięcy od pisemnego zgłoszenia przez niego wystąpienia ze służby) z dniem 31 grudnia 2004 r. zwolnił podinsp. A. M. ze służby w Policji. Organ I instancji odstąpił od uzasadnienia decyzji w trybie art. 107 § 4 kpa gdyż rozkaz w całości uwzględniał żądanie zwolnienia ze służby, wyrażone przez policjanta w raporcie z dnia 31 grudnia 2004 r. Rozkaz o zwolnieniu został doręczony A. M. w dniu 1 stycznia 2005 r. W dniu 12 stycznia 2005 r. policjant zgłosił wycofanie raportu z dnia 31 grudnia 2004 r. i wskazał, że raport ten sporządził w stanie wyłączającym świadome i swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Organ odwoławczy uznał, że brak jest przesłanek do zmiany tej decyzji. Wskazał przy tym, że w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego treść raportu o zwolnienie należy rozpatrywać w kontekście złożenia przez stronę oświadczenia woli w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego, zaś odwołanie raportu o zwolnienie należy ocenić pod kątem wad oświadczenia woli określonych w art. 82 Kodeksu cywilnego. Z treści tego przepisu wynika, że dopuszczalne jest uznanie za nieważne oświadczenia woli, które zostało złożone przez osobę znajdującą się w stanie wyłączającym świadome podejmowanie decyzji i wyrażenie woli. Jak ustalono, w dniu 30 grudnia 2004 r. zostało wszczęte postępowanie administracyjne zmierzające do zwolnienia A. M. ze służby na podstawie art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji (popełnienia czynu o znamionach przestępstwa). Poprzedniego dnia (30 grudnia 2004 r.) A. M. około godz. 19.00. w L. znajdując się w stanie nietrzeźwości określonym tego dnia o godz. 19.19 na 0.88 mg/dm3 alkoholu w wydychanym powietrzu, prowadził w ruchu lądowym samochód marki Skoda Oktawia (oraz spowodował kolizję z innym pojazdem - radiowozem). W ocenie organu wszczęcie postępowania administracyjnego zmierzającego do zwolnienia policjanta ze służby ze względu na oczywistość popełnienia przestępstwa służby (na podstawie art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji) było głównym powodem złożenia wniosku o zwolnienie w trybie natychmiastowym. Skarżący złożył raport w dniu 31 grudnia 2004 r. w godzinach południowych w Kancelarii Ogólnej Komendy Miejskiej Policji, a następnie udał się do lekarza i został przyjęty do Szpitala Neuropsychiatrycznego. W toku postępowania skarżący nie przedłożył dowodów, które wskazywałyby, iż w chwili składania raportu o zwolnienie był w stanie wyłączającym świadome podejmowanie decyzji i wyrażenie woli. Biorąc pod uwagę, że Komendant Miejski Policji nie nadał decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności, organ odwoławczy w oparciu o art. 130 § 2 kpa, stwierdzając, że wniesienie odwołania w terminie wstrzymuje wykonanie decyzji, na nowo określił termin zwolnienia policjanta. Do dnia zwolnienia skarżący przesłużył w Policji 14 lat i 4 miesiące i nie nabył prawa do emerytury policyjnej. Skarżący odwołał się do powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonego rozkazu personalnego oraz poprzedzającego go rozkazu personalnego organu pierwszej instancji z powodu wydania ich z naruszeniem prawa. Zdaniem skarżącego organy w postępowaniu administracyjnym dopuściły się naruszenia prawa, gdyż: 1. Organ I instancji wszczynając postępowanie administracyjne naruszył dyspozycje zawarte w art. 10 § 1 kpa (prawo do czynnego udziału strony w każdym stadium postępowania). Skarżący nie miał możliwości wypowiedzenia się co do całokształtu materiału dowodowego zebranego w sprawie, gdyż w toku prowadzenia postępowania administracyjnego przebywał na zamkniętym leczeniu w szpitalu psychiatrycznym. 2. Zwolnienie ze służby w Policji nastąpiło bez wymaganej procedury określonej w art. 6d ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji - zgodnie z którą komendant miejski Policji odwołując komendanta komisariatu Policji powinien zasięgnąć opinii prezydenta miasta. 3. Doszło do naruszenia art. 82 kodeksu cywilnego, gdyż organ II instancji nie podjął żadnych czynności w kierunku ustalenia w jakim stanie psychicznym znajdował się skarżący w chwili sporządzania raportu o zwolnienie z Policji. W dniu 31 grudnia 2004 r. skarżący zażył leki psychotropowe, po których miał przemijające zaburzenia czynności psychicznych, krótkotrwałe zaniki pamięci oraz zaburzenia funkcjonowania umysłu. Pośrednim dowodem, iż skarżący w chwili złożenia raportu znajdował się w stanie wskazującym na zaburzenie czynności psychicznych jest fakt umieszczenia go bezpośrednio po złożeniu raportu w szpitalu psychiatrycznym. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie. Odnosząc się do zarzutu określonego w pkt 1 organ II instancji stwierdził, że zgodnie z art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy z dnia 1990 r. o Policji policjanta można zwolnić ze służby w przypadku popełnienia czynu o znamionach przestępstwa, jeżeli popełnienie czynu jest oczywiste i uniemożliwia jego pozostanie w służbie. Po powzięciu wiadomości o popełnieniu przestępstwa, w dniu 31 grudnia 2004 r. Komendant Miejski Policji w wdrożył postępowanie administracyjne w tym kierunku. Po wszczęciu postępowania skarżący złożył prośbę o zwolnienie go ze służby. Komendant Miejski Policji przychylił się do prośby skarżącego, zatem dalsze prowadzenie postępowania administracyjnego w kierunku zwolnienia policjanta ze służby w Policji na podstawie art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji stało się bezprzedmiotowe. Odnosząc się do zarzutu przedstawionego przez skarżącego w pkt 2, organ odwoławczy zauważa, iż wskazany przez skarżącego przepis odnosi się wyłącznie do przypadków powołania i odwołania komendanta komisariatu Policji. Zwolnienie policjanta ze służby w Policji w trybie art. 43 ust. 3 ustawy o Policji wyłącza zastosowanie przepisu art. 6d ust. 1 powołanej ustawy i w związku z powyższym zarzut skarżącego w tym zakresie nie zasługuje na uwzględnienie. Ustosunkowując się do zarzutu zawartego w pkt 3 organ odwoławczy stwierdza, że skarżący nie udowodnił tezy o istnieniu zaburzeń czynności psychicznych, przedstawił jednie kartę informacyjną leczenia szpitalnego. Z wymienionej karty wynika, iż w dniach od 31 grudnia 2004 r. do 14 stycznia 2005 r. był po raz pierwszy hospitalizowany w Szpitalu Neuropsychiatrycznym. Ponadto karta zawiera zwięzłe dane o przebiegu choroby: "pacjent przyjęty do szpitala z powodu relacjonowanego obniżenia nastroju. W dniu przyjęcia potwierdzał obecność myśli rezygnacyjnych, zaburzenia snu, pesymizm, brak planów, na przyszłość. W trakcie hospitalizacji osiągnięto częściową poprawę nastroju i normalizację rytmów biologicznych". Z zachowania się skarżącego bezpośrednio przed złożeniem pisemnej prośby o zwolnienie z Policji nie wynika, iż znajdował się wówczas w stanie psychicznym umożliwiającym świadome lub swobodne podjęcie decyzji i wyrażenie woli. W dniu 31 grudnia 2004 r. o godz. 9.30 A. M. został przesłuchany w charakterze strony w związku ze wszczęciem postępowania administracyjnego w sprawie zwolnienia go ze służby w Policji na podstawie art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji. Złożone zeznanie było logiczne i spójne. Przedstawiona w toku przesłuchania przez skarżącego chronologia wydarzeń oraz poprawna konstrukcja budowy zdań świadczą o tym, iż nie znajdował się wówczas w stanie zaburzenia czynności psychicznych, zdawał sobie sprawę, iż popełnił czyn o znamionach przestępstwa określonego w art. 178a § 1 kk i zostanie zwolniony ze służby w Policji. Najkorzystniejszą formą zwolnienia policjanta ze służby w Policji w takim przypadku było zwolnienie na podstawie art. 41 ust. 3 powołanej ustawy o Policji, gdyż policjant otrzymuje wówczas wszystkie należne mu świadczenia i należności. Bezpośrednio po zakończeniu przesłuchania skarżący złożył pisemną prośbę o zwolnienie ze służby w Policji. Komendant Miejski Policji uwzględnił dotychczasową bardzo dobrą opinię o skarżącym i przychylił się do najkorzystniejszej formy zwolnienia ze służby. Z informacji zawartej w przedstawionej wyżej karcie informacyjnej leczenia szpitalnego nie wynika, aby pacjent w dniu przyjęcia do szpitala znajdował się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Skarżący w toku dotychczasowej służby w Policji nigdy nie korzystał ze zwolnień lekarskich od lekarza psychiatry. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, a zatem nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszym rzędzie wskazać należy, że Sąd nie podziela zarzutów skarżącego w zakresie wad procesowych zawartych w postępowaniu dyscyplinarnym. Zastrzeżeń nie budzi również prawidłowość ustalenia stanu faktycznego. Sąd po zapoznaniu się z argumentacją organu odwoławczego nie widzi podstaw do uwzględnienia tych zarzutów, podzielając wyrażone tam poglądy. W myśl art. 6d ust. 1 ustawy o Policji komendanta komisariatu Policji powołuje i odwołuje komendant powiatowy (miejski) Policji po zasięgnięciu opinii właściwego terytorialnie wójta (burmistrza lub prezydenta miasta) lub wójtów. Nie ulega jednak wątpliwości, że powyższy przepis nie ma zastosowania w sytuacji, gdy zmiana osoby pełniącej funkcję komendanta komisariatu jest następstwem odejścia ze służby poprzedniego komendanta. Opiniujący nie ma wpływu na stosunek służbowy policjanta, a jedynie na obsadzenie konkretnego stanowiska. Odnosząc się do zarzutu nieuwzględnienia wady oświadczenia woli skarżącego w zakresie zgłoszenia wystąpienia ze służby wskazać należy, że w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego – skoro ustawa o Policji, ani przepisy prawa administracyjnego nie regulują tej problematyki, należy stosować przepisy kodeksu cywilnego dotyczące składania oświadczeń woli oraz wad oświadczeń woli (tak np. wyrok NSA z dnia 13 września 1999 r., sygn. akt II SA 1091/99, LEX nr 47394, zob. też wyrok NSA z dnia 19 kwietnia 1999 r. sygn. akt II SA 379/99 LEX nr 47388, wyrok NSA z dnia 5 lipca 2001 r., sygn. akt II SA 593/01, LEX nr 77683, wyrok NSA z dnia 21 czerwca 1999 r., sygn. akt II SA 712/99, niepubl., podobnie A. Świątkowski – Glosa do wyroku NSA z dnia 12 maja 1995 r., II SA 399/95 - Prokuratura i Prawo 1997 nr 1 str. 107 - 108). Zgodnie z art. 82 kc nieważne jest oświadczenie woli złożone przez osobę, która z jakichkolwiek powodów znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Dotyczy to w szczególności choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego, chociażby nawet przemijającego, zaburzenia czynności psychicznych. Zarzut, że skarżący w dniu 31 grudnia 2004 r. znajdował się w stanie wyłączającym świadome powzięcie decyzji i wyrażenie woli nie jest trafny, gdyż skarżący nie uwodnił tego stanu. Skarżący przebywał na zwolnieniu lekarskim zarówno bezpośrednio po złożeniu raportu o zwolnienie ze służby w Policji w dniu 31 grudnia 2004 r., jak i w dniu 12 stycznia 2005 r., w którym wycofał raport o zwolnienie. Brak jest jednak dowodu, że w chwili składania oświadczenia woli o zwolnieniu ze służby skarżący znajdował się w stanie wyłączającym świadome i swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. W takim samym stanie psychicznym skarżący znajdował się również w chwili wycofania oświadczenia woli o zwolnieniu ze służby, a mimo to twierdzi, iż późniejsze oświadczenie jest wolne od wad. Zaświadczenie o czasowej niezdolności do służby wystawione przez lekarza psychiatrę nie stanowi dowodu na to, że w chwili składania oświadczenia o zwolnienie ze służby skarżący znajdował się w omówionym wyżej stanie. Również z pisma specjalisty psychiatry z dnia 26 stycznia 2005 r., który wystawił zwolnienie nie wynika, aby stan skarżącego uzasadniający przyjęcie do szpitala (głębokie obniżenie nastroju z myślami rezygnacyjnymi) można było uznać za odpowiadający wskazanej normie prawnej. W dniu 31 grudnia 2004 r., o godz. 9.30, a więc przed złożeniem oświadczenia woli, skarżący został przesłuchany w związku z wszczęciem postępowania dyscyplinarnego. Z protokołu przesłuchania strony wynika, że w jego trakcie wypowiadał się spójnie i logicznie, nic nie wskazuje, aby znajdował się w stanie upośledzenia funkcji psychicznych. Nie bez znaczenia jest, że skarżący do dnia zwolnienia przesłużył w Policji 14 lat i 4 miesiące i nie nabył prawa do emerytury policyjnej, związanej z 15 – letnim stażem. Uwzględnienie jego pierwotnego raportu definitywnie pozbawiało go tego uprawnienia (choć dawało prawo do uzyskania jednorazowej wysokiej odprawy) i zapobiegało upokarzającemu zwolnieniu dyscyplinarnemu, natomiast kilkumiesięczne procedowanie w sprawie związane z koniecznością wdrożenia innego trybu zwolnienia ze służby dawało szansę na uzyskanie stażu, przejścia na emeryturę i zachowanie stałego źródła utrzymania. Na koniec wskazać należy, że przyczyna wyłączająca swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli musi tkwić w samym oświadczającym, a nie w sytuacji zewnętrznej w jakiej się znalazł. Brak swobody musi być odniesiony do okoliczności wewnętrznych, a nie zewnętrznych; przyczyna wyłączająca swobodne podjęcie decyzji musi być umiejscowiona w samym podmiocie składającym oświadczenie, a nie w jakiejś sytuacji zewnętrznej, w jakiej ta osoba została podstawiona (tak K. Piasecki - Kodeks cywilny. Księga pierwsza. Część ogólna. Komentarz, Zakamycze, 2003 r., kom. do art. 82 kc, cyt. za LEX Omega). Podsumowując, skarżący nie wykazał, by składając raport o zwolnienie w dniu 31 grudnia 2004 r. działał w stanie wyłączającym świadome podjęcie decyzji i wyrażenie woli, czego konsekwencją byłaby nieważność wniosku o zwolnienie ze służby, a zatem jego zarzuty dotyczące rozkazu o zwolnieniu nie zasługują na uwzględnienie. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm.) skargę oddalił.