III SA/Lu 1277/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Grymuza, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Kowalczyk (sprawozdawca),, Sędzia WSA Iwona Tchórzewska, Protokolant Referent stażysta Michał Białowski, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 8 lutego 2017 r. sprawy ze skargi D. S. – W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek i odsetek oddala skargę. Zaskarżoną decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia [...] września 2016 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku D. (skarżąca) utrzymana została w mocy decyzja tego organu nr [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i fundusz pracy wraz z odsetkami w łącznej kwocie 34.260,22 zł. Z poczynionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (organ lub zamiennie Zakład) ustaleń wynika, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z partnerem i dwójką dzieci w wieku 11 lat oraz 3 miesięcy i aktualnie przebywa na urlopie macierzyńskim. Jej miesięczne dochody stanowią zasiłek macierzyński w kwocie 1.639,80 zł, świadczenie wychowawcze na córkę wypłacane przez MOPR w [...] w kwocie 500 zł oraz zasądzone alimenty na syna w kwocie 400 zł. Partner skarżącej osiąga dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w kwocie 2.109,91 zł netto. Według oświadczenia skarżącej stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem wynoszą 801,67 zł., natomiast łączna miesięczna kwota zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów w bankach wynosi 584,50 zł. Skarżąca nadmieniła też, że ostatecznym terminem spłaty tych zobowiązań jest kwiecień i czerwiec 2017 r. Zakład, dokonując analizy dochodów rodziny oraz ponoszonych wydatków związanych ze stałymi miesięcznymi opłatami stwierdził, że obciążają one w znacznym stopniu budżet skarżącej, jednak nie mogą stanowić przesłanki do umorzenia należności. Dokonując analizy sytuacji materialnej skarżącej Zakład wskazał, że wziął pod uwagę uzyskiwane łącznie z partnerem dochody jak też wykazane wydatki gospodarstwa domowego uznając, że wynikająca z zestawienia tych danych sytuacja majątkowa skarżącej nie stanowi wystarczającej przesłanki do uwzględnienia wniosku o umorzenie należności. Zakład wskazał też na możliwość regulowania zadłużenia w miarę możliwości płatniczych w ramach dobrowolnych wpłat pozwalających na systematyczne zmniejszanie zadłużenia. Podniesiono przy tym, iż skarżąca reguluje terminowo zobowiązania wobec banku. Odnosząc się do argumentów wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Zakład stwierdził, że okoliczności które doprowadziły do powstania zadłużenia w okresie od czerwca 2010 r. do października 2012 r., tj. brak winy skarżącej w nieodprowadzaniu składek przez pracodawcę brytyjskiego, nie stanowią ustawowej przesłanki umorzenia zaległości. Organ wyjaśnił przy tym, że ustalenie w przedmiocie ustawodawstwa jakiemu podlegała skarżąca w okresie od czerwca 2010 r. do października 2012 r. było przedmiotem postępowania prowadzonego w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych przez Wydział Ubezpieczeń i Składek, zakończonego decyzją nr [...] z [...] sierpnia 2015 r., która stwierdzała okres podlegania ubezpieczeniu obejmujący również okres pracy w Wielkiej Brytanii i wobec jej nie zaskarżenia stała się ostateczna. Odnosząc się do przesłanek z § 3 pkt. 1 ust. 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365; dalej jako: "rozporządzenie w sprawie umarzania należności"), Zakład podniósł, że również stan zdrowia syna skarżącej nie stanowi wystarczającej przesłanki do umorzenia należności w niniejszej sprawie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając jej: 1) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy: - tj. naruszenie art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. polegające na tym, że organ niewyczerpująco zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy w szczególności dowody dotyczące kwestii braku winy Skarżącej w powstaniu zaległości, co w konsekwencji nie doprowadziło do wyważenia interesu społecznego i słusznego interesu skarżącej; - tj. naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 8, 9, 11 k.p.a., poprzez niedostateczne wyjaśnienie przesłanek utrzymania w mocy decyzji z dnia [...] sierpnia 2016 r. oraz brak merytorycznego uzasadnienia dlaczego została wydana negatywna decyzja pomimo przedstawionych przez skarżącą okoliczności wyczerpujących przesłanki z § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie umarzania należności; - tj. naruszenie art. 138 k.p.a. § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez jego zastosowanie tj. bezzasadne utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji oraz naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie;  2) naruszenie przepisów prawa materialnego, w tym § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie umarzania należności, poprzez błędną jego wykładnię, co skutkowało tym, że organ pominął okoliczności wskazane przez skarżącą jako te, które mogłyby wyczerpać przesłankę z § 3 pkt 1 rozporządzenia. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczenia Społecznego wniósł o oddalenie skargi, podnosząc, że decyzja o umorzeniu składek na ubezpieczenie społeczne rolników ma charakter uznaniowy oraz że organ nie wykroczył poza zakres przyznanej mu przez ustawodawcę swobody orzekania oraz działał zachowując określone prawem standardy proceduralne Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje. Skarga podlega oddaleniu. Przedmiotem sądowej kontroli jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, odmawiająca skarżącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy wraz z odsetkami. Podstawą umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne jest art. 28 ust. 1 – 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 963 z późn. zm.), dalej także jako u.s.u.s. Przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do umorzeń między innymi składek na ubezpieczenie zdrowotne (art. 32 u.s.u.s.). Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a, przewidującego wyjątek od zasady, polegający na tym, że pomimo braku całkowitej nieściągalności składek możliwe jest umorzenie składek w uzasadnionych przypadkach. Według art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyjątek od zasady, że umorzeniu podlegają należności z tytułu składek tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności dotyczy składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Wówczas należności mogą być umarzane w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). W ustawie nie określono bliżej uzasadnionych przypadków w rozumieniu art. 28 ust. 3a u.s.u.s., jednak ustawodawca korzystając z konstrukcji upoważnienia ustawowego zobowiązał właściwego ministra do określenia w rozporządzeniu, w ramach szczegółowych zasad umarzania składek, także przesłanek uzasadniających umorzenie. Korzystając z tego upoważnienia Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określił w drodze rozporządzenia szczegółowe zasady umarzania składek, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie umarzania należności, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1/ gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2/ poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3/ przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Odnosząc wskazane regulacje prawne do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, na wstępie należy wyjaśnić, że skarżąca jako osoba fizyczna prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą podlegała ubezpieczeniom społecznym w okresie od 01 maja 2008 r. do 23 października 2014 r., co zostało stwierdzone ostateczną decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] sierpnia 2015 r. nr [...] (k. [...] -[...] adm.). Nie jest też w sprawie sporne, że za okres od czerwca 2010 do października 2012 r. składki te nie były przez skarżącą opłacane, w wyniku czego powstała zaległość w łącznej kwocie 34.260,22 zł (wraz z odsetkami), o której umorzenie skarżąca wnosiła w rozpoznawanej sprawie. Przechodząc na grunt przesłanek umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, poza sytuacją ich całkowitej nieściągalności, właściwym ze względu na stan faktyczny sprawy punktem odniesienia jest przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie umarzania należności, określający przesłanki decyzji w tym przedmiocie. Wskazuje on, że przypadki dające podstawę do umarzania składek zachodzą wówczas, kiedy zobowiązany ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. We wskazanym przepisie przykładowo wymieniono przypadek gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Należy też wskazać, że decyzja w przedmiocie umorzenia jest decyzją uznaniową, co oznacza, że także w przypadku stwierdzenia zaistnienia przesłanek umorzenia organ może, lecz nie musi umorzyć zaległości. Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest wiec ograniczona w tym znaczeniu, że obejmuje zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Innymi słowy sąd kontroluje, czy w toku postępowania organy administracji publicznej zgodnie z przepisem art. 7 k.p.a. podjęły wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, oraz czy wyczerpująco zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy. Stosownie do przepisu art. 77 § 1 k.p.a. wyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego polega na ustosunkowaniu się do każdego ze zgromadzonych w sprawie dowodów z uwzględnieniem wzajemnych powiązań między nimi, celem uzyskania jednoznaczności ustaleń faktycznych i prawnych. Należy też zaznaczyć, że ocena materiału dowodowego podporządkowana winna być zasadzie swobodnej oceny dowodów, określonej w art. 80 k.p.a., a decyzja powinna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. Przykładając określone w tych przepisach wzorce postępowania i rozstrzygania do zaskarżonej decyzji, sąd nie dopatrzył się uchybień organu. W toku postępowania organy wyjaśniły wszystkie istotne dla wyniku sprawy okoliczności w oparciu o dowody wskazane przez skarżącą. Podjęły też inicjatywę wyjaśnienia okoliczności związanych z zatrudnieniem skarżącej w Wielkiej Brytanii, w kierunku ustalenia, czy w tym okresie skarżąca podlegała w zakresie ubezpieczeń społecznych ustawodawstwu polskiemu czy brytyjskiemu. Ustalenia te zostały potwierdzone stosowną decyzją organu z [...] sierpnia 2015 r., od której skarżąca nie wniosła odwołania. Z punktu widzenia przesłanek umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne istotna jest sytuacja bytowa osoby zobowiązanej, a zatem konieczne jest ustalenie przez organ jej dochodów i wydatków oraz relacji pomiędzy osiąganymi dochodami a koniecznymi dla zaspokojenia niezbędnych życiowych potrzeb rodziny wydatkami konkretnej osoby zobowiązanej. W niniejszej sprawie organ ustalił, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z partnerem i dwójką dzieci w wieku 11 lat oraz 3 miesięcy. Zgodnie ze złożonymi dokumentami aktualnie skarżąca przebywa na urlopie macierzyńskim i z tego tytułu pobiera zasiłek macierzyński w kwocie 1.639,80 zł. Partner skarżącej osiąga dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w kwocie 2.109,91 zł netto. Ponadto, skarżąca otrzymuje świadczenie wychowawcze na córkę wypłacane przez MOPR w [...] w kwocie 500 zł. Ma również zasądzone alimenty na syna w kwocie 400 zł. Stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem skarżąca określiła na kwotę łączną 801,67 zł. Wskazała nadto, że posiada zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów w bankach w kwocie łącznej 41.932,66 zł z ostatecznym terminem spłaty przypadającym w kwietniu i czerwcu 2017 r. Łączna miesięczna kwota zobowiązań wobec kredytowych wynosi 584,50 zł. W tych okolicznościach faktycznych organ prawidłowo przyjął, iż zachodzi brak przesłanek określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Ustalenia organu w zakresie dochodów i wydatków gospodarstwa domowego skarżącej są wyczerpujące i znajdują odzwierciedlenie w zgromadzonych dowodach. Organ wziął pod uwagę wszystkie okoliczności, oświadczenia i dokumenty przedłożone przez skarżącą, które powinny być brane pod uwagę przy ocenie zasadności wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, w sytuacji braku przesłanki ich całkowitej nieściągalności. Organ wyjaśnił w decyzji zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Skarżąca wskazała, że jej syn ma problemy zdrowotne, co bezspornie związane jest z kosztami leczenia. Zdaniem sądu, organ jednak trafnie podniósł, że stan zdrowia syna nie wykazuje cech przewlekłości i nie uniemożliwia skarżącej uzyskiwania dochodu, zatem nie stanowi on wystarczającej przesłanki do umorzenia należności w niniejszej sprawie. Z akt sprawy wynika, że zasadniczym motywem wniosku o umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, eksponowanym też w skardze, był brak winy skarżącej w powstaniu zadłużenia. Odnosząc się do tych twierdzeń sąd zauważa, że w świetle treści cytowanych wyżej przepisów, okoliczności powstania zaległości nie mogą być brane przez organ pod uwagę w postępowaniu dotyczącym umorzenia zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, gdyż nie zostały wymienione w katalogu przesłanek warunkujących umorzenie. Jak wynika bowiem z treści przepisu § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie umarzania należności, płaszczyznę odniesienia dla wniosku o umorzenie stanowi wyłącznie aktualna sytuacja majątkowa i rodzinna osoby zobowiązanej, która w rozpoznawanej sprawie została przez organy szczegółowo przeanalizowana i oceniona w kontekście wynikających z tego przepisu przesłanek umorzenia należności. Wobec powyższego, nie można zarzucić organowi, aby odmawiając skarżącej umorzenia należności dopuścił się naruszeń czy to wskazanych w skardze zasad postępowania, czy też przepisów prawa materialnego, które mogłyby skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji. Z treści jej uzasadnienia wynika, że w oparciu o zgromadzone dowody właściwie ocenił sytuację materialną i rodzinną skarżącej oraz zdrowotną członków jej rodziny – w kontekście określonych w przepisach prawa przesłanek umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek. Uzasadnienie faktyczne decyzji spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a., tj. zawiera wskazanie istotnych faktów dotyczących sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącej oraz dowodów z których zostały one wywiedzione. Decyzja zawiera też wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia z wyjaśnieniem treści przepisów, które organ zastosował. Organ wyjaśnił również przesłanki, którymi się kierował odmawiając umorzenia należności wskazując, że uzyskiwany przez skarżącą poziom dochodów, pozwalających dotychczas na regulowanie zobowiązań pieniężnych z tytułu kredytów bankowych, których okres definitywnej spłaty przypada na miesiąc kwiecień i czerwiec 2017 r., pozwoli też na podjęcie spłaty zadłużenia wobec Zakładu. Wbrew zarzutom skargi, organ rozważył też bieżącą sytuację majątkową i rodzinną skarżącej w kontekście jej słusznego interesu oraz mając na względzie interes publiczny wyrażający się ochroną stabilności systemu finansowania ubezpieczeń społecznych, czemu również dał wyraz w zaskarżonej decyzji. W tej sytuacji zarzuty skargi okazały się niezasadne. Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm.).