III SA/Lu 129/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal (sprawozdawca), Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak, , po rozpoznaniu w Wydziale III w dniu 8 października 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi [...] Spółki jawnej M. M. z siedzibą w L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy M. z dnia [...] r., nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. na rzecz [...] Spółki jawnej M. M. z siedzibą w Lublinie kwotę 697 zł (dwieście złotych) z tytułu zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., po rozpatrzeniu odwołania [...] Sp. j. M. M., utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] października 2019 r., znak: [...] Wójta Gminy M. w przedmiocie odmowy przyznania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika. Stan tej sprawy przedstawiał się następująco. Organ I instancji negatywnie załatwiając wniosek pracodawcy z dnia [...] września 2019 r. o dofinansowanie kosztów przygotowania zawodowego młodocianego pracownika, J. P. wyjaśnił, że zgodnie z art. 122 ust. 7 pkt 3 ustawy Prawo oświatowe, pracodawca powinien do wniosku o przyznanie dofinansowania przedłożyć kopię odpowiednio dyplomu, certyfikatu, łub świadectwa potwierdzającego zdanie egzaminu, o którym mowa w art. 122 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy albo zaświadczenia potwierdzającego zdanie tego egzaminu. W myśl art. 2 ustawy o rzemiośle rzemiosłem jest wykonywanie działalności gospodarczej przez osobę fizyczną, z wykorzystaniem zawodowych kwalifikacji tej osoby i jej pracy własnej, w imieniu własnym i na rachunek tej osoby - jeżeli jest ona mikroprzedsiębiorcą, małym przedsiębiorcą albo średnim przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy z 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców, lub wspólników spółki cywilnej osób fizycznych w zakresie wykonywanych przez nich wspólnie działalności gospodarczej, jeżeli spełniają oni indywidualnie i łącznie warunki określone w art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o rzemiośle. Organ stwierdził, że dofinansowanie nie przysługuje, ponieważ młodociany pracownik ukończył naukę zawodu lecz nie zdał egzaminu zawodowego, co w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem jest warunkiem obligatoryjnym określonym w art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. b/ ustawy Prawo oświatowe. Odwołanie od decyzji Wójta Gminy M. z dnia [...] października 2019 r. złożyło [...] Sp. j. M. M. Podniosło ono, że wniosek o przyznanie dofinansowania złożony został w terminie trzech miesięcy od dnia zdania przez młodocianego egzaminu, naukę zawodu prowadziła osoba mająca kwalifikacje zawodowe - mistrza oraz przygotowanie pedagogiczne, z młodocianym pracownikiem została zawarta umowa o pracę na okres od 1 września 2016 r. do 31 sierpnia 2019 r. w celu przygotowania zawodowego, zostało przedłożone zaświadczenie nr [...] o zdanym egzaminie czeladniczym zawodu fryzjer, egzamin czeladniczy odbył się w dniu [...] lipca 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. utrzymało w mocy skontrolowane rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu swojego stanowiska Kolegium przytoczyło treść poprzednio i obecnie obowiązującego art. 122 ust. 1 ustawy Prawo oświatowe, wskazało na uregulowanie art. 122 ust. 7 tej ustawy określające tryb składania wniosku o dofinansowanie, przywołało brzmienie art. 2 ust. 1 z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (w wersji poprzednio i obecnie od dnia 1 września 2019 r. obowiązującej) oraz wyjaśniło, że składająca wniosek o dofinansowanie spółka jawna nie jest rzemieślnikiem. Kolegium argumentowało, że w obecnym stanie prawnym wymagane jest bowiem wykorzystywanie zawodowych kwalifikacji, o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt 2 lub 3 wszystkich wspólników i ich pracy własnej, a przed zmianami przepisów, co do zasady, spółka jawna nie mogła być uznana za rzemieślnika. Kolegium stwierdziło, że strona zawarła umowę z pracownikiem, J. P. przed zmianą przepisów, która nastąpiła w dniu 1 września 2019 r. Przed tą zmianą zakończyło się wykonywanie tej umowy. J. P. przystąpiła do egzaminu czeladniczego i z zaświadczenia wystawionego w dniu 18 lipca 2019 r. przez Izbę Rzemiosła i Przedsiębiorczości w L. wynikało, że w dniu 17 lipca 2019r. przed Komisją Egzaminacyjną Izby Rzemiosła i Przedsiębiorczości w L. złożyła ona z wynikiem pozytywnym egzamin uzyskując świadectwo czeladnicze [...]. Złożenie wniosku o przyznanie dofinansowania nastąpiło jednak w dniu 4 września 2019 r., a więc pod rządami zmienionych przepisów. Co do zasady, przy braku przepisów przejściowych (jak w niniejszej sprawie), organ administracji zobowiązany jest stosować przepisy obowiązujące w dniu wydawania decyzji. Organ I instancji ocenił sprawę na podstawie przepisów obowiązujących przepisów w dacie orzekania. W trakcie zdawania egzaminu obowiązywał § 11 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania (t.j. Dz. U. z 2018, poz. 2010). Przepis ten stanowił, że młodociany zatrudniony u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem dokształcający się w branżowej szkole I stopnia zdaje egzamin potwierdzający kwalifikacje w zawodzie z zakresu kwalifikacji wyodrębnionej w tym zawodzie, zgodnie z przepisami w sprawie szczegółowych warunków i sposobu przeprowadzania egzaminu potwierdzającego kwalifikacje w zawodzie. Od dnia 1 września 2019r. przepis ten uzyskał inne brzmienie, zgodnie z którym młodociany zatrudniony u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem dokształcający się w branżowej szkole I stopnia zdaje egzamin zawodowy, zgodnie z przepisami rozdziału 3b ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. z 2019 r. poz. 1481). Stosownie do przepisów rozdziału 3b ustawy o systemie oświaty oraz rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej w sprawie szczegółowych warunków i sposobu przeprowadzania egzaminu zawodowego oraz egzaminu potwierdzającego kwalifikacje w zawodzie (Dz. U. z 2019 r., poz. 1707) egzamin przeprowadzony winien być przez wynikający z powyższych przepisów zespół egzaminacyjny, a nie przez komisję egzaminacyjną izby rzemieślniczej. W ocenie Kolegium, nie została spełniona przesłanka do przyznania dofinansowania wynikająca z art. 122 ust. 1 pkt 2 lit b/ ustawy Prawo oświatowe. Dalej Kolegium zwróciło uwagę, że pod rządami poprzednio obowiązujących przepisów, a więc zgodnie z § 11 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania (tj. Dz.U. z 2018r., poz. 2010 ze zm.), wiedza i umiejętności nabyte przez młodocianego podczas nauki zawodu są sprawdzane w trakcie egzaminu; młodociany zatrudniony u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem dokształcający się w branżowej szkole I stopnia zdaje egzamin potwierdzający kwalifikacje w zawodzie z zakresu kwalifikacji wyodrębnionej w tym zawodzie, zgodnie z przepisami w sprawie szczegółowych warunków i sposobu przeprowadzania egzaminu potwierdzającego kwalifikacje w zawodzie; młodociany zatrudniony u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem dokształcający się w ośrodku dokształcania i doskonalenia zawodowego lub u pracodawcy zdaje egzamin eksternistyczny potwierdzający kwalifikacje w zawodzie z zakresu kwalifikacji wyodrębnionej w tym zawodzie, zgodnie z przepisami w sprawie egzaminów eksternistycznych; młodociany zatrudniony u pracodawcy będącego rzemieślnikiem zdaje egzamin kwalifikacyjny na tytuł czeladnika przeprowadzany przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych, zgodnie z przepisami w sprawie egzaminu czeladniczego, egzaminu mistrzowskiego oraz egzaminu sprawdzającego, przeprowadzanych przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych. Kolegium zauważyło, że stosownie do § 5 rozporządzenia. Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10 stycznia 2017r. w sprawie egzaminu czeladniczego, egzaminu mistrzowskiego oraz egzaminu sprawdzającego, przeprowadzanych przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych (Dz. U z 2017r., poz. 89), w wersji obowiązującej w dniu złożenia przez pracownika egzaminu do egzaminu czeladniczego, izba rzemieślnicza dopuszcza osobę, która spełnia jeden z warunków wymienionych w pkt 1 – 7. Kolegium wyjaśniło, że zarówno przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania, jak i w sprawie egzaminu czeladniczego, egzaminu mistrzowskiego oraz egzaminu sprawdzającego, przeprowadzanych przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych, obowiązujące w dniu zdawania egzaminu przez J. P., wskazują na to, iż co do zasady egzamin przeprowadzany przez Komisję Egzaminacyjną Izby Rzemieślniczej był w dacie zdawania egzaminu właściwą formą przede wszystkim dla młodocianych zatrudnionych u pracodawców będących rzemieślnikami. Kolegium nadmieniło, że podniesiony w odwołaniu zarzut, że dofinansowanie nie zostało przyznane jedynie ze względu na zmianę przepisów, nie może być uwzględniony. W skardze do WSA w Lublinie [...] Sp. j. M. M. zarzuciło, że naruszono art. art. 7, 77 § 1 oraz 80 k.p.a. poprzez nierozpoznanie całego materiału dowodowego i naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Sąd zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Tytułem wstępu należy wyjaśnić, że w świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej w zakresie zgodności tych działań z prawem. Kontroli sądowej podlegają decyzje administracyjne. Wynika to z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.". Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami podniesionymi w skardze (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Przechodząc do szczegółowych rozważań w kwestii legalności zaskarżonej decyzji w przedmiocie odmowy dofinansowania kosztów młodocianego pracownika należy podnieść, że w dniu 1 września 2016 r. strona skarżąca zawarła umowę z młodocianym pracownikiem w celu przygotowania zawodowego. Okres kształcenia tego pracownika trwał do dnia 16 lipca 2019 r. (ponad 34 miesiące). Pracownik przystąpił do egzaminu czeladniczego i w dniu 17 lipca 2019 r. przed Komisją Egzaminacyjną Izby Rzemiosła i Przedsiębiorczości w L. zdał go (uzyskał wynik pozytywny) i uzyskał stosowne świadectwo czeladnicze. Wniosek o przyznanie dofinansowania kosztów młodocianego pracownika złożono w dniu 4 września 2019 r. (przed upływem 3 miesięcy od dnia zdania egzaminu przez młodocianego pracownika). W myśl art. 122 ust. 1 ustawy Prawo oświatowe pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli: 1) pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania; 2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu i zdał: a) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem - egzamin czeladniczy zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (Dz.U. z 2018 r. poz. 1267), b) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem - egzamin zawodowy; 3) młodociany pracownik ukończył przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z przepisami, o których mowa w pkt 1. Wysokość kwoty dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika i zasady waloryzacji tych kwot określono w art. 122 ust. 2-4 ustawy. W myśl jej art. 122 ust. 6, dofinansowanie przyznaje wójt (burmistrz, prezydent miasta) właściwy ze względu na miejsce zamieszkania młodocianego pracownika, w drodze decyzji, po stwierdzeniu spełnienia warunków określonych w ust. 1. Stosownie do art. 122 ust. 7 ustawy Prawo oświatowe, dofinansowanie jest przyznawane na wniosek pracodawcy złożony w terminie 3 miesięcy od dnia zdania przez młodocianego pracownika egzaminu, o którym mowa w ust. 1 pkt 2. Do wniosku należy dołączyć: 1) kopie dokumentów potwierdzających spełnienie warunku, o którym mowa w ust. 1 pkt 1; 2) kopię umowy o pracę z młodocianym pracownikiem zawartej w celu przygotowania zawodowego; 3) kopię odpowiednio dyplomu lub świadectwa potwierdzającego zdanie egzaminu, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, albo zaświadczenie potwierdzające zdanie tego egzaminu. Materialnoprawną podstawą zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowił art. 122 ust. 1 Prawa oświatowego. Treść powołanego przepisu uległa zmianie z dniem 1 września 2019 r. Przed nowelizacją przepis ten brzmiał: "Pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli: 1) pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania; 2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu lub przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z przepisami, o których mowa w pkt 1." Strona skarżąca przedłożyła komplet dokumentów wskazujących, że młodociany pracownik kształcił się przed 1 września 2019 r. Z argumentacji zaprezentowanej przez Kolegium wynikało, że wobec złożenia wniosku w dniu 4 września 2019 r. należało w sprawie, po pierwsze, zastosować nowe przepisy Prawa oświatowego, a po drugie, wykluczyć możliwość uznania wnioskodawcy za rzemieślnika w rozumieniu ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (zarówno w wersji poprzednio, jak i obecnie obowiązującej), a w konsekwencji stwierdzić, że nie została spełniona przesłanka do przyznania dofinansowania określona w art. 122 ust. 1 pkt 2 lit b/ ustawy Prawo oświatowe. Stanowisko to jest nieusprawiedliwione. Pomija bowiem w istocie legalną definicję pojęcia rzemiosła i rzemieślnika. Jak wynika z art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (Dz. U. z 2018 r., poz. 1267) rzemiosłem jest zawodowe wykonywanie działalności gospodarczej przez spółkę jawną, z wykorzystaniem zawodowych kwalifikacji, o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt 2 lub 3, wszystkich wspólników i ich pracy własnej - jeżeli jest ona mikroprzedsiębiorcą, małym przedsiębiorcą albo średnim przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców. Zgodnie z art. 2 ust. 6 cyt. ustawy o rzemiośle, rzemieślnikiem jest spółka, o której mowa w ust. 1 pkt 3-7. W niniejszej sprawie wnioskodawcą jest spółka jawna. Kolegium w swoich rozważaniach, podobnie zresztą jak i Wójt Gminy M., pomija jednak treść art. 2 ust. 6 ustawy o rzemiośle. Organ I instancji rozstrzygając w sprawie stwierdził, że młodociany pracownik ukończył naukę zawodu, ale nie zdał egzaminu zawodowego, co w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem jest warunkiem obligatoryjnym określonym w art. 122 ust. 1 pkt 2 b/ ustawy Prawo oświatowe. Stanowisko to bez bliższej analizy zostało zaakceptowane przez organ odwoławczy. Powyższe oznacza, że zarówno decyzja organu I instancji, jak i rozstrzygnięcie Kolegium są orzeczeniami przedwczesnymi i wydanymi z naruszeniem przepisów prawa materialnego (art. 122 ust. 1 pkt 2 b/ ustawy Prawo oświatowe, art. 2 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 2 ust. 6 ustawy o rzemiośle). W tych okolicznościach zaskarżona decyzja oraz decyzja nr [...] Wójta Gminy M. z dnia [...] października 2019 r. podlegały wyeliminowaniu z obrotu prawnego na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ p.p.s.a. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Ubocznie należy wyjaśnić, że skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.