III SA/Lu 1304/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Sędziowie Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak,, Sędzia NSA Marek Zalewski (sprawozdawca), Protokolant Referent stażysta Paweł Kobylarz, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 11 lutego 2016 r. sprawy ze skargi M. N., M. N., A. N. i J. N. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zmiany w operacie ewidencji gruntów i budynków oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2015 r., Nr [...], [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego, po rozpatrzeniu odwołania K. A. K., uchylił decyzję Starosty [...] z dnia [...] marca 2014 r., nr [...] o odmowie wprowadzenia zmian w ewidencji gruntów i budynków i ujawnił w jednostce rejestrowej [...] operatu ewidencji gruntów i budynków obrębu [...] S., jednostki ewidencyjnej H. jako właściciela K. A. K. w miejsce dotychczas ujawnionych współwłaścicieli A. M. N., J. N., M. S. N., M. J. N. Podstawę faktyczną powyższego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia: W dniu [...] maja 2013 r. K. K. zwróciła się do Starosty [...] o wpisanie jej jako właściciela działki nr [...] o łącznej powierzchni 4,86 ha, położonej we wsi S. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawczyni podniosła, że umową darowizny z dnia [...] października 2002 r., nr Rep. A [...] W. L. N. darował J. K. nieruchomości wraz z zabudowaniami składające się na gospodarstwo rolne obejmujące m. in. wyżej wymienioną działkę. J. K. umową darowizny z dnia [...] lutego 2006 r. (Rep. A [...]) darował powyższą nieruchomość K. K. Wyrokiem z dnia [...] listopada 2008 r., [...] Sąd Okręgowy w L. uznał za bezskuteczne wyżej wymienione umowy darowizny w stosunku do M. J. N., J. N., M. S. N., A. M. N. oraz w celu zaspokojenia wierzytelności alimentacyjnych przysługujących M. J. N., J. N., M. S. N. oraz A. M. N. względem W. L. N. w wysokości 300 zł miesięcznie na rzecz każdego z nich. Wnioskodawczyni podniosła, że bezskuteczność wyżej wymienionych umów w stosunku do wspomnianej wyżej działki ogranicza się w zakresie podmiotowym jedynie do M. J. N., J. N., M. S. N., A. M. N., a w zakresie przedmiotowym do zaspokojenia wierzytelności alimentacyjnych. Decyzją z dnia [...] marca 2014 r. Starosta [...] odmówił K. A. K. wprowadzenia zmian danych objętych ewidencją gruntów i budynków obrębu ewidencyjnego [...][...], jednostki ewidencyjnej [...] w przedmiocie ujawnienia jako właściciela K. K. w miejsce dotychczasowych współwłaścicieli w równych udziałach A. N., J. N., M. N., M. N. do gruntu zabudowanego o powierzchni 4,86 ha oznaczonego numerem działki [...]. W uzasadnieniu organ podniósł, że powołane we wniosku z dnia [...] maja 2013 r. dowody: umowy darowizny nr Rep. A [...] i Rep. A [...] oraz wyrok Sądu Okręgowego w [...][...] nie mogą stanowić podstawy wpisu prawa własności. W odwołaniu K. A. K. zaskarżyła powyższą decyzję w całości, podnosząc, że organ I instancji błędnie uznał, że wyrok Sądu Okręgowego z dnia [...] listopada 2008 r., [...] odniósł skutek wobec wszystkich osób i wobec wszystkich uprawnień właściciela. Skarżąca podkreśliła, że wywołał skutki prawne tylko w stosunku do M. N., J. N., M. N., A. N. oraz w celu zabezpieczenia wierzytelności przysługującym M. N., J. N., M. N. oraz A. N. względem W. L. N. Odwołująca się wskazała, że Sąd Rejonowy w H. V Wydział Ksiąg Wieczystych w postanowieniu z dnia [...] marca 2014 r. oddalił wniosek o dokonanie wpisu w księdze wieczystej jako współwłaścicieli M. J. N., J. N., M. S. N., A. A. N. m. in. w oparciu o wyrok Sądu Okręgowego z dnia [...] listopada 2008 r., [...]. Decyzją z dnia [...] maja 2014 r. [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego uchylił decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozparzenia przez organ pierwszej instancji. Jako podstawę prawną wskazano art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 z późn. zm.), dalej: k.p.a. Wyrokiem z dnia 18 marca 2015 r., sygn. akt III SA/Lu 705/14, uchylił powyższy wyrok. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że organ naruszył przepis art. 138 § 2 k.p.a., który w rzeczywistości stanowił postawę prawną decyzji z dnia [...] maja 2014 r. Uchylając decyzję Starosty [...] i przekazując sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia, organ odwoławczy nie wykazał bowiem, że zostały spełnione wskazane w tym przepisie przesłanki. Sąd uznał również, że wbrew twierdzeniom organu w rozpoznawanej sprawie istniała konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, a w konsekwencji wydania decyzji. Odmowa aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków następuje w drodze decyzji administracyjnej. Sąd stwierdził także naruszenie art. 30 § 2 k.p.a. oraz art. 43 k.p.a. Ponownie rozpoznając sprawę, decyzją z dnia [...] lipca 2015 r., [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego uchylił decyzję Starosty [...] z dnia [...] marca 2014 r. i ujawnił w jednostce rejestrowej [...] operatu ewidencji gruntów i budynków obrębu [...][...], jednostki ewidencyjnej H. jako właściciela K. K. w miejsce dotychczas ujawnionych współwłaścicieli A. N., J. N., M. N., M. Nk. W uzasadnieniu organ odwoławczy uznał wniosek K. K. za zasadny. Organ podniósł, że Starosta [...] na skutek niewłaściwej interpretacji wyroku Sądu Okręgowego z dnia [...] listopada 2008 r., [...], dokonał zmiany w zapisach ewidencji gruntów i budynków obrębu [...][...] przywracając w jednostce rejestrowej nr [...] jako właściciela W. L. N. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w H. I Wydział Cywilny z dnia [...] kwietnia 2013 r., [...] spadek po W. L. N. nabyły jego dzieci: córka M. N., syn M. N., córka A. N., córka J. N. po ¼ części każde z nich. Postanowienie to, na wniosek zainteresowanych, zawiadomieniem z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...] zostało ujawnione w ewidencji gruntów i budynków obrębu [...][...]. Organ wskazał, że ochrona wierzyciela, którą zapewnia skarga pauliańska, sprowadza się do uznania czynności prawnej dokonanej przez dłużnika z pokrzywdzeniem wierzycieli za bezskuteczną w stosunku do wierzyciela, który czynność zaskarżył. Oznacza to, że zaskarżona czynność zachowuje ważność, ale jest ona bezskuteczna tylko w stosunku do wierzyciela, który czynność zaskarżył, natomiast w stosunku do innych osób, a w szczególności między dłużnikiem a osobą trzecią, która uzyskała korzyść majątkową, oraz w stosunku do innych wierzycieli czynność ta nadal pozostaje skuteczna. [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego stwierdził również, że decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem art. 30 § 2 k.p.a. W dacie wydania przez organ I instancji w postępowaniu brały udział małoletnia A. M. N. i J. N. Osoby małoletnie reprezentowane są przez przedstawiciela ustawowego. Decyzje w rozpoznawanej sprawie powinny być zatem doręczane matce małoletnich – J. N. Organ odwoławczy podniósł również, że naruszony został art. 43 k.p.a., ponieważ odbiór decyzji w imieniu swoim i rodzeństwa, w dniu [...] marca 2014 r. pokwitowała małoletnia wówczas A. M. N. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie M. N., M. N., A. N. oraz J. N. reprezentowana przez matkę J. N. zaskarżyli powyższą decyzję w całości. Skarżący zarzucili naruszenie art. 7b ust. 2 pkt 2 i art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz.U. 2015 r., poz. 520 z późn. zm.), dalej: Prawo geodezyjne i kartograficzne, § 10, § 44 pkt 2 i § 45 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego I Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz.U. z 2015 r., poz. 542 z późn. zm.), dalej: rozporządzenie oraz art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga podlega oddaleniu. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego, którą organ uchylił decyzję Starosty [...] z dnia [...] marca 2014 r. o odmowie wprowadzenia zmian w ewidencji gruntów i budynków i ujawnił w jednostce rejestrowej [...] operatu ewidencji gruntów i budynków obrębu [...][...], jednostki ewidencyjnej H. jako właściciela K. K. w miejsce dotychczas ujawnionych współwłaścicieli A. N., J. N., M. N., M. N. Podstawą prawną zaskarżonej decyzji był art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części. W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji prawidłowo zastosował powyższy przepis. Zgodnie z art. 24 ust. 2a pkt 1 i 2 oraz ust. 2b ustawy z dnia 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz.U. z 2010 r. Nr 193, poz. 1287 z późn. zm.), dalej: Prawo geodezyjne i kartograficzne, aktualizacja operatu ewidencyjnego odbywa się z urzędu lub na wniosek np. właścicieli przedmiotu własności, którego zmiany mają dotyczyć oraz następuje w drodze czynności materialno – technicznej lub w drodze decyzji administracyjnej. W myśl przepisu § 45 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. Nr 38, poz. 454 z późn. zm.), dalej: rozporządzenie, aktualizacja operatu ewidencyjnego następuje poprzez wprowadzenie udokumentowanych zmian do bazy danych ewidencyjnych w celu zastąpienia danych niezgodnych ze stanem faktycznym, stanem prawnym lub obowiązującymi standardami technicznymi odpowiednimi danymi zgodnymi ze stanem faktycznym, stanem prawnym lub obowiązującymi standardami technicznymi, ujawnienia nowych danych ewidencyjnych lub wyeliminowania danych błędnych. Dane zawarte w ewidencji podlegają aktualizacji z urzędu lub na wniosek osób, organów i jednostek organizacyjnych, o których mowa w § 10 i 11 (§ 46 ust. 1). Aktualizacji operatu ewidencyjnego dokonuje się niezwłocznie po uzyskaniu przez starostę odpowiednich dokumentów określających zmiany danych ewidencyjnych (§ 47 ust. 1) Z akt sprawy wynika, że umową darowizny z dnia [...] października 2002 r., nr Rep. A [...] W. L. N. darował J. K. nieruchomości wraz z zabudowaniami składające się na gospodarstwo rolne obejmujące m. in. działkę [...]. J. K. umową darowizny z dnia [...] lutego 2006 r. (Rep. A [...]) darował powyższą nieruchomość K. K. Wyrokiem z dnia [...] listopada 2008 r., [...] Sąd Okręgowy w L. uznał za bezskuteczne wyżej wymienione umowy darowizny w stosunku do M. N., J. N., M. N., A. N. oraz w celu zaspokojenia wierzytelności alimentacyjnych przysługujących M. N., J. N., M. N. oraz A. N. względem W. L. N. w wysokości 300 zł miesięcznie na rzecz każdego z nich. Na podstawie wyżej wymienionego wyroku Sądu Okręgowego dokonano zmiany w ewidencji gruntów w ten sposób, że jako właściciela działki [...] przywrócono W. L. N. Następnie, na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w H. I Wydział Cywilny z dnia [...] kwietnia 2013 r., [...] spadek po W. L. N. nabyły jego dzieci: córka M. J. N., syn M. S. N., córka A. M. N., córka J. N. po ¼ części każde z nich. Postanowienie to, na wniosek zainteresowanych, zawiadomieniem z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...] zostało ujawnione w ewidencji gruntów i budynków obrębu [...][...]. M. N., M. N., J. N. oraz A. N. zostali ujawnieni jako właściciele działki [...]. Sąd Rejonowy w H. V Wydział Ksiąg Wieczystych postanowieniem z dnia [...] marca 2014 r. oddalił wniosek o dokonanie wpisu w księdze wieczystej jako współwłaścicieli M. N., J. N., M. N., A. N., w oparciu o wyrok Sądu Okręgowego w sprawie [...] oraz postanowienie Sądu Rejonowego w H. I Wydział Cywilny o nabyciu spadku po W. N. W uzasadnieniu sąd wyjaśnił, że wyrok orzekający o bezskuteczności czynności prawnej stanowiącej podstawę wpisu w księdze wieczystej nie może stanowić podstawy wykreślenia wpisów dokonanych na podstawie czynności prawnej, której bezskuteczność została orzeczona tym wyrokiem. Wyrok taki daje jedynie wierzycielowi prawo zaspokojenia się z tego przedmiotu lub prawa, pozostających nadal w majątku osoby trzeciej. Również postanowienie o nabyciu spadku nie stanowi podstawy dokonania wpisu prawa współwłasności na rzecz M. N., J. N., M. N., A. N., ponieważ w dziale II księgi wieczystej jest ujawniona K. K., a nie W. N. Z tak ustalonego stanu faktycznego wynika, że kluczowym zagadnieniem w rozpoznawanej sprawie jest ustalenie skutków wyroku z dnia [...] listopada 2008 r., [...] Sądu Okręgowego w L., w którym sąd uznał za bezskuteczne wyżej wymienione umowy darowizny w stosunku do M. N., J. N., M. N., A. N., w celu zaspokojenia wierzytelności alimentacyjnych przysługujących tym osobom względem W. N. Powyższy wyrok został wydany w wyniku tzw. skargi pauliańskiej, uregulowanej w przepisach art. 527 do art. 534 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r. poz. 121 z późn. zm.), dalej: k.c. Skarga pauliańska jest instytucją mającą na celu ochronę wierzyciela przed niewypłacalnością dłużnika. Oparta jest na względnej bezskuteczności czynności prawnej dokonanej przez dłużnika z pokrzywdzeniem wierzyciela. Polega ona na możliwości zaskarżenia przez wierzyciela krzywdzącej go czynności prawnej celem uznania jej za bezskuteczną wyłącznie względem niego. Stosownie do art. 527 k.c., gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć. Natomiast zgodnie z art. 528 k.c., jeżeli wskutek czynności prawnej dokonanej przez dłużnika z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową bezpłatnie, wierzyciel może żądać uznania czynności za bezskuteczną, chociażby osoba ta nie wiedziała i nawet przy zachowaniu należytej staranności nie mogła się dowiedzieć, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. Bezskuteczność względna czynności prawnej (w tym także umowy darowizny), nie powstaje ani z mocy prawa, ani też wskutek złożenia stosownego oświadczenia woli przez osobę uprawnioną. Wymaga ona stwierdzenia w orzeczeniu sądowym, wydanym w trybie procesowym na skutek wniesienia powództwa. W wypadku roszczenia pauliańskiego orzeczenie o stwierdzeniu bezskuteczności czynności prawnej ze względu na określoną wierzytelność ma charakter kształtujący i dopiero w jego wyniku powstaje stan umożliwiający wierzycielowi wykorzystywanie przysługujących mu uprawnień (por. szerzej A. Janiak, Komentarz do art. 527 Kodeksu cywilnego [w:] Andrzej Kidyba (red.), Zdzisław Gawlik, Andrzej Janiak, Grzegorz Kozieł, Adam Olejniczak, Agnieszka Pyrzyńska, Tomasz Sokołowski, Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania - część ogólna, LEX Nr 8917). W rezultacie takiego orzeczenia zaskarżona czynność prawna (umowa) traktowana jest tak, jakby w ogóle nie została zawarta, jednak tylko w stosunku do wierzyciela, dłużnika i osoby trzeciej. Uznanie umowy za bezskuteczną jedynie wobec określonej osoby trzeciej oznacza, że umowa ta pozostaje ważna i nadal wywołuje zamierzone przez strony skutki prawne w takim zakresie, w jakim można to pogodzić z realizacją roszczeń tej osoby trzeciej. Wyrok uznający na podstawie art. 527 k.c. bezskuteczność określonej czynności prawnej przenoszącej przedmiot lub prawo z majątku dłużnika do majątku osoby trzeciej nie powoduje ich powrotu do majątku dłużnika, lecz jedynie daje wierzycielowi prawo zaspokojenia się z tego przedmiotu lub prawa, pozostających w majątku osoby trzeciej, przed jej wierzycielami. Wierzyciel może prowadzić egzekucję z tego przedmiotu lub prawa na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przeciwko dłużnikowi, bez konieczności uzyskania tytułu wykonawczego przeciwko osobie trzeciej (postanowienie SN z dnia 7 kwietnia 2011 r., IV CSK 375/10 oraz wyrok SN z dnia 7 października 2011 r., II CSK 3/11). Z powyższego wynika, że w przypadku wydania wyroku uwzględniającego skargę pauliańską wierzyciela, przedmiot umowy nie wraca do majątku dłużnika, ani też nie wchodzi do majątku wierzyciela. Przedmiot ten pozostaje w majątku osoby trzeciej, która stała się jego właścicielem. Wierzyciel jest natomiast uprawniony do egzekucji z tego składnika majątkowego w pierwszej kolejności, przed wierzycielami osoby trzeciej. Odnosząc powyższe rozważania do rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że w wyniku wyroku z dnia [...] listopada 2008 r., [...] Sądu Okręgowego w L., umowy darowizny z dnia [...] października 2002 r., którą W. N. darował nieruchomości J. K. oraz z dnia [...] lutego 2006 r., którą J. K. darował tę nieruchomość K. K. nie stały się bezskuteczne erga omnes. Są one bezskuteczne jedynie w stosunku do M. N., J. N., M. N. i A. N., w celu zaspokojenia przysługujących im wierzytelności alimentacyjnych względem W. N. K. K. nie przestała być właścicielem darowanej jej nieruchomości. Z pewnością nie stali się właścicielami tej nieruchomości M. N., J. N., M. N. i A. N. Dzieci W. N., mogą z tej nieruchomości jedynie wszcząć egzekucję w celu zaspokojenia przysługujących im wierzytelności alimentacyjnych. Tym samym, [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego zasadnie uchylił decyzję organu pierwszej instancji i prawidłowo orzekł o ujawnieniu w ewidencji gruntów i budynków jako właściciela spornej działki K. A. K. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), oddalił skargę.