III SA/Lu 1338/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak Sędziowie Sędzia WSA Ewa Ibrom (sprawozdawca), Sędzia WSA Ewa Kowalczyk Protokolant Asystent sędziego Dorota Winiarczyk - Ożóg po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 14 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Inne z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek wraz z odsetkami oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...], odmawiającą K. K. umorzenia należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczenia Społecznego, Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w sprawie, której stan faktyczny przedstawia się następująco: Pismem z dnia [...] kwietnia 2015 r. K. K. wniósł do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...] o umorzenie należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczenia Społecznego, Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami. We wniosku podniósł, że toczyło się wobec niego postępowanie egzekucyjne, które zostało jednak umorzone wobec oczywistej bezskuteczności egzekucji. Wskazał, że aktualnie mieszka u znajomych pozostając na ich utrzymaniu, nie pracuje, nie ma żadnego źródła utrzymania, zaś z powodu złego stanu zdrowia nie może podjąć pracy. Posiada ponadto zobowiązania pieniężne wobec Urzędu Skarbowego i banków. Decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r. Zakład odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika, w tym za pracowników i za osobę prowadzącą działalność, na Fundusz Ubezpieczenia Społecznego, Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie 5 229,89 zł wraz z odsetkami w łącznej wysokości 2 622,00 zł, z uwagi na brak całkowitej nieściągalności zadłużenia oraz okoliczności uzasadniających umorzenie należności pomimo braku całkowitej nieściągalności. W wyniku złożenia przez skarżącego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ przywołał treść art. 28 ust. 1, 2 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 121 z późn. zm.; dalej u.s.u.s.) normującego instytucję umorzenia składek, podnosząc jednocześnie, że umorzenie może nastąpić w sytuacji, gdy nie ma możliwości dochodzenia składek lub gdy strona wykaże, że ze względu na stan majątkowy i rodzinny nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ powodowałoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny - na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365). W dalszej części uzasadnienia organ podniósł, że zaległość z tytułu składek została objęta postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w [...]. Zadłużenie zostało również zabezpieczone przez ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości stanowiącej współwłasność skarżącego i jego żony. Nie można zatem stwierdzić całkowitej nieściągalności zadłużenia. Organ ustalił, że skarżący nie figuruje w bazie danych Zakładu jako płatnik składek lub ubezpieczony. Natomiast w okresie od [...] czerwca 2009 r. do [...] lipca 2012 r. źródłem dochodu skarżącego była prowadzona przez niego osobiście działalność gospodarcza. Z przedłożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej wynika, że jest rozwiedziony i aktualnie mieszka u znajomych, pozostając na ich utrzymaniu. Nie ponosi stałych miesięcznych opłat związanych z utrzymaniem, pokrywa natomiast koszty związane z leczeniem w wysokości ok. 100 zł miesięcznie. Korzysta z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej w G. w wysokości 150 zł miesięcznie. Posiada również zobowiązania z tytułu nieopłaconych podatków i składek na ubezpieczenia społeczne w kwocie 40 000 zł oraz zobowiązania finansowe z tytułu zaciągniętego kredytu w wysokości 550 000 zł. W ocenie organu nie zaszły przesłanki z art. 28 ust 3a ustawy o ubezpieczeniach społecznych, wskazane w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Skarżący posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności, jednak zostało ono wydane na okres do [...] czerwca 2015 r. Przedstawiona dokumentacja medyczna świadczy o problemach zdrowotnych skarżącego, jednak skarżący nie musi sprawować opieki nad przewlekle chorym członkiem najbliższej rodziny oraz nie orzeczono wobec niego całkowitej niezdolności do pracy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na powyższą decyzję K. K. wniósł o jej uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skarżący powtórzył argumentację zawartą we wniosku o umorzenie składek. Dodatkowo zarzucił, że organ nie ustalił wartości nieruchomości, której jest współwłaścicielem, ani nie zestawił tej wartości ze stanem zadłużenia. Podkreślił, że w dacie złożenia wniosku łączna suma zobowiązań przekraczała wartość jego majątku. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest nieuzasadniona. Przedmiotem niniejszej sprawy jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiająca K. K. umorzenia należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczenia Społecznego, Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami. Decyzja administracyjna w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, co oznacza przyznanie organowi administracji przy podejmowaniu decyzji pewnego stopnia swobody, pozwalającej na wybór spośród kilku prawnie dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięć tego, który organ uważa za najbardziej właściwy. Cechą specyficzną instytucji uznania jest to, że decyzja wydana w tym trybie nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia celowości. Kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego dotyczy jedynie prawidłowości postępowania organu administracji, poprzedzającego wydanie decyzji i polega na sprawdzeniu, czy jej wydanie poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z regułami postępowania zawartymi w przepisach art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r., poz. 23), dalej: k.p.a. Stosownie do art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie natomiast z przepisami art. 77 § 1 i 80 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a następnie na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. W rozpoznawanej sprawie organy administracji nie naruszyły wskazanych reguł postępowania. Organy zebrały wyczerpująco cały materiał dowodowy, rozważyły go i poddały ocenie, zgodnie z regułami wynikającymi z powyższych przepisów. Ustaliły dokładnie stan faktyczny i wyjaśniły wszystkie istotne okoliczności niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy. Materialnoprawną podstawę powyższej decyzji stanowił art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z tym przepisem, należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. Wyjątek od powyższej zasady przewiduje art. 28 ust. 3a ustawy, który stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych określone zostały w wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b ustawy rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W ocenie Sądu, organy prawidłowo uznały, że w przypadku skarżącego nie wystąpiła żadna z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy i nie został spełniony warunek całkowitej nieściągalności zadłużenia. Zgodnie z art. 28 ust. 3 ustawy całkowita nieściągalność w rozumieniu ustawy, dająca podstawę do umorzenia należności zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W rozpoznawanej sprawie, żadna z wyżej wymienionych przesłanek nie wystąpiła i nie został spełniony warunek całkowitej nieściągalności zadłużenia. Z akt sprawy wynika, że skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości - budynku mieszkalnego o powierzchni ok. 100 m². Nieruchomość ta została obciążona hipoteką na rzecz Zakładu i może być przedmiotem skutecznego postępowania egzekucyjnego. Z akt sprawy nie wynika również, że w toku prowadzonego wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego został stwierdzony przez właściwy organ egzekucyjny brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. W związku z powyższym nie istnieją podstawy do stwierdzenia, że nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Skarżący oświadczył również, że posiada zobowiązania z tytułu nieopłaconych podatków i składek na ubezpieczenia społeczne w kwocie 40 000 zł oraz zobowiązania finansowe z tytułu zaciągniętego kredytu w wysokości 550 000 zł. Należy jednak zauważyć, że konieczność regulowania zobowiązań wobec innych wierzycieli nie może stanowić okoliczności przemawiającej za umorzeniem należności wobec ZUS. Ponadto skarżący nie przedstawił jakichkolwiek dowodów na rzeczywistą wysokość swojego zadłużenia. Bezpodstawny jest również zarzut, że organ nie oszacował wartości nieruchomości. To rzeczą skarżącego było przedstawienie dowodów na okoliczność jego sytuacji majątkowej i wykazanie, że wartość nieruchomości jest niższa niż wysokość zobowiązań. Organ prawidłowo ustalił także, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki wskazane w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne mogą być umarzane, mimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to za sobą zbyt ciężkie skutki dla ubezpieczonego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1), w przypadku poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (pkt 2) oraz w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (pkt 3). Skarżący nie wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, ponieważ pociągnęłoby to za sobą zbyt ciężkie skutki dla skarżącego, a zwłaszcza, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Z przedłożonego organowi oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej skarżącego wynika, że jest on rozwiedziony i aktualnie mieszka u znajomych, pozostając na ich utrzymaniu. Skarżący nie przedstawił na tę okoliczność żadnych dowodów, nie sprecyzował też zakresu udzielanej mu przez znajomych pomocy, mimo iż od początku postępowania reprezentowany był przez profesjonalnego pełnomocnika. Niemniej jednak zauważyć należy, że już z treści oświadczenia wynika, że skarżący nie ponosi zwykłych kosztów niezbędnego utrzymania, ani stałych miesięcznych opłat związanych z utrzymaniem. Skarżący twierdzi wprawdzie, że pokrywa koszty związane z leczeniem w wysokości ok. 100 zł miesięcznie, nie przedstawił jednak dowodów na potwierdzenie ponoszenia wydatków na leczenie w tej wysokości. Zauważyć należy, że skarżący ma prawo do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (por. zaświadczenie Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. z dnia [...] maja 2015 r.). Nie jest zatem zmuszony do pokrywania kosztów leczenia w publicznej służbie zdrowia. Jednocześnie z oświadczenia wynika, że skarżący otrzymuje pomoc finansową z Ośrodka Pomocy Społecznej w G. w wysokości 150 zł miesięcznie. Wysokość udzielanej skarżącemu pomocy społecznej nie została jednak udokumentowana. Skarżący ograniczył się do przedstawienia ogólnikowego zaświadczenia stwierdzającego, że korzysta z pomocy finansowej. Skarżący nie wykazał również w sposób przekonujący, że została spełniona przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, tj. przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Skarżący powoływał się na problemy zdrowotne oraz przedłożył dokumentację medyczną, potwierdzającą ten stan, jednak z akt sprawy nie wynika, że skarżący jest trwale lub częściowo niezdolny do pracy. Co prawda w aktach znajduje się orzeczenie Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L., z dnia [...] czerwca 2013 r., o lekkim stopniu niepełnosprawności, w którym wskazano na istotne obniżenie zdolności skarżącego do wykonywania pracy, należy jednak zauważyć, że orzeczenie to zostało wydane na czas oznaczony - do [...] czerwca 2015 r. Skarżący nie przedstawił żadnego innego, aktualnego orzeczenia, zatem nie można uznać, że jego stan zdrowia, wykazywany wynikami badań, wskazuje na niepełnosprawność lub niezdolność do pracy. Skarżący nie wykazał również, że sprawuje bezpośrednią opiekę nad przewlekle chorym członkiem rodziny, co pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W rozpoznawanej sprawie organ rozważył wszystkie istotne okoliczności dotyczące sytuacji życiowej, materialnej i zdrowotnej skarżącego, które powinny być brane pod uwagę przy ocenie zasadności wniosku o umorzenie należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności oraz wyjaśnił stronie zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Należy również zauważyć, że przed wydaniem zaskarżonej decyzji organ wzywał skarżącego do złożenia dodatkowych dokumentów, wskazując jednocześnie, że w przypadku braku odpowiedzi sprawa będzie rozpoznana na podstawie dotychczas zgromadzonych dowodów. Skarżący nie wykonał powyższego wezwania. Nie skorzystał zatem z możliwości wykazania, że jego sytuacja pogorszyła się i nie ma żadnych możliwości spłacania zaległości. Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718).