III SA/Lu 148/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Sadurski, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Ibrom,, Sędzia NSA Marek Zalewski (sprawozdawca), Protokolant Referent stażysta Paweł Soczyński, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 5 października 2010r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...]marca 2010r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. oddala skargę 2. przyznaje radcy prawnemu A. G. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) wynagrodzenie w kwocie 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote i osiemdziesiąt groszy) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 52,80 (pięćdziesiąt dwa złote i osiemdziesiąt groszy) należnego podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia [...] znak: [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks Postępowania Administracyjnego (Dz. U z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) i art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41 a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U z 2008r. Nr 50, poz. 291 z późn. zm.), Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, po ponownym rozpoznaniu sprawy , utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności Kasy wobec wnioskodawcy A. K. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wyjaśnił, że skarżący prowadzi gospodarstwo rolne o pow. 3,81 ha fiz. (3,90 ha przel.) i z tego tytułu podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników od 27 czerwca 1996 r. z czego wynika ustawowy obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Z tego obowiązku odwołujący się nie wywiązywał, co doprowadziło to do powstania zadłużenia. W 2006 r. uwzględniając podane przez skarżącego argumenty – wieloletnią chorobę i trudności finansowe, zostały umorzone odsetki za zwłokę za okres 2004 -2006 r. w wysokości 117 zł. Kolejny wniosek o umorzenie, złożony w marcu 2007 r., umotywowany trudną sytuacją materialną i zdrowotną, został przez organ uwzględniony i umorzono składki za 3 i 4 kwartał 2006 r. w kwocie 385 zł. W dniu 8 kwietnia 2008r. skarżący złożył kolejny wniosek o umorzenie zaległych składek za okres od I kw. 2004r. do IV kw. 2007 r. w kwocie 2.668,11 zł, jednak Prezes Kasy decyzją z dnia [...] odmówił umorzenia zaległych składek. W dniu 17.06.2008r. wpłynął wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Powołując się na treść art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, zaskarżoną decyzją organ rozpatrując sprawę nie uwzględnił wniosku A. K. o umorzenie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne. Organ wyjaśnił, że wniosek o umorzenie należności skarżący motywował niskimi dochodami za dostawę mleka oraz prowadzeniem egzekucji przez komornika w celu wyegzekwowania zaległych alimentów. Mając na uwadze, że przedstawione argumenty zostały już uwzględnione przy podejmowaniu decyzji o umorzeniu odsetek i składek, a także uwzględniając stan funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, została podjęta decyzja o odmowie umorzenia należności za okres 2004 r. – 2007 r. Ponownie rozpatrując sprawę organ ustosunkowując się do argumentów podniesionych w odwołaniu stwierdził, że fakt niewywiązywania się A. K. z obowiązku alimentacyjnego wobec dwójki małoletnich dzieci nie może stanowić podstawy do umorzenia należności składkowych. W sytuacji skarżącego nie wystąpiły nadzwyczajne losowe przypadki, które nie pozwoliłyby mu na podjęcie spłaty zaległych składek czy też losowa utrata majątku lub utrata możliwości zarobkowania. Na pogorszenie się zdolności płatniczych skarżącego miały wpływ nie tylko zaległości wobec KRUS, ale również wieloletnie niepłacone zobowiązania wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, realizujących wpłatę alimentów na rzecz dzieci skarżącego. Ponadto organ wyjaśnił, że powołując się na zły stan zdrowia skarżący przedstawił zaświadczenie lekarskie z dnia [...] 2009 r., jednak nie przedłożył zwolnienia lekarskiego, dlatego należało domniemywać, że nie dyskwalifikuje to skarżącego do pracy w rolnictwie lub poza rolnictwem. Gospodarstwo rolne prowadzi skarżący na własny rachunek, otrzymuje dopłaty z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w kwocie 1020,00 zł (co wynika ze złożonego oświadczenia majątkowego w dniu 22.07.2009 r.), które poprawiają kondycję gospodarstwa. Wartość nieruchomości skarżącego wynosi 41.106,48 zł i została oszacowana na podstawie danych GUS dotyczących ceny gruntów rolnych za 1 ha dla nieruchomości w obrocie prywatnym dla województwa lubelskiego, która w IV kwartale 2008 r. wynosiła średnio 10.789,10 zł. Jak podniósł organ, skarżący od wielu lat w podaniach o umorzenie deklaruje opłacanie bieżących składek, jednak do chwili obecnej nie wywiązał się z tych deklaracji, zaś nieopłacenie składek na ubezpieczenie społeczne może w przyszłości spowodować ujemne skutki dla ubezpieczonego, bowiem okres nieopłacenia nie będzie w przyszłości uznany jako składkowy co spowoduje niższą wysokość świadczenia z ubezpieczenia, a w niektórych sytuacjach nawet niemożność ich uzyskania. Organ stwierdził, że skarżący nie podejmuje żadnych działań w celu zmiany swojej sytuacji finansowej, pomimo wielokrotnie udzielanych ulg i umorzenia składek oraz odsetek. Na powyższe rozstrzygnięcie A. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wnosząc o zmianę w całości zaskarżonej decyzji i umorzenie zaległych składek za okres od I kwartału 2004 r. do IV kwartału 2007 r. w łącznej kwocie 2668,11 zł lub ewentualnie o jej uchylenie . i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Prezesowi KRUS. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego, a w szczególności art. 41 a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników poprzez niezasadne przyjęcie, że w sprawie skarżącego brak jest podstaw do całkowitego umorzenia należności poprzez uznanie, że jego sytuacja materialno-bytowa pozwala na uiszczenie w całości zaległych składek. Ponadto zarzucił naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 7 Kpa poprzez zaniechanie wnikliwego wyjaśnienia stanu faktycznego, a także niewłaściwą i pobieżną ocenę zebranego materiału dowodowego. Zdaniem skarżącego naruszone zostały również przepisy zarządzenia Prezesa KRUS z dnia 18 października 2005r. w sprawie trybu umarzania, odpisywania i udzielania ulg w spłacie należności, w szczególności § 7 ust. 3 poprzez nieuwzględnienie przesłanek do umorzenia zaległości, pomimo, iż spełnione zostały warunki wymienione w tych przepisach. Skarżący podniósł, iż organ nie rozważył jego możliwości płatniczych w tym faktu, że obecnie nie posiada żadnych dochodów. Gospodarstwo rolne nie przynosi mu dochodów, ponieważ wymaga bardzo dużych nakładów finansowych na sprzęt rolniczy, paliwo, opryski itp. Natomiast dopłaty z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w kwocie 1020 zł zajął komornik sądowy. Jest na utrzymaniu matki, która ma bardzo niską emeryturę. Ponadto skarżący cierpi na przewlekłą chorobę, która uniemożliwia mu podjęcie pracy. W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje kontrolę zaskarżonej decyzji w zakresie jej zgodności z prawem stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz.1269 ze zm.) W ocenie Sądu zaskarżona decyzja prawa nie narusza, zatem skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu. Działania organów administracji w niniejszej sprawie odbywały się zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Przedmiotem rozpoznania Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Dokonując kontroli legalności tej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, a więc badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności zarówno z przepisami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 2000 r. Nr 98, poz. 1071, dalej: kpa), jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. 2008 r. Nr 50 poz. 291 ze zm.), Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. W dniu 8 kwietnia 2008 r. skarżący wystąpił o umorzenie zaległych składek ubezpieczeniowych powołując się na brak możliwości spłaty zadłużenia. Wobec treści wniosku skarżącego, wszczynającego kontrolowane przez Sąd postępowanie administracyjne, zastosowanie w sprawie miał w szczególności przepis art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, w którym ustawodawca przewidział m.in. instytucję umarzania należności z tytułu składek. Zgodnie z treścią wymienionego przepisu, Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Kryterium "ważnego interesu zainteresowanego" powołane w art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, przy zaistnieniu którego organ "może" uwzględnić wniosek umorzeniowy, wskazuje, iż decyzja Prezesa KRUS ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ten przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia. Orzekając w konkretnej sprawie organ może więc, a nie musi umorzyć należności, oceniając istnienie lub nieistnienie tego kryterium, a także możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, a w wyniku dokonanej oceny wybiera konsekwencje prawne swoich ustaleń. Zaznaczyć jednak trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności tych podnoszonych przez stronę (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lutego 1996 r. II SA 2875/95). Skarżący swoje żądanie w zakresie umorzenia zaległości, uzasadniał trudną sytuacją zdrowotną i finansową. W skardze zarzucił także naruszenie przepisów postępowania, stwierdzając, iż organ nie wyjaśnił dokładnie stanu faktycznego sprawy, bowiem orzekając o odmowie umorzenia należności wziął pod uwagę tylko przychody, nie uwzględniając przy tym wydatków ponoszonych w gospodarstwie rolnym. Z powyższym stanowiskiem skarżącego nie można się zgodzić, ponieważ organ orzekający wziął pod uwagę podnoszone przez wnioskodawcę okoliczności i dokonał ich oceny, co znalazło swoje odzwierciedlenie zarówno w materiale dowodowym sprawy, jak również w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Okoliczności te nie zostały zatem pominięte przez organ orzekający, zostały one ocenione jako niedające wystarczających podstaw do zastosowania wobec skarżącego ulgi w postaci umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Decyzja w sprawie umorzenia należności z tytułu składek, o czym była mowa wyżej, ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydawaniu rozstrzygnięcia korzysta ze swobody uznania administracyjnego, ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Decyzja ta nie może być jedna dowolna i w ocenie Sądu charakteru dowolności nie ma. Wydanie zaskarżonej decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z obowiązkami nałożonymi na organy administracji w przepisach art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa. Dlatego też stanowisko skarżącego o naruszeniu przepisów postępowania również nie jest trafne. Organ wydając decyzję orzekał na podstawie całokształtu materiału dowodowego zebranego w sposób wyczerpujący i wziął pod uwagę nie tylko dochody wnioskodawcy, ale również (wbrew jego twierdzeniom) ponoszone wydatki inwestycyjne na gospodarstwo rolne. Organ stwierdził, iż ponoszone wydatki mają wprawdzie wpływ na zdolności płatnicze, jednak nie mogą one być podstawą do umorzenia należności, w szczególności za lata wcześniejsze, ponieważ powinny być wkalkulowane w budżet domowy. Na prowadzenie działalności rolniczej powinny być zabezpieczone środki z uzyskiwanych dochodów z działalności, a także z dopłat uzyskiwanych z ARiMR i nie ma wpływu na ocenę sytuacji skarżącego fakt, iż dopłaty bezpośrednie w całości zostały ściągnięte w drodze egzekucji komorniczej z tytułu zaległych alimentów. Skarżący podnosi, iż gospodarstwo rolne nie przynosi dochodu, wobec czego jest na utrzymaniu matki oraz, że ze względu na zły stan zdrowia jest niezdolny do podjęcia zatrudnienia, jednak nie przedłożył stosownego zwolnienia lekarskiego, które ten fakt potwierdzałoby, a ponadto ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, aby skarżący korzystał ze świadczeń z pomocy społecznej. Wobec powyższego Sąd uznał, że sytuacja skarżącego została oceniona przez organ administracji w sposób prawidłowy, przy uwzględnieniu zasad prawa materialnego i procesowego. Z tych względów zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.