III SA/Lu 1509/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Robert Hałabis (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Jerzy Drwal,, Sędzia WSA Ewa Kowalczyk, Protokolant Referent stażysta Michał Białowski, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 17 maja 2016 r. sprawy ze skargi B. H. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w wstrzymania wypłaty renty strukturalnej I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz B. H. kwotę [...] zł z tytułu zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2015 r. (Nr [...]) Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w L., utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B. P. z dnia [...] czerwca 2015 r. (Nr [...]) o wstrzymaniu wypłaty B. H. renty strukturalnej od kwietnia 2015 r. W uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wyjaśnił, że Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. P. na wniosek B. H. wydał w dniu [...] lipca 2005 r. postanowienie o spełnieniu wstępnych warunków wymaganych do uzyskania renty strukturalnej. Następnie po przedłożeniu przez wnioskodawczynię dokumentów potwierdzających przekazanie gospodarstwa rolnego i zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej, w postaci umowy darowizny z dnia [...] lipca 2005 r. (akt notarialny Repertorium A nr [...]), w dniu [...] września 2005 r. wydał decyzję nr [...] o przyznaniu B. H. renty strukturalnej od dnia [...] lipca 2005 r. do dnia [...] czerwca 2015 r. Przyznana renta strukturalna ulegała zmianie ze względu na przeprowadzane waloryzacje kwoty najniższej emerytury w latach 2006-2015. Pismem z [...] marca 2015 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. P. poinformował B. H. o konieczności złożenia do właściwego organu rentowego wniosku o ustalenie prawa do emerytury z ubezpieczenia społecznego lub ubezpieczenia społecznego rolników. Decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w L. z [...] kwietnia 2015 r. stronie przyznano od dnia [...] kwietnia 2015 r. prawo do renty rodzinnej. Strona w terminie nie wycofała wniosku o rentę rodzinną. W związku z tym Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydał w dniu [...] czerwca 2015 r. decyzję o wstrzymaniu wypłaty przyznanej B. H. renty strukturalnej od miesiąca kwietnia 2015r. Organ odwoławczy rozpoznając odwołanie strony wyjaśnił, że warunki uzyskania renty strukturalnej na podstawie wniosku złożonego w 2005 r., określone zostały w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. 2004 r. Nr 114, poz. 1191 z późn. zm. – dalej jako "rozporządzenie z dnia 30 kwietnia 2004 r."). Organ przywołał treść § 14 ust. 2 powołanego rozporządzenia i stwierdził, że stosownie do tego przepisu Kierownik Biura Powiatowego ARiMR zobowiązany był zaprzestać wypłacania renty strukturalnej w czasie pobierania przez stronę renty rodzinnej po zmarłym mężu. W myśl przepisu art. 116 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (j.t. Dz.U. z 2015 r. poz. 748), wniosek o emeryturę lub rentę może być wycofany, jednakże nie później niż do dnia uprawomocnienia się decyzji. W razie wycofania wniosku postępowanie w sprawie świadczeń podlega umorzeniu. Tak więc w przypadku nabycia prawa do renty z ubezpieczenia społecznego w trakcie pobierania renty strukturalnej, uprawnionemu wypłaca się jedno wybrane przez niego świadczenie. W niniejszej sprawie w związku z decyzją ZUS Oddział w L. z dnia [...] kwietnia 2015 r. o przyznaniu renty rodzinnej dla B. H. po zmarłym mężu od dnia [...] kwietnia 2015 r. oraz niedokonaniu przez stronę rezygnacji z przyznanej renty rodzinnej (strona nie wycofała wniosku o przyznanie renty z ZUS w terminie określonym w przepisach o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych), organ wstrzymał wypłatę renty strukturalnej od miesiąca, w którym zostało przyznane świadczenie rentowe z ZUS. Odnosząc się do zarzutów strony zawartych w odwołaniu organ odwoławczy stwierdził, że z dokumentacji sprawy wynika, że strona nie wnosiła na żadnym etapie postępowania (brak pisemnego wniosku lub utrwalonego w aktach sprawy w formie protokołu lub podpisanej przez stronę adnotacji – art. 14 k.p.a.) o udzielanie jej niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania. Brak takiego żądania w dokumentacji sprawy stanowi o tym, że organ nie naruszył art. 8 k.p.a., czyli zasady udzielania informacji. Zdaniem organu odwoławczego nie został również naruszony art. 6 k.p.a. Organ rozpatrując merytorycznie powyższą sprawę jest związany przepisami prawa. Wskazane normy prawne nakazują w określonym stanie faktycznym wydanie określonej decyzji. Organ nie może w tej sytuacji odstąpić od przestrzegania przepisów powołując się na słuszny interes strony. Skargę na powyższą decyzję B. H. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, zarzucając jej naruszenie przepisów o postępowaniu administracyjnym, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi drugiej instancji oraz zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi podniosła zarzuty naruszenia art. 6 i art. 8 k.p.a. oraz błędną interpretację § 14 ust. 2 rozporządzenia z dnia 30 kwietnia 2004 r. Ponadto działaniom Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B. P. zarzuciła naruszenie jej praw nabytych z zakresie stosowania przepisu § 13a rozporządzenia z dnia 30 kwietnia 2004 r. i naruszenie art. 14 k.p.a. w związku z § 17 ust. 1 rozporządzenia w zakresie wstrzymania wypłaty renty strukturalnej za miesiąc maj i czerwiec 2015 r. Skarżąca podniosła, że z literalnego brzmienia § 14 ust. 2 rozporządzenia nie wynika, by był on podstawą do wydania decyzji o wstrzymaniu wypłaty renty strukturalnej. Wstrzymanie wypłaty renty strukturalnej nastąpiło od kwietnia 2015 r., organ jednak nie wyjaśnił dlaczego przyjęto taki termin wstrzymania wypłaty. Podkreśliła, że termin wstrzymania wypłaty renty strukturalnej w przypadku otrzymania prawa do renty z ubezpieczenie społecznego nie został uregulowany przez ustawodawcę. Tym samym nie było podstaw do przyjęcia przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B. P. daty otrzymania przez nią prawa do renty rodzinnej, jako daty wstrzymania wypłaty renty strukturalnej. W ocenie skarżącej, jako datę wstrzymania wypłaty renty strukturalnej należało przyjąć dzień doręczenia, to jest datę najkorzystniejszą dla uczestnika postępowania, kierując się zasadzą działania w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej zgodnie z art. 8 k.p.a. Dodała również, że podpisując w 2004 r. z Kierownikiem Biura Powiatowego ARiMR w B. P. umowę miała prawo oczekiwać, że jej ustalenia będą wiążące dla obu stron, zgodnie z obowiązującym stanem prawnym. W związku z wejściem w życie § 13a rozporządzenia, nie została wezwana do podpisania np. aneksu do umowy, lecz jednostronnie nałożono na nią nowe i niekorzystnie dla niej obowiązki. W odpowiedzi na skargę Dyrektor ARiMR wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, dlatego zasługiwała na uwzględnienie. Należy zwrócić uwagę, że sporna w niniejszej sprawie nie była kwestia, czy organy orzekające władne były – co do zasady – do wstrzymania wypłaty skarżącej renty strukturalnej w przypadku, kiedy w okresie jej pobierania nabyła ona prawo do renty rodzinnej z ubezpieczenia społecznego po zmarłym mężu, a w istocie spór sprowadzał się do tego, od kiedy wstrzymanie wypłaty renty strukturalnej mogło być w takich okolicznościach skuteczne. Jeżeli chodzi o okoliczności faktyczne w tej sprawie, to nie były one sporne. Organy w tym zakresie dokonały niezbędnych i niewadliwych ustaleń przede wszystkim w oparciu o dokumenty, które nie budziły wątpliwości. Renta strukturalna przyznana została B. H. decyzją z dnia [...] września 2005 r. na okres od dnia [...] lipca 2005 r. do dnia [...] czerwca 2015 r. Natomiast w końcowym okresie pobierania tej renty, na podstawie decyzji ZUS Oddział w L. z dnia [...] kwietnia 2015 r., przyznano skarżącej rentę rodzinną po zmarłym mężu w wysokości [...] zł (do wypłaty [...] zł), poczynając od dnia [...] kwietnia 2015 r. Skarżąca nie wycofała wniosku o przyznanie renty rodzinnej po zmarłym mężu, choć o możliwości takiej został poinformowana. To właśnie zbieg wypłacanej renty strukturalnej oraz nabycie prawa do świadczenia z ubezpieczenia społecznego spowodował, że decyzją o wstrzymaniu wypłaty renty strukturalnej z dnia [...] czerwca 2015 r. – wstrzymano w I instancji jej wypłatę od miesiąca kwietnia 2015 r., a decyzją organu II instancji z dnia [...] września 2015 r. utrzymano w mocy powyższe rozstrzygnięcie. Skarżąca zakwestionowała zaś prawidłowość tych rozstrzygnięć, zwracając uwagę na kwestię terminu wstrzymania wypłaty renty strukturalnej. Trzeba zwrócić uwagę, że w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji organ odwoławczy w ogóle nie odwołał się do przepisów stanowiących podstawę wstrzymania wypłaty renty strukturalnej. Do właściwej podstawy prawnej w swojej decyzji odwołał się natomiast organ I instancji. Stanowi to naruszenie przez organ odwoławczy przepisu art. 107 § 1 k.p.a., który określa składniki decyzji administracyjnej wskazując, że decyzja powinna zawierać, m.in. powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne. Podstawą wstrzymania wypłaty na rzecz skarżącej renty strukturalnej były przepisy wydanego na podstawie art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz.U. Nr 229, poz. 2273 z późn. zm.), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. Nr 114, poz. 1191 z późn. zm., dalej jako: "rozporządzenie" lub "rozporządzenie o rentach strukturalnych"). Zgodnie z § 17 ust. 1 tego rozporządzenia, Kierownik biura powiatowego Agencji wydaje decyzje administracyjne w sprawach przyznania, zawieszania i zmniejszania rent strukturalnych. Według zaś § 14 ust. 1 rozporządzenia, w przypadku gdy uprawniony do renty strukturalnej w trakcie jej pobierania nabędzie prawo do emerytury z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego, lub ubezpieczenia społecznego rolników, rentę strukturalną zmniejsza się o kwotę tej emerytury. Natomiast w przypadku przyznania prawa do renty z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego, lub ubezpieczenia społecznego rolników w trakcie pobierania renty strukturalnej, uprawnionemu wypłaca się rentę strukturalną, jeżeli wycofa wniosek o rentę z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego, lub ubezpieczenia społecznego rolników w terminie określonym w przepisach o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (art. 14 ust. 2 rozporządzenia). W rozpatrywanej sprawie było bezsporne, że w trakcie pobierania renty strukturalnej skarżąca uzyskała prawo do renty rodzinnej z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Bezsporne jest również, że skarżąca nie wycofała wniosku o przyznanie renty rodzinnej w terminie określonym w przepisach o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, to jest do dnia uprawomocnienia się decyzji o przyznaniu renty rodzinnej (art. 116 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych – j.t. Dz.U. z 2015 r. poz. 748 z późn. zm.). Z treści decyzji ZUS o przyznaniu skarżącej renty rodzinnej wynika, że renta ta została jej przyznana od [...] kwietnia 2015 r., w wysokości [...] zł. Skutkiem uprawomocnienia się decyzji o przyznaniu renty rodzinnej jest konieczność zastosowania przepisu § 14 ust. 2 rozporządzenia o rentach strukturalnych i wstrzymania wypłaty renty strukturalnej. Z przepisu tego wynika bowiem, że przyznanie renty rodzinnej w trakcie pobierania renty strukturalnej wyłącza możliwość wypłacania renty strukturalnej. Przepis ten jednakże nie rozstrzyga jednoznacznie, czy uprawniony traci prawo do renty strukturalnej nabytej także za ten miesiąc, w którym nabył prawo do renty rodzinnej. Należy przy tym zauważyć, że stany faktyczne mogą być bardzo różne w zależności od daty nabycia prawa do renty rodzinnej. W przypadku nabycia prawa do renty rodzinnej w pierwszych dniach miesiąca, renta rodzinna będzie wypłacona niemal w całości jej miesięcznej wysokości. Natomiast w przypadku nabycia prawa do renty w ostatnich dniach miesiąca (tak jak w rozpatrywanej sprawie), renta rodzinna jest wypłacana tylko w niewielkiej części. Przepisy rozporządzenia nie zawierają jednak, na wypadek zbiegu prawa do renty rodzinnej i renty strukturalnej, takiego rozwiązania jakie przewidziane jest w § 14 ust. 1 rozporządzenia, w przypadku zbiegu prawa do renty strukturalnej i do emerytury. Wówczas rentę strukturalną zmniejsza się o kwotę emerytury. Jednakże zbieg ten ma inną konstrukcję niż zbieg praw do renty strukturalnej i renty rodzinnej. W przepadku zbiegu prawa do renty strukturalnej i do emerytury, uprawniony – co do zasady – nie traci prawa do żadnego ze świadczeń, a jedynie wysokość jednego z nich (emerytury) zmniejsza wysokość drugiego. Natomiast w przypadku zbiegu prawa do renty strukturalnej i prawa do renty rodzinnej – uprawniony traci prawo do otrzymywania renty strukturalnej, jeżeli nie cofnie wniosku o przyznanie renty rodzinnej. Utrata prawa do renty strukturalnej jest niezależna od wysokości tej renty, jak i od wysokości renty rodzinnej. Trzeba jednakże dostrzec, że wykładnia przepisu § 14 ust. 2 rozporządzenia o rentach strukturalnych, nie może prowadzić do takiego skutku, że nabycie prawa do renty rodzinnej, nawet za ostatni dzień miesiąca, pozbawiałoby uprawnionego prawa do renty strukturalnej za ten miesiąc. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że zgodnie z § 13 ust. 1 rozporządzenia o rentach strukturalnych, rentę strukturalną wypłaca się co miesiąc, w terminie określonym w decyzji administracyjnej o przyznaniu renty strukturalnej, nie dłużej jednak niż przez 10 lat. Z powyższego wynika zatem, że termin wypłacania świadczenia w każdym miesiącu pozostawiono do określenia w decyzji. Termin wypłacania renty strukturalnej jest terminem wymagalności poszczególnych rat renty, w zależności od treści decyzji. Termin wymagalności świadczenia nie decyduje jednak o tym, kiedy powstaje prawo do poszczególnych miesięcznych rat renty strukturalnej. Z kolei z przepisu § 13 ust. 2 rozporządzenia wynika, że rentę strukturalną wypłaca się od miesiąca, w którym zostały spełnione wszystkie warunki wymagane do jej przyznania. Oznacza to, że: po pierwsze – w pierwszym miesiącu, w którym rolnik nabył prawo do renty strukturalnej, renta ta jest wypłacana w pełnej wysokości oraz po drugie – w każdym kolejnym miesiącu, kiedy uprawniony spełnia warunki do przyznania renty, nabywa on uprawnienie do kolejnych rat renty z nadejściem każdego pierwszego dnia kolejnego miesiąca. Przy tym, nabycie uprawnienia do kolejnych rat renty nie jest związane z terminem ich płatności wyznaczonym decyzją o przyznaniu renty. Taki sposób nabywania uprawnienia do poszczególnych rat renty strukturalnej sprawia, że nie jest możliwe odebranie z mocą wsteczną uprawnienia do miesięcznej raty renty strukturalnej za dany miesiąc, jeżeli po nabyciu tego uprawnienia rolnik uzyskał prawo do renty rodzinnej przysługującej od oznaczonego dnia tego miesiąca. Zgodnie bowiem z powołanym już wyżej § 14 ust. 2 rozporządzenia o rentach strukturalnych, w przypadku przyznania prawa do renty w trakcie pobierania renty strukturalnej, uprawnionemu wypłaca się rentę strukturalną, jeżeli wycofa wniosek o przyznanie renty w terminie określonym w przepisach o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Przepis ten powinien być rozumiany, w kontekście wcześniejszych rozważań, w ten sposób, że jeżeli uprawniony nie wycofa wniosku o przyznanie renty rodzinnej w określonym terminie, to nie nabywa prawa do kolejnych rat renty strukturalnej ze skutkiem na przyszłość, to jest po miesiącu, w którym uzyskał prawo do renty rodzinnej. Zaskarżona decyzja oparta została na odmiennej wykładni przepisu § 14 ust. 2 rozporządzenia o rentach strukturalnych, dopuszczającej odebranie powstałego już uprawnienia do raty renty strukturalnej za miesiąc, w którym powstało prawo do renty rodzinnej. W konsekwencji decyzję wydano z naruszeniem prawa materialnego, mającym wpływ na wynik sprawy w części, w której decyzja dotyczy wstrzymania wypłaty renty strukturalnej już od miesiąca kwietnia 2015 r. W pozostałym zaś zakresie decyzja także winna uwzględniać powołaną wyżej wykładnię § 14 ust. 2 rozporządzenia o rentach strukturalnych. Rozpatrując ponownie sprawę organ odwoławczy powinien uwzględnić przedstawioną wyżej ocenę prawną. Ujawnione naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy i przepisów postępowania, skutkują uchyleniem zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm., dalej jako "p.p.s.a."). Z przytoczonych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie orzekł, jak w pkt I sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania uzasadnione jest przepisem art. 200 p.p.s.a., o czym należało orzec w pkt II sentencji wyroku.