III SA/Lu 152/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia SO del. Robert Hałabis, po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 13 lutego 2012 r. nr SKO.41/734/RU/2012 w przedmiocie skierowania kierowcy na badania lekarskie – w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy p o s t a n a w i a: I. przyznać M. T. prawo pomocy w zakresie częściowym, przez zwolnienie w całości od wpisu sądowego od skargi. II. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 22 marca 2012 r. skarżący M. T. wezwany został do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 złotych od skierowanej do Sądu skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2012 r. (nr SKO.41/734/RU/2012) w przedmiocie skierowania kierowcy na badania lekarskie. Po doręczeniu wezwania skarżący złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, wskazując w uzasadnieniu na swoją sytuację materialną. Postanowieniem z dnia 7 maja 2012 r. referendarz sądowy przyznał M. T. prawo pomocy w zakresie częściowym, przez zwolnienie w całości od wpisu sądowego od wniesionej skargi i odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie (postanowienie – k. 29-32). W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia referendarz argumentował, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, to jest jednocześnie wszystkich kosztów sądowych i kosztów wynagrodzenia adwokata, a zatem spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Oceniając informacje podane przez skarżącego w urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, referendarz sądowy stwierdził brak podstaw do przyznania prawa pomocy w całkowitym zakresie, skarżący bowiem nie wykazał, że nie jest w stanie uiścić jakichkolwiek kosztów postępowania. W sprzeciwie od postanowienia referendarza skarżący podniósł, że wbrew ustaleniom referendarza sądowego zawartym w zaskarżonym postanowieniu, z gospodarstwa rolnego nie osiąga żadnych przychodów, a renta rolnicza matki przeznaczana jest na spłatę rat zaciągniętego kredytu. W dalszej części sprzeciwu skarżący przedstawił zarzuty odnoszące się bezpośrednio do przedmiotu skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako "p.p.s.a."), od wydanych przez referendarza sądowego na posiedzeniu niejawnym postanowień w przedmiocie prawa pomocy przysługuje stronie sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego w terminie 7 dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Sprzeciw taki skarżący wniósł w ustawowym terminie. Z przepisu art. 260 p.p.s.a. wynika natomiast, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Zgodnie z przepisem art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a ponadto częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej kwoty pieniężnej (art. 245 § 3 i 4 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Ponieważ skarżący zgłosił wniosek o przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych w całości i ustanowienie adwokata z urzędu, tak więc żądanie to jest żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z cytowanych uregulowań wynika, że kryterium przesądzającym o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa pomocy jest stan majątkowy wnioskodawcy. Ustawa w sposób precyzyjny określa warunki przyznania prawa pomocy, zaś kryteria te każdorazowo są odnoszone do sytuacji finansowej ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, która podlega ocenie w świetle tych kryteriów. Dopiero analiza podanych we wniosku okoliczności dokonywana w świetle przepisów ustawy daje odpowiedź, czy w odniesieniu do konkretnej sytuacji wnioskującego o przyznanie prawa pomocy zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Biorąc pod uwagę całokształt sytuacji majątkowej skarżącego, która wynika ze złożonego przez niego oświadczenia oraz dodatkowych dokumentów, jak również uwzględniając znane Sądowi z urzędu okoliczności, stwierdzić należy, że uzasadnia ona przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., natomiast dalej idący wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie jest uzasadniony, gdyż przesłanki przyznania prawa pomocy w takim zakresie w przypadku skarżącego nie zachodzą (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). W ocenie Sądu sytuacja materialna M. T. jest tego rodzaju, że nie jest on w stanie ponieść wszystkich kosztów, bowiem skarżący w sposób dostateczny i przekonujący to wykazał. Należało mieć przy tym na uwadze, że prawo pomocy jest wyjątkiem i przysługuje tylko takim osobom ubogim, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź też ich środki są istotnie ograniczone, przez co zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. W świetle oświadczenia skarżącego zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, popartego załączonymi dokumentami, które trzeba uznać za wiarygodne, należało tym samym częściowo przychylić się do złożonego przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez zwolnienie go w całości od wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł. W niniejszej sprawie skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczył, że zamieszkuje wraz z matką w domu o pow. 70 m2. Źródłem utrzymania rodziny skarżącego jest gospodarstwo rolne o pow. 6,29 ha fiz. (7,20 ha przel.) i 0,44 ha lasu (według nakazu płatniczego nr 5/187 dot. łącznego zobowiązania pieniężnego za 2011 r.), z którego dochód wynosi 700 zł miesięcznie, a ponadto renta rolnicza matki skarżącego w kwocie 759,56 zł netto miesięcznie (decyzja KRUS z 12 marca 2012 r. znajdująca się w kopercie – k. 27). Skoro zatem skarżący nie należy do tego rodzaju osób ubogich, które nie posiadają żadnego źródła własnego dochodu i których byt byłby całkowicie uzależniony od pomocy innych osób, oznacza to w konsekwencji, że nie było przesłanek do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Trzeba bowiem pamiętać, że instytucja prawa pomocy jest odstępstwem od generalnej zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania sądowego, przez co dotyczy ściśle ograniczonego kręgu podmiotów przewidzianych ustawą, a zakres tej pomocy różnicuje wyłącznie sytuacja majątkowa uprawnionych. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał, że w jego sytuacji zachodzą przesłanki do uwzględnienia jego żądania w całości, a więc że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Odnosząc się do zawartej w sprzeciwie polemiki skarżącego z zawartym w postanowieniu referendarza sądowego z dnia 5 maja 2012 r. wyliczeniem potencjalnego dochodu z posiadanego przez niego gospodarstwa rolnego wskazać należy, że wyliczenie to nie było wadliwe skoro oparte zostało na podstawie obwieszczenia Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 23 września 2011 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2010 r. (M.P. z 2011 r. Nr 87, poz. 917). Z obwieszczenia tego wynika, że przeciętny dochód z 1 ha przeliczeniowego w 2010 r. wyniósł 2.278 zł, co oznacza, że gospodarstwo rolne skarżącego o pow. 7,20 ha przeliczeniowego w 2010 r. mogło przynieść przeciętny dochód na poziomie 1.366,80 zł miesięcznie. Dane te należy uznać za obiektywne, tym niemniej rozstrzygając wniosek skarżącego, Sąd przyjął za podstawę dochód miesięczny z gospodarstwa rolnego wskazany pierwotnie przez skarżącego na poziomie 700 zł miesięcznie, uznając oświadczenie w tym zakresie za wiarygodne. Dlatego w świetle wiedzy i doświadczenia życiowego mało prawdopodobnym wydaje się, aby pierwotnie wykazany przez skarżącego dochód uzyskiwany z tego gospodarstwa, mógł zostać zweryfikowany do poziomu 0 zł, jak wskazał to skarżący w dodatkowym oświadczeniu z dnia 25 kwietnia 2012 r. (k. 26). Biorąc pod uwagę stan posiadania skarżącego można dodatkowo wskazać, iż sposób w jaki właściciel zarządza swoim majątkiem nie ma – co do zasady – wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu lub opłacenie pełnomocnika procesowego. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2006, s. 556). Natomiast fakt ponoszenia przez matkę skarżącego M. T. zobowiązań z tytułu zaciągniętego kredytu gotówkowego w wysokości 7.005 zł (spłata rat kredytu), jak również istnienie wymagalnych zaległych zobowiązań skarżącego z tytułu podatku od nieruchomości i składek na ubezpieczenie społeczne rolników nie stanowią okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie prawa pomocy w całkowitym zakresie. Obowiązek spłaty kredytu obciąża nie skarżącego lecz jego matkę M. T., zaś istniejące zobowiązania pieniężne skarżącego nie są uprzywilejowane, przez co nie korzystają z pierwszeństwa przed zobowiązaniami wobec Skarbu Państwa z tytułu kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego. Reasumując należało mieć na uwadze, że udzielona częściowo skarżącemu pomoc choć obciąża wszystkich podatników, odnosi się wprost do prawa skarżącego w zakresie dostępu do sądu. Natomiast pomoc w zakresie całkowitym, obejmującym również ustanowienie adwokata z urzędu, byłaby w okolicznościach faktycznych w jakich znajduje się skarżący, zbyt daleko idąca. Mając powyższe uwagi na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie przywołanych wyżej przepisów orzekł jak w postanowieniu.