III SA/Lu 156/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski, Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal,, Sędzia NSA Maria Wieczorek (sprawozdawca), Protokolant Stażysta Paweł Soczyński, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 8 lipca 2010r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę Decyzją z dnia [...] marca 2010 r.. znak: [...], wydaną na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10, art. 41a oraz art. 59 ust. 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jednolity Dz. U. z 2008 r., Nr 50, poz. 291 ze zm.), oraz art. 138 § 1 i art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lutego 2010 r. znak [...], którą odmówił umorzenia należności głównej i odsetek z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w dniu 6 stycznia 2010 r. E. K., żona S. K. wniosła o umorzenie należności wobec KRUS na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od 3 kw. 2001 r. do 1 kw. 2009 r. w łącznej kwocie 5.568,32 zł. Decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. znak [...] Prezes KRUS odmówił umorzenia należności. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...] 2010 r. znak [...] Prezes KRUS utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję. Na powyższą decyzję Prezesa KRUS skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł S. K., który zarzucił naruszenie przepisów: art. 41 a ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników zwanej dalej ustawą oraz art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa. Skarżący podniósł, że ważnym interesem uzasadniającym umorzenie zaległości jest trudna sytuacja materialno-bytowa, uniemożliwiająca mu uregulowanie należności. Ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest on w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skarżący został dotknięty wyjątkowym jednostkowym przypadkiem, polegającym na zawaleniu się w dniu 19 lutego 2010 r. budynku gospodarczego. Skarżący wskazuje, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną oraz dwójką dzieci, będących w wieku szkolnym. Przyczyną powstania zaległości z tytułu należnych składek była utrata pracy, która nie tylko nie pozwoliła na bieżące regulowanie należności, ale również na realizację układów ratalnych. Skarżący zarzuca błędne ustalenia organu, który przyjął, że zawalenie stodoły nie spowodowało strat w sprzęcie gospodarskim, toteż nie stanowi to uszczerbku, który mógłby wpłynąć na jakość życia rodziny skarżącego. Skarżący podnosi też, że niedawno udało mu się znaleźć pracę, ale minimalne wynagrodzenie, które otrzymuje on z tego tytułu nie pozwala na stwierdzenie, iż poprawia ono znacznie budżet domowy. Organ nie wziął pod uwagę wydatków, jakie wiążą się z utrzymaniem rodziny i domu. Dodatkowym obciążeniem finansowym rodziny skarżącego są koszty związane z leczeniem, gdyż aktualnie pozostaję pod opieką lekarską na skutek doznanego złamania palca lewej stopy. Skarżący wskazał, że nie posiada wystarczających środków na zaspokojenie codziennych potrzeb życiowych rodziny i zmuszony jest zaciągać drobne pożyczki po 20 zł, 30 zł u osób prywatnych i u rodziny. Podsumowując, skarżący uznał, że organ nie wyjaśnił należycie stanu faktycznego sprawy, a wydające decyzję przekroczył zakres dopuszczalnej swobody uznania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie. Odnosząc się do zarzutów skargi organ wskazał, że art. 41a ustawy może warunkować różne rozstrzygnięcia, tj. obok umorzenia należności w całości lub części - także odroczenie terminu ich płatności lub rozłożenie ich na raty. Istnienie ważnego interesu po stronie zainteresowanego nie musi więc go z góry uprawniać akurat do uzyskania umorzenia należności. Organ, załatwiając sprawę, musi ważyć interes wnioskodawcy w zestawieniu z innymi występującymi w niej aspektami, w szczególności z interesem społecznym, o którym mowa w art. 7 kpa. Ustawowym obowiązkiem KRUS jest dochodzenie należności z tytułu składek, w tym również z wykorzystaniem wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników są uprzywilejowane i podlegają co do zasady zaspokojeniu przed innymi należnościami. Umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników oraz uwzględniając cele, na które są przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Mając powyższe na uwadze organ wskazał, że przesłanka ważnego interesu w sprawie o umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne rolników powinna uwidaczniać się w trudnej sytuacji materialnej, w szczególności takiej, która nie pozwala zainteresowanemu na pogodzenie uiszczenia należnych składek z zaspokajaniem podstawowych potrzeb życiowych. Jak wskazano w uzasadnieniach decyzji Prezesa KRUS, tj. z dn. [...] lutego 2010 r. i [...] marca 2010 r., nie zachodzą żadne merytoryczne przesłanki, uzasadniające możliwość umorzenia skarżącemu zaległości wobec KRUS z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Dodatkowo organ wcześniej wielokrotnie pozytywnie rozpatrywał wnioski skarżącego w sprawie udzielania ulg w spłacie zadłużenia (2 odroczenia terminów płatności, 4 układy ratalne, 2 umorzenia). W toku całego postępowania administracyjnego żądanie w zakresie umorzenia zaległości było uzasadniane ciężką sytuacją materialno-finansową, niskimi przychodami z użytkowanego gospodarstwa rolnego, wydatkami związanymi z nauką dzieci w szkole, spłacaniem zaciągniętych kredytów, wydatkami związanymi z codziennym życiem oraz chorobą matki skarżącego. Powyższe okoliczności były już wcześniej znane organowi i zostały uwzględnione przy podejmowaniu decyzji związanych z udzielanymi przez KRUS ulgami. W niniejszym postępowaniu nie zostały przedstawione żadne nowe, udokumentowane okoliczności, czy zdarzenia losowe mające wpływ na osłabienie zdolności płatniczej. Organ zwraca też uwagę, że zadłużenie dotyczy okresu od 3 kw. 2001 r. do 1 kw. 2009 r. stąd sam fakt ponoszenia wydatków nie może być podstawą do umorzenia należności, w szczególności za lata wcześniejsze. Ustosunkowując się do powyższego organ w uzasadnieniu odmownej decyzji z dnia 2 lutego 2010 r. wskazał m. in., że z tytułu choroby matka skarżącego pobiera świadczenie emerytalno-rentowe, a skarżący i jego małżonka uzyskują dochód z tytułu zatrudnienia poza rolnictwem. Organ wskazuje też, że skarżący, uzasadniając istnienie po swojej stronie ważnego interesu udzielił organowi informacji nierzetelnych. Dotyczy to pozostawania we wspólnym gospodarstwie z żoną i dwójką uczących się dzieci (na co wskazuje stwierdzenie o utrzymywaniu "trzyosobowej rodziny"), czy szkód w sprzęcie gospodarczym. Wizytacja przeprowadzona w dniu 24 lutego 2010 r. w gospodarstwie zainteresowanego wykazała bowiem nieprawdziwość powyższych informacji. Ponadto z uzyskanych informacji podczas rozmowy telefonicznej w dniu 11 marca 2010 r. z małżonką skarżącego ustalono, że większość użytkowanego gospodarstwa została sprzedana, a małżonka wraz z dziećmi mieszka w Stalowej Woli. Nadto podnoszona okoliczność zawalenia ubezpieczonego budynku gospodarczego, która miała miejsce w miesiącu lutym 2010 r., nie miała bezpośredniego wpływu na zaległości powstałe w latach poprzednich. Biorąc zaś pod uwagę powoływany zły stan zdrowia przez skarżącego, organ stwierdza, że na powyższą okoliczność rolnik nie przedkłada stosownych dokumentów, z treści których wynikałaby dyskwalifikacja do pracy w rolnictwie i poza rolnictwem. W przedmiotowej sprawie rolnik nie współdziałał z organem, nadto z jego postawy zdawał się wynikać brak jakiejkolwiek woli współdziałania, co wynika z treści notatek służbowych z rozmów ze skarżącym i wizytacji w gospodarstwie. Sąd zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - zwanej dalej: p.p.s.a.), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowi art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 19900 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm., dalej jako u.s.r. lub ustawa), zgodnie z którym Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno - rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Wskazać tutaj należy, iż z użytego w art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r sformułowania "może umorzyć - wynika, że podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Niemniej jednak Sąd może badać czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy, po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych, właściwie uzasadniając swoje stanowisko w sprawie. Kierując się wskazanymi przesłankami oraz dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, wydanej przez Prezesa KRUS, w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie wskazanych ustaw, sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. W ocenie sądu postępowanie zostało przeprowadzone wnikliwie i wyjaśniło istotne elementy sprawy, w tym podkreślaną przez skarżącego jego sytuację majątkową, w stopniu pozwalającym na wydanie rozstrzygnięcia. Skarżący w toku całego postępowania administracyjnego, tj. tak w pierwotnym wniosku jak również we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, żądanie swoje w zakresie umorzenia całości ciążących na nim zaległości, uzasadniał problemami finansowymi swojej rodziny. Organ orzekający podnoszone przez wnioskodawcę okoliczności wziął pod uwagę i dokonał ich oceny, co znalazło odpowiednie odzwierciedlenie tak w materiale dowodowym sprawy jak również w uzasadnieniu skarżonej decyzji. W toku poprzednio prowadzonych postępowań organ przyjmował, że skarżący rzeczywiście jest wraz z rodziną w dość trudnej sytuacji materialno-bytowej, co stanowiło podstawę do udzielania mu wielokrotnie pomocy w postaci udzielania ulg w spłacie zadłużenia (2 odroczenia terminów płatności, 4 układy ratalne, 2 umorzenia). Organ wskazał, na istotne elementy warunkujące podjęcie przez niego negatywnej decyzji, tj. uzyskiwanie dochodów przez oboje małżonków, sprzedaż dużej części gospodarstwa rolnego przez skarżącego, wcześniejsze udzielanie mu licznych ulg w spłacie, niewywiazywanie się przez skarżącego dotychczas zawartych układów. Organ słusznie podkreśla też, że w sprawie niniejszej interes skarżącego nie jest jedynym, jaki trzeba brać pod uwagę, bowiem w grę wchodzi również interes KRUS, innych w niej ubezpieczonych, a pośrednio także wszystkich, którzy łożą na budżet Skarbu Państwa, z którego w dużej mierze finansowane są wypłaty z tytułu ubezpieczeń rolniczych. W tej sytuacji sąd uznał, że organ nie przekroczył granic swobody uznania administracyjnego orzekając w przedmiotowej sprawie. Skoro zatem zarzuty skargi są bezzasadne, a zaskarżona decyzja prawa nie narusza, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm.) należało orzec jak w sentencji.