III SA/Lu 16/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski, Sędzia NSA Jerzy Marcinowski (spr.), Asesor WSA Małgorzata Fita, Protokolant ref. staż. Przemysław Gumieniak, po rozpoznaniu w dniu 1 lipca 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi M. S. na pismo Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego p o s t a n a w i a odrzucić skargę. Decyzją ostateczną z dnia [...] Dyrektor Aresztu Śledczego, działając na podstawie § 2 ust. 1 pkt 2, § 4, § 11 zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 września 1997 r. w sprawie określenia wysokości, szczegółowych zasad przyznawania i wypłaty oraz zwrotu pomocy finansowej przysługującej funkcjonariuszom Służby Więziennej na uzyskanie lokalu mieszkalnego /Dz. Urz. MS Nr 4, poz. 50/ "uznał uprawnienie/.../ M. S. do pomocy finansowej, z przeznaczeniem na dokończenie budowy domu mieszkalnego /.../ stwierdzając jednocześnie, że "/.../ z powodu braku środków finansowych wniosek podlegał będzie realizacji w latach następnych na zasadach określonych w zarządzeniu, z uwzględnieniem wysokości zobowiązań finansowych udokumentowanych na dzień złożenia wniosku". Decyzją personalną z dnia [...] 2001 r. Dyrektor Generalny Służby Więziennej, zwolnił z dniem [...] sierpnia 2001 r. M. S. ze Służby Więziennej, w związku z orzeczoną trwałą niezdolnością do pracy. Na wniosek M. S. z dnia [...] grudnia 2002 r. /rencisty Służby Więziennej/, Dyrektor Aresztu Śledczego przyznał pomoc finansową na uzyskanie domu jednorodzinnego w kwocie 4.000 zł, stanowiącej 3,49 % wartości przysługującego lokalu mieszkalnego. M. S. zmarł w dniu [...] kwietnia 2003 r. Pismem z dnia [...] czerwca 2003 r. adw. D. M. działająca w imieniu M .S. i K. S. /spadkobierców M. S./ wystąpiła z żądaniem "/.../ wypłacenia /.../ pomocy finansowej określonej prawomocną decyzją Dyrektora Aresztu Śledczego/.../ z dnia [...] maja 2001 r. /.../ w wysokości 221.300,00 zł". W ocenie pełnomocnika ostateczna decyzja z dnia [...] 2001 r. zrodziła określone roszczenie finansowe dla M. S., jeszcze za jego życia. Stosownie do art. 922 § 1 k.c. prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą na spadkobierców. Z tych względów "/.../ żądanie wypłaty określonej w decyzji kwoty przeszło jako masa spadkowa na spadkobierców ustawowych". W odpowiedzi na powyższe pismo Dyrektor Aresztu Śledczego, pismem z dnia [...] lipca 2003 r. odmówił "wypłaty pomocy finansowej". Stwierdził, że roszczenia spadkobierców są bezzasadne, bowiem powyższe uprawnienie przysługuje funkcjonariuszowi lub renciście Służby Więziennej. Powyższe prawo nie przysługuje spadkobiercom zmarłego funkcjonariusza /emeryta lub rencisty/ Służby Więziennej, na podstawie obowiązujących przepisów prawa. Powyższe pismo pełnomocnik M. S. potraktowała jako decyzję administracyjną i wniosła na nie odwołanie. W uzasadnieniu podniosła, że w oparciu o decyzję Dyrektora Aresztu Śledczego z dnia [...] 2001 r. M. S. przyznano pomoc finansową na budowę domu mieszkalnego dla niego i rodziny w wysokości 221.300 zł. Aktualnie jego spadkobiercy występują o realizację decyzji, która jest decyzją ostateczną i prawomocną. Uprawienia do wykonania decyzji nie wynikają z ustawy o Służbie Więziennej, ale z ogólnych przepisów o dziedziczeniu. Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej pismem z dnia [...] grudnia 2003 r. nr [...] nie znalazł podstaw do uwzględnienia roszczenia spadkobierców M. S. Uznał jednocześnie, że w świetle obowiązujących przepisów, brak jest podstaw do zajęcia stanowiska w formie decyzji administracyjnej. Po otrzymaniu powyższego pisma adw. D. M., działając w imieniu spadkobierców M. S. /M. S. i K. S./ wniosła skargę sądową na w/w pismo Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej z dnia [...] grudnia 2003 r. traktując je, jako ostateczną decyzję administracyjną. W skardze zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. 922 k.c., w zw. z art. 85 ust. 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej oraz § 4 ust. 4 zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 września 1997 r. w sprawie określenia wysokości /.../ /Dz.Urz. MS Nr 4, poz. 50/ poprzez odmowę wypłaty świadczenia, które stało się wymagalne za życie uprawnionego funkcjonariusza Służby Więziennej i jako roszczenie majątkowe przeszło na spadkobierców. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej wnosił o odrzucenie skargi, alternatywnie zaś o jej oddalenie. W uzasadnieniu podtrzymał argumentację przytoczoną w piśmie z dnia [...] grudnia 2003 r. Sąd, zważył, co następuje: Stosownie do art. 61 § 1 kpa postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Definicję "strony" podaje art. 28 kpa, przy czym zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie dominuje pogląd, zgodnie z którym jedynie przepis prawa materialnego stanowi podstawę "interesu prawnego", stwarzającego dla określonego podmiotu legitymację procesową strony. Dopiero istnienie przepisu materialnoprawnego umożliwiającego ingerencję w sferę praw i obowiązków jednostki, pozwala na załatwienie sprawy przez wydanie decyzji administracyjnej /art. 104 § 1 kpa/. Organ administracji publicznej powinien zatem każdorazowo ustalić, czy upoważniony jest do decyzyjnego "załatwienia sprawy". Wydanie decyzji administracyjnej w sytuacji, gdy przepisy prawa nie przewidują "załatwienia sprawy" w tej właśnie formie, nastąpiłoby bez podstawy prawnej i stwarzało przesłankę do stwierdzenia nieważności takiego aktu w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 kpa /por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lutego 1981 r. sygn. SA 109/81 – GAP 1987, Nr 8/. Po tych rozważaniach natury ogólnej, przejść należy do uregulowań w zakresie udzielania pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość, domu jednorodzinnego albo lokalu mieszkalnego w ramach spółdzielni budownictwa mieszkaniowego – na podstawie art. 90 ust. 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej /Dz.U. z 2002 r. Nr 207, poz. 1761 ze zm./ zwanej dalej USW oraz przepisów wykonawczych. Uprawnienie do uzyskania tego rodzaju pomocy przysługuje funkcjonariuszowi w służbie stałej /art. 90 ust. 1 USW oraz § 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 czerwca 2003 r. w sprawie pomocy finansowej przysługującej funkcjonariuszom Służby Więziennej na uzyskanie lokalu mieszkalnego – Dz.U. Nr 132, poz. 1235/. Wcześniejsze przepisy wykonawcze, zawarte w zarządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 września 1997 r. w sprawie określenia wysokości /.../ /Dz.Urz.MS. 1997, Nr 4, poz. 50/ przyznawały powyższe uprawnienie, również emerytom i rencistom Służby Więziennej /por. § 1 pkt 3 w/w zarządzenia/. Nie wdając się w ocenę zgodności przytoczonego wyżej zarządzenia z art. 87 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej /Dz.U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483/ stwierdzić należy, że żaden przepis prawa materialnego nie przyznaje uprawnień do uzyskania przedmiotowej pomocy finansowej osobom bliskim i spadkobiercom funkcjonariuszy służby stałej oraz osobom bliskim i spadkobiercom emerytów i rencistów Służby Więziennej. Skarżąca, działająca w imieniu własnym i w imieniu małoletniej córki wywodzi swoje "roszczenie" z tytułu spadkobrania po zmarłym mężu M. S. /byłym funkcjonariuszu służby stałej/ i utrzymuje, że prawo do określonej pomocy finansowej uzyskał spadkodawca na mocy ostatecznej decyzji Dyrektora Aresztu Śledczego z dnia [...] maja 2001 r., zaś w oparciu o art. 922 § 1 k.c. – prawo to jest dziedziczne. Do kognicji sądu administracyjnego nie należy ocena zasadności "roszczenia" spadkobierców M. S. Jeśli skarżąca uważa, że przysługują jej wobec Skarbu Państwa skonkretyzowane roszczenia o charakterze majątkowym z tytułu dziedziczenia, może poszukiwać ochrony swych praw przed sądem powszechnym. Droga administracyjno-prawna jest wykluczona. Stosownie do art. 3 § 2 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270/ zwanej dalej UPPSA – kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje /m.in./ orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Skoro stanowiska organów obu instancji zawarte w pismach skierowanych do skarżącej nie były decyzjami administracyjnymi podlegającymi zaskarżeniu do sądu administracyjnego, przeto skarga jako niedopuszczalna podlegała odrzuceniu. Z tych względów i na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 UPPSA należało orzec jak w sentencji.