III SA/Lu 168/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Hałabis, Sędziowie Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak,, Sędzia WSA Iwona Tchórzewska (sprawozdawca), Protokolant Starszy asystent sędziego Monika Samcik, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 9 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi T. A. na decyzję Wojewody z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2017 r., nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] grudnia 2016 r., nr [...] o wymeldowaniu T. z pobytu stałego z nieruchomości przy ul. [...] w [...]. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Wojewoda [...] wskazał, że w dniu 17 października 2016 r. B. wniosła o wymeldowanie T. z pobytu stałego z nieruchomości przy ul. [...] w [...]. Wnioskodawczyni w uzasadnieniu wniosku wskazała, że T. nie zamieszkuje pod wskazanym adresem oraz nie uczestniczy w kosztach utrzymania nieruchomości. W toku wszczętego postępowania Prezydent Miasta [...] ustalił, że nieruchomość położona przy ul. [...] w [...] stanowi przedmiot współwłasności małżonków B. i T.. Małżonkowie są w trakcie sprawy rozwodowej. Z zeznań świadków powołanych przez obie strony wynika, że T. nie mieszka na przedmiotowej nieruchomości, a od kilku lat przebywa w [...], w stanowiącym jego własność lokalu nr [...] przy ul. [...]. Przeprowadzone przez organ pierwszej instancji oględziny wykazały, że na nieruchomości przy ul. [...] w [...] znajdują się przedmioty należące do T., jednak nie są to rzeczy, które wskazywałyby na koncentrację interesów życiowych strony w tym miejscu. W trakcie postępowania T. oświadczył, że utrudniano mu pobyt na przedmiotowej nieruchomości, jednak nigdy nie wniósł do sądu powszechnego powództwa o przywrócenie naruszonego posiadania. Nie wskazał też na żadne inne działania prawne, które świadczyłyby o faktycznym dążeniu do zamieszkania w przedmiotowym lokalu. T. oświadczył również, że zabrał ze sobą psa i swoje rzeczy osobiste. Po przeprowadzeniu postępowania Prezydent Miasta [...] wydał decyzję wymeldowaniu T.. W odwołaniu T. zarzucił, że decyzja organu pierwszej instancji została wydana z naruszeniem art. 15 ust. 2 w związku z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, poprzez przyjęcie, że nieruchomość przy ul. [...] w [...] nie jest miejscem stałego pobytu skarżącego. Utrzymując decyzję organu pierwszej instancji w mocy Wojewoda [...] podniósł, że podstawę prawną decyzji w sprawie wymeldowania stanowi art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, zgodnie z którym organ gminy wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Organ odwoławczy stwierdził, że postępowanie dowodowe przeprowadzone przez organ pierwszej instancji potwierdziło wystąpienie powyższych okoliczności w niniejszej sprawie, gdyż T. faktycznie opuścił miejsce stałego pobytu. W ocenie organu drugiej instancji Prezydent Miasta [...] trafnie uznał, że opuszczenie lokalu przez skarżącego ma charakter trwały, bowiem skarżący od kilku lat w przedmiotowym lokalu nie mieszka i lokal ten nie stanowi jego centrum życiowego. Nieruchomość przy ulicy [...] w [...] nie jest miejscem stałego pobytu T.. Zdaniem organu odwoławczego zawarty w odwołaniu zarzut, że opuszczenie dotychczasowego miejsca stałego pobytu nie miało charakteru dobrowolnego, nie znajduje uzasadnienia w treści art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Postępowanie dowodowe potwierdziło bowiem, że T. sam opuścił lokal i w nim nie przebywa. T. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i umorzenia postępowania, ewentualnie zaś przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji obrazę art. 15 ust. 2 w związku z art. 6 ust. 1 ustawy z 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, poprzez przyjęcie, że adres przy ulicy [...] w [...] nie jest miejscem stałego pobytu T.. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") polegają na kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Daje temu wyraz przepis art. 145 p.p.s.a., który w § 1 stanowi między innymi, że sąd administracyjny uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albo też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Po dokonaniu według wskazanych zasad kontroli zaskarżonej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2017 r., utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] grudnia 2016 r. o wymeldowaniu T. z pobytu stałego z nieruchomości przy ul. [...] w [...], Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że nie zachodzą wymienione w powołanych wyżej przepisach podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji. Wbrew zarzutowi podniesionemu w skardze, materialnoprawnej podstawy decyzji organów obu instancji nie stanowiły przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006 r, Nr 139, poz. 993 z późn. zm.). Wymieniona ustawa została uchylona z dniem 1 marca 2015 r. na mocy art. 92 ustawy z dnia 6 sierpnia 2010 r. o dowodach osobistych (Dz.U. z 2017, poz. 1464 z późn. zm.). Jednocześnie z dniem 1 marca 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 657 ze zm.) oraz ustawa z dnia 6 sierpnia 2010 r. o dowodach osobistych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1464 ze zm.). Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, zgodnie z którym organ gminy wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Z treści powyższego przepisu wynika, że organ ma obowiązek z urzędu lub na wniosek strony orzec o wymeldowaniu osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego i nie dopełniła obowiązku wymeldowania. Za pobyt stały uważa się zamieszkiwanie z zamiarem stałego pobytu, tj. z wolą koncentracji w danym miejscu swych spraw życiowych. Definicję pobytu stałego zawiera art. 25 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności, który stanowi, że pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Miejsce stałego pobytu danej osoby to miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność, meble), przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, utrzymuje chociażby okazjonalne kontakty z sąsiadami, przyjmuje korespondencję. Natomiast opuszczenie lokalu związane jest z zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym i skoncentrowaniem spraw życiowych w innym miejscu. W orzecznictwie ukształtowanym jeszcze na gruncie art. 15 ust. 2 poprzednio obowiązującej ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych z 1974 r. utrwalony jest pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 marca 2003 r., V SA 2323/02, LEX nr 159183, z dnia 7 grudnia 2005 r., II OSK 302/05, LEX nr 190969, z dnia 24 lutego 2006 r., II OSK 561/05, LEX nr 194344). O opuszczeniu miejsca stałego pobytu można mówić w sytuacji trwałego zerwania więzi z dotychczasowym miejscem zamieszkania, kiedy osoba dobrowolnie wyprowadziła się z lokalu. Stanowisko to jest aktualne także w obecnym stanie prawnym. Zatem uznać należy, że także w rozumieniu art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego jest spełniona w sytuacji, gdy opuszczenie lokalu cechuje trwałość i dobrowolność. W takim rozumieniu opuszczeniem lokalu jest nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale i jednoczesne zerwanie związków z dotychczasowym lokalem. Jakkolwiek jednak zamiar ten, rozumiany jako przejaw woli osoby opuszczającej lokal, ma istotne znaczenie przy ocenie, czy do opuszczenia lokalu rzeczywiście doszło, to powinien być on oceniany na podstawie obiektywnie istniejących i konkretnych okoliczności faktycznych sprawy, z których taki wniosek da się logicznie wyprowadzić. Nie można bowiem poprzestać tylko na oświadczeniach zainteresowanej osoby, w których formułuje ona subiektywnie swoją wolę. Należy zbadać, czy argumentacja strony znajduje potwierdzenie w ustalonych okolicznościach faktycznych takich jak np. sposób opuszczenia lokalu, skoncentrowanie swojego ośrodka interesów osobistych i majątkowych (tzw. centrum życiowego) poza miejscem pobytu stałego, czy wreszcie istnieje obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w danym miejscu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lipca 2017 r., II OSK 2106/16, LEX nr 2358607). Zarazem w orzecznictwie sądów administracyjnych powszechnie wyrażane jest stanowisko, wedle którego za równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu należy uznać sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu wbrew jej woli i nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 26 lipca 2017 r., II OSK 2106/16, LEX nr 2358607 oraz z dnia 17 września 2010 r., II OSK 1441/09, LEX nr 746543, z dnia 25 października 2005 roku, II OSK 127/99, LEX nr 201427, z dnia 12 kwietnia 2001 r., V SA 3078/00, LEX nr 78937, z dnia 18 kwietnia 2000 r., V SA 1424/99, LEX nr 79243). Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaprezentowanym w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 kwietnia 2008 r., II OSK 352/07, nawet jeżeli sama przyczyna opuszczenia lokalu przez osobę, której dotyczy postępowanie w sprawie wymeldowania, nie była dobrowolna, to następne trwałe przeniesienie centrum życiowego, bez podejmowania jakiejkolwiek czynności prawnej zmierzającej do odzyskania możliwości zamieszkiwania w opuszczonym lokalu, stwarza sytuację prawną zobowiązującą organ administracji do wymeldowania takiej osoby z dawniej zajmowanego lokalu, skoro obowiązku meldunkowego sama nie dopełniła (podobnie Naczelny Sąd Administracyjny np. w wyrokach: z dnia 13 maja 2009 r., II OSK 757/08, z dnia 23 stycznia 2009 r., II OSK 2008, z dnia 10 grudnia 2008 r., II OSK 1569/07). Stanowisko to, aczkolwiek odnosi się do rekonstrukcji przesłanek wymeldowania z pobytu stałego na tle uprzednio obowiązującego stanu prawnego (art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych), jednakże z uwagi na zbieżność regulacji pozostaje nadal aktualne (tak wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lipca 2017 r., II OSK 2106/16, LEX nr 2358607). Środkami prawnymi umożliwiającymi powrót do lokalu są roszczenia cywilnoprawne, które mogą wynikać z prawa do lokalu, o ile przysługuje ono danej osobie, albo też z przewidzianej przepisami kodeksu cywilnego ochrony posesoryjnej, to jest ochrony posiadania. Nieskorzystanie z tych środków we właściwym czasie, jak również sytuacja, gdy nie odniosły one zamierzonego skutku powoduje, że zachodzą podstawy do wymeldowania, skoro jego przesłanką jest fakt niezamieszkiwania w lokalu. Przeszkodę do wymeldowania stanowi uwzględnienie przez sąd powszechny stosownego roszczenia cywilnoprawnego przed wydaniem decyzji rozstrzygającej wniosek o wymeldowanie. Jeszcze raz podkreślić należy, że w pojęciu "miejsca pobytu", o którym mowa w przepisach ustawy o ewidencji ludności, zawarty jest element fizyczny polegający na faktycznym przebywaniu w określonym miejscu, jak i element psychiczny, który polega na zamiarze określonego zachowania. Stosownie bowiem do treści art. 25 ust. 1 tej ustawy pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Sam zamiar stałego pobytu w określonym miejscu nie stanowi zaś o zamieszkiwaniu. Miejsce, w którym osoba ma zamiar stale zamieszkiwać, stanowić powinno centrum jej życiowej działalności. Muszą zatem istnieć obiektywne okoliczności faktyczne umożliwiające zrealizowanie tego zamiaru poprzez rzeczywiste przebywanie w tym miejscu. W przypadku opuszczenia lokalu wbrew woli danej osoby sam zamiar powrotu do lokalu w bliżej nieokreślonej przyszłości nie ma wpływu na wynik postępowania w sprawie wymeldowania (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 stycznia 2012 r. w sprawie II OSK 1973/10). Zameldowanie na pobyt stały w oznaczonej miejscowości pod wskazanym adresem ma odpowiadać faktycznemu przebywaniu osoby w oznaczonym miejscu. W ten sposób zameldowanie spełnia funkcję ewidencyjną, gdyż potwierdza przebywanie osoby pod oznaczonym adresem. Jak przewiduje bowiem przepis art. 2 ustawy o ewidencji ludności, ewidencja ludności polega (między innymi) na rejestracji danych o miejscu pobytu osób. Z faktu, że zameldowanie ma tylko walor ewidencyjny wynika, że organy meldunkowe są zobowiązane utrzymywać ewidencję w stanie, który odpowiada rzeczywistości. Konsekwencją takiego rozumienia ewidencji ludności i zameldowania jako potwierdzenia danych ewidencyjnych jest to, że koniecznym i wystarczającym warunkiem wymeldowania z miejsca pobytu stałego jest opuszczenie lokalu (por. przytoczony wyżej wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie II OSK 1973/10). Z okoliczności stanu faktycznego sprawy wynika, że skarżący jest zameldowany na pobyt stały pod adresem ul. [...] w [...], jednakże pod tym adresem nie przebywa, a stan taki według prawidłowych ustaleń organu pierwszej instancji, zaaprobowanych przez organ odwoławczy, trwa od 2016 r. Przy tym w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego ustalenia istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności faktycznych sprawy znajdują w pełni oparcie w materiale dowodowym zgromadzonym obszernie w toku postępowania administracyjnego stosownie do wymagań art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. Dowody osobowe oraz dowód z oględzin zostały szczegółowo omówione w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji, a ocena całokształtu materiału dowodowego i wyprowadzone z niej wnioski odnośnie udowodnienia okoliczności niezamieszkiwania skarżącego na przedmiotowej nieruchomości odpowiadają wymaganiom art. 80 k.p.a. Trafnie zatem zostały podzielone przez organ odwoławczy. Zarówno z dowodów osobowych, w tym dowodu z przesłuchania skarżącego w charakterze strony, jak i z dowodu z zeznań przesłuchanej w charakterze świadka matki skarżącego M., a także z dowodu z oględzin wynika, że T. faktycznie nie mieszka na nieruchomości przy ul. [...] w [...], a od czasu awantury, jaka miała miejsce z 9 na 10 lipca 2016 r. w ogóle nie przyjeżdża na tę nieruchomość. Natomiast mieszka w [...], gdzie także pracuje. W budynku na nieruchomości przy ul. [...] w [...] brak tego rodzaju rzeczy osobistych skarżącego, które wskazywałyby na jego zamieszkiwanie. T. nie posiada także kluczy pasujących obecnie do drzwi w budynku na przedmiotowej nieruchomości. Stanowisko prezentowane przez skarżącego w postępowaniu administracyjnym i sądowym wskazuje, że T. przejawia wprawdzie zamiar zamieszkiwania na nieruchomości przy ul. [...] w [...], jednakże, jak podkreślono wyżej, nie jest to wystarczające do utrzymywania zameldowania, które ma stanowić rejestrację miejsca pobytu. Zatem w okolicznościach sprawy musiałby występować fakt zamieszkiwania w lokalu albo też realna możliwość zamieszkiwania w nim. Zwrócić natomiast należy uwagę, że sam skarżący w uzasadnieniu skargi wskazał na istnienie głębokiego konfliktu między małżonkami, przejawiającego się między innymi w uniemożliwianiu skarżącemu wstępu do przedmiotowego budynku przez B.. Jednocześnie zaś skarżący w postępowaniu administracyjnym, jak również w postępowaniu sądowym nie powoływał się na okoliczność podjęcia środków prawnych, w postaci dochodzenia roszczeń cywilnoprawnych umożliwiających mu powrót do lokalu. Jak wyjaśniono zaś wyżej, taka sytuacja traktowana jest równoznacznie z dobrowolnym opuszczeniem lokalu uprawniającym, a zarazem obligującym organ do wymeldowania skarżącego zgodnie z art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Z powyższych przyczyn organy administracji trafnie nie przypisały okolicznościom, w jakich doszło do faktycznego opuszczenia lokalu, istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Okoliczności te miałyby znaczenie jedynie w sytuacji, gdyby skarżący skorzystał we właściwym czasie ze środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, co w sprawie nie miało miejsca. Akcentowany w skardze brak zamiaru zmiany ośrodka życiowego nie może odnieść skutku w sprawie o wymeldowanie bez realnej możliwości zamieszkania w lokalu. W świetle art. 35 ustawy o ewidencji ludności przesłanką wymeldowania z pobytu stałego jest bowiem okoliczność niezamieszkiwania w miejscu zameldowania, skoncentrowania poza tym miejscem swoich spraw życiowych przez osobę w nim zameldowaną. Taka zaś okoliczność pozostaje w rozpoznawanej sprawie poza sporem, została przyznana przez skarżącego zarówno w postępowaniu administracyjnym, jak i sądowym. Zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie pobytu w lokalu. W żadnym razie nie odnosi się, a tym bardziej nie rozstrzyga o prawie do nieruchomości. Literalne brzmienie art. 35 ustawy o ewidencji ludności sprowadza się do konieczności wymeldowania każdej osoby, która nie przebywa w miejscu stałego pobytu, co ma na celu potwierdzenie istniejącego stanu faktycznego. Wymeldowanie w żaden sposób nie dotyczy ani nie niweczy praw rzeczowych bądź obligacyjnych do określonego lokalu. W okolicznościach sprawy chybiony jest argument skarżącego, iż pobyt pod adresem innym, niż adres zameldowania na pobyt stały, dłuższy niż trzy miesiące, nie traci charakteru pobytu czasowego przez sam upływ wskazanego terminu. Z prawidłowo ustalonego stanu faktycznego sprawy wynika bowiem, że skarżący nie mieszka na nieruchomości przy ul. [...] w [...], nie ma faktycznego dostępu do budynku na tej nieruchomości, jak również nie zostało uwzględnione przez sąd powszechny stosowne roszczenie cywilnoprawne umożliwiające powrót skarżącego na przedmiotową nieruchomość, gdyż skarżący takiego roszczenia przed sądem powszechnym nie dochodził. Biorąc pod uwagę prawidłowo ustalony w niniejszej sprawie stan faktyczny i prawny, należało zatem uznać, że przesłanki wskazane w art. 35 ustawy o ewidencji ludności zostały spełnione, w związku z czym organy zasadnie orzekły o wymeldowaniu skarżącego. Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 151 p.p.s.a. Wojewodzki Sąd Administracyjny oddalił skargę.