III SA/Lu 17/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Drwal (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Marcinowski,, Sędzia NSA Maria Wieczorek, Protokolant Referent stażysta Joanna Stadnik, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 24 marca 2009 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę. Decyzją z dnia [...] września 2008 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych umorzył S. K. należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, fundusz pracy za okres od maja 1999 r. do grudnia 2000 r. łącznie z odsetkami naliczonymi na dzień [...] lipca 2008 r. Powyższą decyzją Prezes Zakładu równocześnie odmówił umorzenia należności z tytułu składek (na w/w fundusze) za okres od stycznia 2001 r. do stycznia 2004 r. oraz odsetek naliczonych na dzień [...] lipca 2008 r. W uzasadnieniu Prezes Zakładu podał, że zgodnie z przepisami ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2007 r. Nr 11 poz. 74 ze zm.), płatnik ma obowiązek regulować składki na ubezpieczenie społeczne w określonych terminach oraz określonej wysokości (art. 46 i art. 47 ustawy). W przypadku zaś nieterminowego opłacania składek, Zakład Ubezpieczeń Społecznych – w myśl art. 23 cyt. ustawy - zobowiązany jest do pobierania odsetek za zwłokę na zasadach i w wysokości określonej w Ordynacji podatkowej. Umorzenie należności może nastąpić w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1 i 2 ustawy). Całkowita nieściągalność zachodzi w sytuacjach przewidzianych w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 ustawy. W rozpoznawanej sprawie nie występuje całkowita nieściągalność należności. Prezes Zakładu wyjaśnił jednocześnie, że zgodnie z art. 28 ust. 3 a/ ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych można umorzyć należności z tytułu składek – pomimo braku stwierdzenia całkowitej ich nieściągalności – w przypadku, gdy przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich płacenia. Pojęcie ważnego interesu osoby zobowiązanej definiują przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365). Stosownie do § 3 ust. 1 w/w rozporządzenia, przez ważny interes osoby zobowiązanej do opłacania należności z tytułu składek należy rozumieć sytuację, w której płatnik ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tej należności, ponieważ pociągnęłoby to za sobą ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku : 1/ gdy opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2/ poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności: 3/ przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Ciężar wykazania tej sytuacji obciąża zobowiązanego. Prezes Zakładu stwierdził, że decyzja o umorzeniu należności ma charakter uznaniowy, co oznacza, iż wystąpienie przesłanki wskazanej w ustawie nie skutkuje automatycznym umorzeniem zadłużenia. Odnosząc się do zgłoszonego w dniu [...] lipca 2008 r. wniosku o umorzenie należności, wyjaśnił, że w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, w tym dokumentacji medycznej, po stronie wnioskodawcy zachodzi ważny interes, przemawiający za umorzeniem części zadłużenia ( to jest należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, fundusz pracy za okres maj 1999 r. - grudzień 2000 r. oraz odsetek) w łącznej kwocie [...] zł. Niewątpliwie za ważny interes osoby zobowiązanego należy uznać stan zdrowia wnioskodawcy. Choruje on na serce. Stwierdzono wieńcową, dwunaczyniową chorobę serca, która ogranicza możliwość podjęcia zatrudnienia umożliwiającego osiąganie dochodu i spłatę należności składkowych. Zachodzi więc przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 cyt. rozporządzenia. Za umorzeniem należności przemawia również trudna sytuacja finansowa dłużnika, względy ekonomiczne i społeczne. Wnioskodawca pobiera świadczenie rentowe z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w kwocie [...] zł. Wydatki z utrzymaniem gospodarstwa domowego – według załączonych rachunków – wynoszą około [...] zł miesięcznie na energię, wodę, telefon i gaz. Wnioskodawca musi systematycznie zażywać leki, na które wydaje [...] zł co dwa miesiące. Nie posiada nieruchomości, gospodarstwa rolnego. Mieszka w domu u swojego syna. Ma na utrzymaniu niepracującą żonę. Zgodnie z informacją Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] września 2008 r. okres prowadzenia działalności gospodarczej od dnia [...] maja 1999 r. do [...] stycznia 2004 r. nie był doliczony do wysokości świadczenia rentowego. Prezes Zakładu wyjaśnił, że nie można umorzyć należności w pozostałej części z uwagi na fakt, że zgromadzona w sprawie dokumentacja nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie braku możliwości płatniczych w stosunku do wszystkich zobowiązań. Trudno mówić o całkowitej nieściągalności skoro wnioskodawca pobiera świadczenie rentowe, z którego można dochodzić zaspokojenia należności. Poza tym stosownie do obowiązujących przepisów, to właśnie płatnik składek jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganych dochodów, odpowiada za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek. Dopiero w przypadku braku ich realizacji konsekwencje ponosi płatnik. Umorzenie należności nie może prowadzić do kredytowania działalności gospodarczej. Jest to instytucja wyjątkowa i tylko nadzwyczajne, niezależne od dłużnika okoliczności, bądź względy społeczne mogą uzasadniać umorzenie należności. Poza tym ZUS nie może ponosić odpowiedzialności za zadłużenie S. K.. We wniosku z dnia [...] października 2008 r. o ponowne rozpoznanie sprawy S. K. podał, że nie jest w stanie zapłacić zaległych należności. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. Prezes Zakładu rozpatrzył powyższy wniosek i utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] września 2008 r. w części dotyczącej odmowy umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie [...] zł za okres styczeń 2001 r. – styczeń 2004 r. z argumentacją, że spłata zobowiązań wobec ZUS za tenże okres, nie pozbawi wnioskodawcę oraz jego żonę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Z zestawienia bowiem dochodu rodziny zobowiązanego oraz przedstawionych wydatków na zakup gazu, węgla oraz spłatę zobowiązań wobec banku w wysokości [...] zł, wynika, że w dyspozycji wnioskodawcy pozostaje kwota [...] zł, która mogłaby zostać przeznaczona na spłatę zadłużenia wobec ZUS za wyżej wymieniony okres. W przypadku braku możliwości uregulowania należności jednorazowo istnieje możliwość spłaty należności w układzie ratalnym, w ratach w uzgodnionej między stronami wysokości. Ze stanu faktycznego sprawy nie wynika, aby zobowiązany sprawował bezpośrednią opiekę nad przewlekle chorymi członkami rodziny. Poza tym wnioskodawca nie przedłożył dowodów potwierdzających trudną sytuację życiową, a w szczególności dokumentów świadczących o ubóstwie, czy korzystaniu ze świadczeń z pomocy społecznej. W świetle zgromadzonego materiału dowodowego oraz przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i przepisów wykonawczych zawartych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, nie zachodzi ważny interes osoby zobowiązanej, przemawiający za umorzeniem należności. Umorzenie należności nie może prowadzić do kredytowania działalności gospodarczej. Płatnik bowiem zawsze ponosi ryzyko jej prowadzenia. W skardze sądowej S. K. podniósł między innymi, że nigdy nie uchylał się od płacenia składek. Stwierdził, że utrzymuje się renty chorobowej okresowej, która może być mu w każdej chwili zabrana i zależy mu na umorzeniu należności chociażby w części. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wnosił o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Oceniając legalność tej decyzji należy przypomnieć, że stosownie do przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład (art. 28 ust. 1). Mogą być one umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 ustawy). Pojęcie całkowitej nieściągalności w/w ustawa definiuje w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6. Zdaniem Sądu, organ zasadnie argumentuje, że w rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, iż zachodzi całkowita nieściągalność należności. Wprawdzie organ mylnie powołuje się na przepis art. 28 ust. 3 a/ omawianej ustawy, że należności mogą być umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności oraz niepotrzebnie wyjaśnia znaczenie pojęcie ważnego interesu osoby zobowiązanej w rozumieniu przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), gdyż powyższe przepisy nie mają zastosowania, to jednak to uchybienie nie ma wpływu na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia. Stosownie do art. 28 ust. 3 a/ ustawy, należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Z akt sprawy wynika, że skarżący nie jest już płatnikiem składek. W 2004 r. zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, czego dowodzi w figurująca w aktach sprawy decyzja Wójta Gminy o wykreśleniu tej działalności z ewidencji z dniem [...] stycznia 2004 r. Organ wyjaśnia, że w myśl § 3 ust. 1 w/w rozporządzenia, przez ważny interes osoby zobowiązanej do opłacania należności z tytułu składek należy rozumieć sytuację, w której płatnik ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tej należności, ponieważ pociągnęłoby to za sobą ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku : 1/ gdy opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2/ poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności: 3/ przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Rozporządzenie dotyczy ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, co wynika z treści art. 28 ust. 3b/ ustawy, zawierającej upoważnienie dla ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego do określenia zasad umarzania należności. Powyższe uchybienie – jak wyżej zasygnalizowano – nie świadczy o wadliwości decyzji w stopniu powodującym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Decyzja organu o umorzeniu należności – w świetle art. 28 ust. 2 ustawy - ma charakter uznaniowy. Dlatego organ słusznie podnosi, że wystąpienie przesłanki wskazanej w ustawie nie skutkuje automatycznym umorzeniem zadłużenia i nie obliguje organu do wydania pozytywnej dla wnioskodawcy decyzji w tym zakresie. W orzecznictwie sądowym ugruntowanym jest pogląd, że uznanie administracyjne nie może oznaczać dowolności przy podejmowaniu decyzji przez organ. Zaskarżona decyzja – zdaniem Sądu – nie jest rozstrzygnięciem dowolnym. Organ zebrał – zgodnie z zasadami określonymi w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. - niezbędny materiał dowodowy dotyczący sytuacji majątkowej skarżącego. Materiał ten wskazuje, że skarżący utrzymuje się z renty w wysokości [...] zł (kwota netto). Jego żona pobiera emeryturę rolniczą w wysokości [...] (kwota netto). Dochody te w pełni pozwalają na pokrycie bieżących wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego (między innymi wydatków na zakup gazu czy węgla). Pozwalają również na pokrycie wydatków związanych z ochroną zdrowia (skarżący jest osobą schorowaną). Z prawidłowo poczynionych przez organ ustaleń wynika, że po opłaceniu kosztów z tytułu utrzymania domu oraz leczenia, skarżącemu pozostaje do dyspozycji kwota ponad [...] zł miesięcznie. Zatem organ logicznie wywodzi, że spłata zadłużenia wobec ZUS za okres styczeń 2001 r. – styczeń 2004 r. (niekoniecznie jednorazowa, bo wchodzi w grę możliwość zawarcia układu ratalnego) nie jest poza zakresem możliwości finansowych skarżącego skoro spłata nie pozbawi go oraz jego żony możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Podkreślić należy, że skarżącemu umorzono część należności - zadłużenie za okres maj 1999 r. – grudzień 2000 r. oraz zaznaczyć, że przed złożeniem wniosku o umorzenie należności (wniosek złożono w dniu [...] lipca 2008 r.) skarżący wraz z żoną aktem notarialnym z dnia [...] czerwca 2008 r. darowali swojemu synowi między innymi działkę i budynek mieszkalny, w którym aktualnie oboje zamieszkują. Z tych też względów i na mocy art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd oddalił skargę jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.