III SA/Lu 170/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Sadurski, Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Marcinowski,, Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak (sprawozdawca), Protokolant Referent stażysta Paweł Soczyński, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 23 listopada 2010 r. sprawy ze skargi J. C. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia kosztami dokonanej opinii biegłego 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...]; 2. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącego kwotę 160 (sto sześćdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania; 3. określa, że wymienione w punkcie 1 postanowienia nie mogą być wykonane. Postanowieniem z dnia [...] marca 2010 r., Nr [...]., Dyrektor Izby Celnej w B. P., po rozpatrzeniu zażalenia J. C., utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego w L. z dnia [...] stycznia 2010 r., Nr [...], o obciążeniu strony kosztami postępowania. W uzasadnieniu postanowienia Dyrektor Izby Celnej wskazał na następujący stan sprawy: W dniu 25 września 2006 r. przedstawiciel J. C. zgłosił do procedury dopuszczenia do obrotu używany samochód osobowy marki Toyota Avensis 2,0 rok produkcji 2001. Jako wartość transakcyjną zgłoszonego pojazdu zadeklarowano kwotę wynoszącą 500,00 CHF w oparciu o umowę kupna zawartą pomiędzy S. P. i J. C. w dniu 22 września 2006 r. W wyniku dokonanej z urzędu kontroli zgłoszenia celnego zakwestionowano wartość transakcyjną pojazdu. Postanowieniem z [...] października 2009 r. organ celny I instancji powołał na biegłego rzeczoznawcę samochodowego w celu sporządzenia opinii polegającej na określeniu wartości katalogowej pojazdu podobnego do samochodu marki Toyota Avensis. W dniu 17 listopada 2009r. biegły sporządził opinię. Decyzją Nr [...] z dnia [...] grudnia 2009 r. Naczelnik Urzędu Celnego w L. określił kwotę długu celnego podlegającą retrospektywnemu zaksięgowaniu z tytułu importu samochodu osobowego marki Toyota Avensis, oraz wezwał stronę do uiszczenia różnicy pomiędzy kwotą cła prawnie należną, a kwotą zadeklarowaną. Postanowieniem z [...] stycznia 2010 r. Naczelnik Urzędu Celnego ustalił koszty postępowania w kwocie 178 zł, stanowiące wynagrodzenie biegłego z tytułu sporządzenia w/w opinii, które obowiązana jest ponieść Strona. W zażaleniu na postanowienie J. C. podniósł, iż w świetle przepisów Ordynacji podatkowej oraz Prawa celnego nie było podstaw do obciążania go kosztami opinii biegłego. Uzasadniając rozstrzygnięcie utrzymujące w mocy zaskarżone postanowienie Dyrektor Izby Celnej wskazał, iż podstawą obciążenia strony opłatą z tytułu sporządzenia oceny technicznej był art. 92 ust. 1 pkt 4 ustawy – Prawo celne, zgodnie z którym organ celny pobiera opłaty z tytułu przeprowadzonych badań lub analiz towarów, w przypadku gdy podane przez osobę dane dotyczące towarów były nieprawdziwe lub nieprawidłowe. Z przepisu tego wynika, że koszty związane z przeprowadzeniem badań i analiz ponosi zgłaszający, jeżeli wyniki tych badań stanowią podstawę do stwierdzenia, że podane przez osobę w trakcie zgłoszenia celnego dane dotyczące towarów były nieprawdziwe lub nieprawidłowe. W zgłoszeniu celnym strona podała nieprawidłowe dane dotyczące wartości celnej samochodu Toyota Avensis (500 CHF). Weryfikacja umowy kupna sprzedaży pojazdu dokonana przez szwajcarskie służby celne potwierdziła przypuszczenia organu celnego dotyczące zaniżenia wartości celnej. W świetle uzyskanych informacji, umowa kupna-sprzedaży z dnia 22 września 2006 r. nie stanowi dokumentu wiarygodnego co do prawdziwości danych wskazanych przez eksportera. W niniejszej sprawie istniały zatem przesłanki zakwestionowania zadeklarowanej przez Stronę wartości celnej pojazdu. W związku z powyższym, Naczelnik Urzędu Celnego obciążył Stronę opłatą z tytułu wynagrodzenia biegłego, zgodnie z fakturą z dnia 18 listopada 2009 r. opiewającą na kwotę 178 zł. Organ nie podzielił podniesionego zarzutu naruszenia art. 264 Ordynacji podatkowej, w myśl którego, jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej, koszty postępowania przed organami podatkowymi ponosi Skarb Państwa, województwo, powiat lub gmina. Rozpatrując przedmiotową sprawę organ celny I instancji zastosował dyspozycję wynikającą z dalszego przepisu, tj. art. 267 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej w brzmieniu: stronę obciążają koszty przewidziane w odrębnych przepisach. Z art. 92 ust. 1 pkt 4 ustawy - Prawo celne wynika, iż organ celny pobiera opłaty z tytułu przeprowadzonych badań lub analiz towarów, w przypadku gdy podane przez osobę dane dotyczące towarów były nieprawdziwe lub nieprawidłowe. W niniejszej sprawie dane zadeklarowane przez zgłaszającego w dokumencie SAD były nieprawdziwe. Dyrektor Izby Celnej nie zgodził się również z zarzutem, że opinia biegłego co do cen katalogowych samochodu nie jest badaniem czy analizą towaru dokonanymi w ramach kontroli czy odprawy celnej, tym bardziej, że biegły nie miał kontaktu z "badanym czy analizowanym" samochodem. Organ zażaleniowy wyjaśnił, że w art. 92 Prawa celnego mowa jest o badaniach towarów w szerszym zakresie niż analiza laboratoryjna, badaniem towarów jest bowiem nie tylko analiza laboratoryjna składu surowcowego lub chemicznego towaru lecz również każde inne badanie towaru, w tym wycena jego wartości rynkowej. Badania importowanych towarów mają na celu nie tylko ustalenie tożsamości towarów i ich parametrów fizyko-chemicznych, ale także ustalenie rzeczywistej wartości celnej. W skardze do sądu administracyjnego na postanowienie Dyrektora Izby Celnej pełnomocnik J. C. podniosła zarzuty naruszenia: - art. 92 ust. 1 pkt 4 Prawa celnego poprzez nieuzasadnione jego zastosowanie wobec skarżącego, co spowodowało obciążenie go poniesionymi na rzecz biegłego kosztami; - art. 120 Ordynacji podatkowej poprzez działanie organów nie znajdujące uzasadnienia w świetle obowiązującego prawa, co w konsekwencji doprowadziło do wydania rozstrzygnięć dotkniętych wadami kwalifikowanymi, o których mowa w art. 247 § 1 pkt 2 i 3 Ordynacji podatkowej. W uzasadnieniu podniesiono, że zastosowanie wobec skarżącego art. 92 ust. 1 pkt 4 Prawa celnego było nieuzasadnione, gdyż przepis ten dotyczy kosztów badań i analiz towarów, te zaś pojęcia nie obejmują opinii biegłego wypowiadającego się w przedmiocie ceny katalogowej samochodu. Opinia biegłego co do cen katalogowych samochodu nie jest badaniem czy analizą towaru dokonanymi w ramach kontroli czy odprawy celnej. Nie jest przeprowadzana w żadnym laboratorium celnym lub innym, o których mowa w art. 91 Prawa celnego. W skardze zakwestionowano także stanowisko organu, jakoby obarczeniem strony kosztami przeprowadzonych badań i analiz było uzasadnione faktem podania przez stronę danych nieprawdziwych lub nieprawidłowych. Organy celne nie przeprowadziły żadnych dowodów podważających wiarygodność umowy kupna-sprzedaży, z której wynikała wartość samochodu w kwocie 500 CHF. Nie wyjaśniają w sprawie niczego dokumenty przedstawione przez szwajcarską administrację celną. Pełnomocnik skarżącego powołała się również na rozporządzenie Ministra Finansów z 26 kwietnia 2004 r. w sprawie ryczałtowych stawek opłat za badania lub analizy przeprowadzone przez laboratoria celne. Wśród wymienionych w tym akcie w sposób enumeratywny czynności nie ma wzmianki o badaniach technicznych pojazdu. W skardze podniesiono także, iż art. 92 ust. 1 pkt 4 ustawy – Prawo celne jest sprzeczny z treścią art. 69 ust. 3 Wspólnotowego Kodeksu Celnego, zgodnie z którym koszty wykonanych analiz lub przeprowadzonej kontroli celnej są ponoszone przez organy administracji. W tej sytuacji polskie organy celne powinny były pominąć regulacje krajowe i zastosować przepisy prawa wspólnotowego. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Ponadto, odnosząc się do zarzutu niezgodności art. 92 ust. 1 pkt 4 Prawa celnego z przepisami wspólnotowymi, organ stwierdził, że art. 69 ust. 3 WKC dotyczy momentu zgłaszania towaru do procedury celnej i odnosi się do towaru, któremu nie nadano jeszcze przeznaczenia celnego. Natomiast art. 92 ust. 1 pkt 4 Prawa celnego dotyczy towarów już objętych procedurą celną. Stąd w ocenie organu nie zachodzi sprzeczność pomiędzy tymi unormowaniami, a przepis krajowy ma charakter uzupełniający w stosunku do przepisu wspólnotowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1669 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli sądu jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji lub postanowienia przy czym w sprawowaniu tej kontroli nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną rozstrzygając w granicach danej sprawy (art.134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Usunięcie z obrotu prawnego decyzji lub postanowienia może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji lub postanowienia organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże nie w pełni z uwzględnieniem zarzutów w niej podniesionych. Przedmiotem sprawy jest postanowienie o obciążeniu strony kosztami postępowania – będącymi wynagrodzeniem biegłego z tytułu sporządzenia opinii w zakresie określenia stanu technicznego i ustalenia wartości celnej samochodu osobowego Toyota Avensis 2.0. Opinia biegłego rzeczoznawcy samochodowego sporządzona została na potrzeby postępowania celnego prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Celnego w L. zmierzającego do ustalenia prawidłowej wartości celnej towaru zgłoszonego dokumentem SAD nr [...] do procedury dopuszczenia do wolnego obrotu. W wyniku badań stwierdzono, że w zgłoszeniu celnym podano nieprawidłową wartość celną oraz nieprawidłowe dane dotyczące wieku samochodu. Decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. – Nr [...] Naczelnik Urzędu Celnego w L. określił wartość celną pojazdu oraz określił prawidłową kwotę długu celnego podlegającą retrospektywnemu zaksięgowaniu. Kosztami sporządzonej opinii rzeczoznawcy samochodowego w kwocie 178 zł, obciążono J. C. Jako podstawę prawną organ wskazał art. 92 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Prawo celne (Dz.U. Nr 68, poz. 622 z późn. zm.) zwanej dalej "ustawą". Art. 92 ust. 1 ustawy stanowi, że "Organ celny pobiera opłaty z tytułu przeprowadzonych badań lub analiz towarów, w przypadku gdy: 1/ badanie lub analiza zostaną przeprowadzone na żądanie osoby; 2/ rozpatrzenie wniosku o wydanie wiążącej informacji taryfowej lub wiążącej informacji o pochodzeniu towaru wymaga przeprowadzenia badania lub analizy; 3/ osoba będąca do tego zobowiązaną nie podała danych dotyczących rodzaju, wartości towaru lub innych informacji niezbędnych do wydania rozstrzygnięcia i pomimo wezwania nie uzupełniła tych danych w wyznaczonym przez organ celny terminie; 4/ podane przez osobę dane dotyczące towarów były nieprawdziwe lub nieprawidłowe. Treść tej normy prawnej wyrażonej w tym przepisie brzmi jednoznacznie, że osoba, która zgłasza towar i poda w zgłoszeniu celnym nieprawidłowe dane jest obciążona opłatami za jego badanie. Ustawa prawo celne, która zawiera powyżej cytowaną normę prawną, reguluje kwestie obrotu towarowego w zakresie nieuregulowanym przepisami rozporządzenia Rady EWG Nr 2913 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz.U. UE.L.1992.302,1 ze zm.) zwany dalej "WKC"; przepisami wykonawczymi zawartymi w rozporządzeniu Komisji (EWG) Nr 2454/93 z dnia 2 lipca 1993 r. ustanawiające przepisy w celu wykonania rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz.U. UE.L.1993.253.1) oraz innymi przepisami regulującymi kwestie obrotu towarowego Unii z państwami trzecimi (art. 1 ustawy Prawo celne). Należy w tym miejscu zwrócić uwagę na treść art. 69 ust. 3 WKC zgodnie z którym "Pobieranie próbek przez organy celne dokonane zgodnie z obowiązującymi przepisami nie pociąga za sobą konieczności zapłaty odszkodowania ze strony organów celnych. Jednak koszty wykonania analiz lub przeprowadzonej kontroli ponoszone są przez te organy". Dokonując porównania treści tych dwóch przepisów należy stwierdzić, iż są one sprzeczne ze sobą. Oznacza to, że norma prawna prawa krajowego jest sprzeczna z regulacją prawa wspólnotowego. Powyżej przedstawiony problem braku zgodności normy praw krajowego art. 92 ust. 1 pkt 4 Prawa celnego z normą prawa wspólnotowego art. 63 ust. 3 WKC był przedmiotem rozstrzygnięcia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy (wyrok z dnia 28 marca 2008 r. , sygn. akt I SA/Bd 35/08 pub. Lex nr 463295 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku (wyrok z dnia 10 września 2008 r. sygn. akt III SA/Gd 154/08 pub. Lex nr 465683). Sąd w niniejszej sprawie podziela poglądy wyrażone w powyższych wyrokach, że "przepis art. 92 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo celne jest sprzeczny z regulacją art. 69 ust. 3 WCK w takim zakresie , w jakim obciąża podmiot zgłaszający opłatami z tytułu przeprowadzonych z urzędu badań lub analiz towarów w związku z weryfikacją zgłoszenia celnego, gdy dane w nim podane przez ten podmiot okażą się nieprawidłowe". Od dnia 1 maja 2004 r. Polska, na podstawie art. 2 Aktu dotyczącego warunków przystąpienia będącego integralną częścią Traktatu podpisanego w dniu 16 kwietnia 2003 r. w Atenach (Dz.U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864) jest związana postanowieniami Traktatów założycielskich w tym Traktatem Ustanawiającym Wspólnotę Europejską (Dz.U.2004 r. Nr 90, poz. 864/2) zwanym dalej TWE, jako pierwotnym prawem wspólnotowym; aktami przyjętymi przez instytucje Wspólnot (wtórnym prawem wspólnotowym) i wykładnią oraz stosowaniem prawa wspólnotowego wynikającą z orzecznictwa Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości (obecnie Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej). Związanie prawem wspólnotowym zostało sprecyzowane w art. 10 TWE zawierającym zasadę lojalności. Z zasady tej wynika, że państwo członkowskie winno zapewnić wykonanie zobowiązań wynikających z TWE poprzez: 1/ podjęcie wszelkich właściwych środków ogólnych lub szczegółowych, 2/ ułatwienie Wspólnocie wypełnianie jej zadań, 3/ powstrzymywanie się od podejmowania wszelkich środków, które mogłyby zagrozić urzeczywistnieniu celów TWE. W związku z tym należy stwierdzić, że po 1 maja 2004 r. pojęcie prawa obowiązujące w Polsce obejmuje nie tylko prawo krajowe, ale też prawo wspólnotowe pierwotne i wtórne. Zasada pierwszeństwa prawa wspólnotowego rozumiana najszerzej została zaprezentowana w orzecznictwie ETS w wyrokach w sprawach van Gend & Loos, Costa, Simmenthal, Foto-Frost, Internationale Handelsgesellschaft GMbH, Factortame (wyroki te zostały zacytowane i omówione przez A. Wróbel [w] A.Wróbel (red.) Stosowanie prawa Unii Europejskiej przez sądy, Zakamycze 2005, s. 106 i nast.). W orzeczeniach tych stwierdzono, że prawo wspólnotowe w odróżnieniu od zwykłych umów międzynarodowych powołało własny system prawny, który stał się integralną częścią systemu państw członkowskich i który jego organy mają stosować. Ten system prawny, według ETS, powstał w wyniku trwałego ograniczenia swojej suwerenności przez dane państwo i przekazania kompetencji na rzecz instytucji Wspólnoty. W związku z tym uznano, że prawo wspólnotowe będące niezależnym źródłem prawa, nie może być ze względu na swój szczególny i wyjątkowy charakter, uchylane przez przepisy prawa krajowego. Uznano też, że postanowienia prawa wspólnotowego wiążą przed prawem krajowym nie tylko państwa członkowskie, ale także ich obywateli. Tym samym przyjęto, że zasada pierwszeństwa prawa wspólnotowego nad prawem krajowym sprowadza się do zakazu nie tylko stosowania, ale też stanowienia i utrzymywania w mocy przepisów krajowych sprzecznych z prawem wspólnotowym. Ponadto wskazano, że ważność aktu wspólnotowego i jego skutek w państwie członkowskim nie może być kwestionowany w formie zarzutu, że sprzeciwiają się one prawom podstawowym określonym w konstytucji danego państwa lub konstytucyjnym zasadom ustrojowym. Tak rozumianej zasadzie pierwszeństwa określanej mianem bezwarunkowej, co do istoty nie sprzeciwił się Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 11 maja 2005 r. sygn. akt K 18/04 (Dz.U. Nr 86, poz. 744), którym orzekł o zgodności art. 2 Aktu i innych przepisów, w tym Traktatu Akcesyjnego z Konstytucją RP. Z uzasadnienia tego wyroku płynie wniosek, że należy respektować zasady i wartości wspólne dla Wspólnoty Europejskiej i państw członkowskich, z zastrzeżeniem jednak poszanowania pewnych podstawowych reguł wynikających z norm konstytucyjnych. W tym zakresie istotne znaczenie na gruncie rozważanej sprawy, ma też stanowisko TK wyrażone w postanowieniu z dnia 19 grudnia 2006 r., sygn. akt P 37/05. Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że każdy sąd krajowy korzysta z prawa do odmowy zastosowania normy krajowej, jeśli koliduje ona z normami prawa wspólnotowego korzystającymi właśnie z prawa pierwszeństwa. Z zasady pierwszeństwa prawa wspólnotowego wynika wniosek, że krajowy organ władzy stosując prawo jest zobowiązany pominąć normę krajową w takim zakresie, w jakim jest ona sprzeczna z normą wspólnotową. Ponieważ art. 92 ust. 1 pkt 4 ustawy zawiera materie uregulowaną już przepisem art. 63 ust. 3 WKC nie stanowi więc uzupełnienie prawa wspólnego w kwestii obrotu towarowego, a wprost przeciwnie, pozostaje w sprzeczności z treścią normy prawnej zwartej we Wspólnotowym Kodeksie Celnym. Powyższe uzasadnia odmowę zastosowania przez Sąd, do ustalonego stanu faktycznego przez organy celne prawa krajowego art. 92 ust. 1 pkt 4 ustawy. W tej sytuacji zarówno organy administracji publicznej oraz sąd mają obowiązek bezpośredniego stosowania WKC (a konkretnie art. 69 ust. 3), które jest rozporządzeniem Rady, a więc szczególną formą pochodnego prawa wspólnotowego. Rozporządzenie, które ze swej istoty jest stosowane bezpośrednio i bezpośrednio obowiązuje w wewnętrznym porządku prawnym państwa członkowskiego, z zasady wywołuje skutek bezpośredni. Podkreślił to Europejski Trybunał Sprawiedliwości w wyroku dnia 14 grudnia 1971 r. Politi s.a.s. v Ministra for Finanse of the Italia Republik ("Stosowanie prawa Unii Europejskiej przez sądy" pod redakcją Andrzeja Wróbla, Zakamycze 2005, str. 95). Odnosząc się do zawartego w odpowiedzi na skargę zarzutu iż art. 69 ust. 3 WKC dotyczy momentu zgłoszenia towaru do procedury celnej i odnosi się do towaru, któremu nie nadano jeszcze przeznaczenia celnego, to zdaniem Sądu nie można się z nim zgodzić. W takiej sytuacji, gdy towary zostały przedstawione organowi celnemu, ale nie otrzymały przeznaczenia celnego należy zastosować art. 42 WKC i wtedy faktycznie koszty związane z badaniem towaru ponosi zgłaszający. W sprawie niniejszej, wobec powyższych rozważań i z uwzględnieniem treści art. 69 ust. 3 WKC uznać należy, że obciążenie strony skarżącej kosztami ekspertyzy rzeczoznawcy samochodowego było bezzasadne. W tej sytuacji Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku. Orzeczenie o kosztach postępowania uzasadnia treść art. 200 przywołanej powyżej ustawy. Na podstawie art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane.