III SA/Lu 1740/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kowalczyk po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie długu celnego - na skutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 5 lutego 2016 r. w przedmiocie prawa pomocy postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego. Skarżący, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi, w terminie do jego opłacenia, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF, wnosząc o zwolnienie go od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Z oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymuje się z emerytury w kwocie [...]zł netto miesięcznie. Jako stałe miesięczne wydatki skarżący wskazał alimenty na dwoje dzieci w kwocie [...]zł i ratę kredytu w kwocie [...]zł. Skarżący podał, że nie posiada majątku nieruchomego, ani żadnych zasobów finansowych, a jego jedynym majątkiem jest samochód marki Honda [...] (rok produkcji [...]), nabyty ze środków pochodzących z kredytu bankowego. Ponadto skarżący podniósł, że od kilku lat leczy się na astmę oskrzelową oraz nadciśnienie tętnicze. Po rozpoznaniu wniosku, postanowieniem z dnia 5 lutego 2016 r. referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od każdej opłaty sądowej w ˝ części oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W ocenie referendarza, na obecnym etapie prowadzenia sprawy do kosztów postępowania należy wpis sądowy od wniesionej skargi w wysokości [...] zł oraz koszt ustanowienia adwokata. Pozostałe ewentualne koszty sądowe nie przekroczą każdorazowo kwoty [...]zł (opłata kancelaryjna za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, opłata sądowa od potencjalnej skargi kasacyjnej). Zdaniem referendarza, mając na uwadze wykazaną przez stronę jej sytuację materialną i zdrowotną, skarżący spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy w częściowym zakresie przez zwolnienie go od obowiązku uiszczenia każdej opłaty sądowej w ˝ części. Przedstawiona przez stronę sytuacja majątkowa i dochodowa nie pozwala jednak na zwolnienie jej z kosztów sądowych w większym zakresie. Zdaniem referendarza zwolnienie strony od każdej opłaty sądowej w ˝ części, aktualnie stanowi dla niej wystarczającą formę wsparcia w prowadzeniu sprawy oraz zabezpieczeniu jej praw. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że w dniu 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658), która zasadniczo zmieniła zasady rozpoznawania sprzeciwu od postanowienia referendarza. Ponieważ skarga w niniejszej sprawie wniesiona została po dniu wejścia w życie ustawy zmieniającej, oznacza to, że zastosowanie w niej znajdzie art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.) w brzmieniu nadanym przez jej art. 1 pkt 73 ustawy zmieniającej, bowiem postępowanie w tej sprawie zostało wszczęte po dniu 15 sierpnia 2015 r. W myśl art. 260 § 1 p.p.s.a. w brzmieniu mającym zastosowanie do niniejszej sprawy, rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, a więc w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Jak wynika z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jak wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie, orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: wysokości kosztów jakie musi ponieść strona na poczet postępowania sądowego oraz sytuacji finansowej, w tym zwłaszcza aktualnych możliwości płatniczych skarżącego (por. m.in. postanowienie NSA z 15 stycznia 2014 r. II FZ [...] LEX nr 1417309). Należy też podkreślić, że dokonując oceny przedstawionych przesłanek trzeba brać pod uwagę sytuację aktualną, a nie przeszłą czy przyszłą. Podstawowe obciążenia, jakie ponosi skarżący w niniejszej sprawie to alimenty na dwoje dzieci w kwocie [...]zł i ratę kredytu w kwocie [...]zł. Na obecnym etapie prowadzenia sprawy do kosztów postępowania należy wpis sądowy od wniesionej skargi w wysokości [...] zł oraz koszt ustanowienia adwokata. Pozostałe ewentualne koszty sądowe nie przekroczą każdorazowo kwoty [...]zł (opłata kancelaryjna za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, opłata sądowa od potencjalnej skargi kasacyjnej). Zatem w kontekście sytuacji materialnej i zdrowotnej, Sąd podziela stanowiska referendarza sądowego, że skarżący spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy w częściowym zakresie poprzez zwolnienie go od obowiązku uiszczenia każdej opłaty sądowej w ˝ części. Brak jest natomiast w ocenie Sądu podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżący bowiem nie wykazał, że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Z przedstawionych przez skarżącego okoliczności nie wynika aby jego obecna sytuacja materialna należała do skrajnie trudnych. Skarżący ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, uzyskuje stały dochód w kwocie [...]zł miesięcznie, posiada majątek ruchomy. Należy zauważyć, że skarżący regularnie spłaca swoje zobowiązania prywatnoprawne (spłata pożyczki zaciągniętej na zakup samochodu) w kwocie [...]zł miesięcznie, co świadczy o jego zdolnościach do ponoszenia przynajmniej częściowo kosztów postępowania sądowego. Należy z całą mocą podkreślić podstawową zasadę, jaką kierują się sądy przy orzekaniu w przedmiocie prawa pomocy, a mianowicie: celem tej instytucji jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Prawo pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienia NSA: z 8 stycznia 2015 r., II OZ [...]; z 13 stycznia 2015 r., II OZ [...]; z 14 stycznia 2015 r., II OZ [...]; z 16 stycznia 2015 r., I OZ [...] i II OZ [...]; z 20 stycznia 2015 r., II OZ [...]; z 22 stycznia 2015 r., I OZ [...]; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – CBOSA, orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie NSA z 22 stycznia 2015 r., II GZ [...], CBOSA). Sąd podziela stanowisko referendarza, że z tych samych względów brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 czerwca 2008 r. sygn. akt II OZ [...] (opublikowane w bazie http://orzecznictwo.nsa.gov.pl), ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika prawnego z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem bada wnikliwie sprawę bez względu na fachowość, treść i konstrukcję skargi lub wniosku sporządzonych przez stronę. Ponadto sąd poucza strony działające w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia od orzeczeń sądowych. Na etapie postępowania sądowoadministracyjnego przed wydaniem wyroku nie obowiązuje przymus adwokacki ani radcowski, skarżący może skutecznie dokonać wszystkich czynności osobiście lub przez pełnomocnika, którym może być małżonek, rodzeństwo, wstępni lub zstępni. Jak słusznie zauważył referendarz, skarga została sporządzona w sposób profesjonalny, z powołaniem się na naruszenie konkretnych przepisów prawa procesowego i materialnego. Ponadto z pism znajdujących się w aktach sprawy wynika, że skarżący nie jest osobą nieporadną życiowo, bardzo dobrze zna okoliczności faktyczne i prawne sprawy oraz potrafi bronić swoich interesów. Oznacza to, że skarżący zna obowiązujące przepisy albo korzysta z usług profesjonalnego pełnomocnika, a zatem zbędny jest adwokat z urzędu. Nie ma zatem podstaw do uchylenia postanowienia referendarza jako naruszającego prawo. Mając powyższe na uwadze sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 260 § 1 oraz art. 246 § 1 p.p.s.a.