III SA/Lu 176/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2013 r., znak [...], w przedmiocie skierowania na egzamin sprawdzający kwalifikacje w zakresie prawa jazdy kategorii A, B, C i T oraz zatrzymania prawa jazdy - na skutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 30 grudnia 2013 r. o odmowie przyznania prawa pomocy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 24 września 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2013 r., znak [...], w przedmiocie skierowania na egzamin sprawdzający kwalifikacje w zakresie prawa jazdy kategorii A, B, C i T oraz zatrzymania prawa jazdy. W dniu 25 listopada 2013 r. skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy "poprzez ustanowienie pełnomocnika celem sporządzenia skargi kasacyjnej" od ww. wyroku. W późniejszej korespondencji skarżący sprecyzował zakres wniosku, wskazując, że wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. We wniosku skarżący wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz pełnoletnim synem. Oświadczył, że jego majątek obejmuje nieruchomości w postaci domu mieszkalnego o pow. 120 m2. Na dochody gospodarstwa domowego składa się wynagrodzenie skarżącego z tytułu prac dorywczych w kwocie ok. 500 zł miesięcznie. Żona oraz syn skarżącego są osobami bezrobotnymi. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do złożenia dodatkowych wyjaśnień i dokumentów źródłowych skarżący złożył oświadczenia, z których wynika, że ani on, ani jego żona nie posiada żadnych rachunków bankowych, zatem nie może przedłożyć wyciągów z takich rachunków; miesięczne wydatki skarżącego wynoszą łącznie ok. 1219 zł miesięcznie; we wrześniu 2013 r. uzyskał dochód z prac dorywczych w kwocie 500 zł, a w październiku i listopadzie – po 400 zł; w miesiącach wrzesień, październik i listopad 2013 r. nie osiągnął żadnego przychody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej ani nie poniósł żadnych kosztów, gdyż faktycznie nie wykonywał działalności gospodarczej. Do pisma dołączył m.in. potwierdzenie przyjęcia wniosku o wpis do centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (dalej: CEIDG). Postanowieniem z dnia 30 grudnia 2013 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy, argumentując, że skarżący nie wykazał w pełni, jaka jest jego rzeczywista sytuacja majątkowa i finansowa. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł w terminie ustawowym sprzeciw, w którym podniósł zarzut sprzeczności ustaleń sądu z treścią zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Jak stwierdził w uzasadnieniu, sam fakt, że jego koszty utrzymania przekraczają dochody nie świadczy o tym, iż podał nieprawdziwe informacje o dochodach lecz o tym, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Dochód z tytułu prac dorywczych jest zmienny w zależności od miesiąca i nie wystarcza na bieżące wydatki, które pokrywane są poprzez pożyczki od rodziny. Skarżący zwrócił się do Urzędu Skarbowego o wydanie zaświadczenia o wysokości osiągniętego dochodu, jednak odmówiono mu wydania takiego zaświadczenia, jako że formalnie nie wykonuje działalności, zatem nie uzyskuje dochodu. Ponownie wskazał, że nie posiada rachunku bankowego, a nie jest możliwie potwierdzenie tego faktu żadnym dokumentów, ponieważ wymagałoby to wystąpienia o takie zaświadczenie do wszystkich banków. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: W świetle art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.), wskutek wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie referendarza sądowego traci moc, zaś wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez Sąd. W niniejszej sprawie nie było podstaw do odrzucenia sprzeciwu od zarządzenia referendarza, zatem został on wniesiony skutecznie, co oznacza utratę mocy prawnej postanowienia referendarza i konieczność rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez sąd. Wniosek skarżącego obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych. Jest to zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie podkreśla się, że orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów jakie musi ponieść skarżąca na poczet postępowania sądowego i aktualnych możliwości płatniczych skarżącego (por. m.in. postanowienie WSA w Poznaniu z 9 października 2008 r.; I SA/Po 825/08; LEX nr 507292). Na koszty sądowe w badanej sprawie w aktualnym jej stanie będzie składał się ewentualny wpis od skargi kasacyjnej który wynosi 100 zł (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221, poz. 2193, ze zm.). Ponadto skarżący ubiega się o ustanowienie adwokata z urzędu, celem sporządzenia skargi kasacyjnej. Wysokość kosztów, jakie skarżący musiałby ponieść z tytułu pomocy profesjonalnego pełnomocnika zależy od indywidualnych ustaleń między mocodawcą a pełnomocnikiem. Jedynie szacunkowo koszty te można ustalić odwołując się do wysokości stawki minimalnej, określonej w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461). W analizowanej sprawie stawka minimalna za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej wynosi 240 zł (§ 18 ust. 1 rozporządzenia). Sytuacja rodzinna i majątkowa skarżącego, wynikająca z jego oświadczeń złożonych w treści formularza o przyznanie prawa pomocy przedstawia się następująco: skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i pełnoletnim synem. Jedynym źródłem utrzymania rodziny są dochody uzyskiwane przez skarżącego z prac dorywczych, kształtujące się w kwotach 400-500 zł miesięcznie. Majątek rodziny obejmuje dom mieszkalny o pow. 120 m2. Według oświadczeń skarżącego żona i pełnoletni syn pozostają osobami bezrobotnymi. Fakt ten w przypadku żony udokumentowano zaświadczeniem z Urzędu Pracy. Skarżący oświadczył, że zakończył prowadzenie działalności gospodarczej. Na tą okoliczność przedstawił jedynie potwierdzenie złożenia wniosku o wpis do CEIDG, które nie wskazuje przedmiotu wniosku. Sądu ustalił jednak z urzędu, na podstawie publicznie dostępnych danych z CEIDG, że w dniu 16 grudnia 2013 r. dokonano wpisu zakończenia działalności gospodarczej. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie stanowiskiem przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy. Jest to w istocie pomoc państwa, skierowana do osób, które znajdują się w na tyle trudnej sytuacji życiowej, że nie są w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla zasobów i środków, jakimi dysponują na bieżące utrzymanie. Przyznanie prawa pomocy wiąże się z dysponowaniem środkami publicznymi. Zwolnienie od kosztów sądowych oznacza rezygnację z należności publicznoprawnych, a przyznanie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu wiąże się z poniesieniem kosztów jego wynagrodzenia przez Skarb Państwa. Wyjątkowy charakter prawa pomocy i związane z nim dysponowanie środkami publicznymi każą podchodzić z należytą rozwagą do oceny wniosków o przyznanie prawa pomocy. Podstawowym warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez wnioskującego, że spełnia określone w ustawie przesłanki. Nie ma możliwości rozważnej oceny sytuacji majątkowej i finansowej wnioskodawcy jeśli nie podejmuje on rzetelnej współpracy z sądem a swoją sytuację opisuje w sposób przeczący zasadom logiki i doświadczenia życiowego. Oświadczenia skarżącego co do stanu finansów rodziny budzą zasadnicze wątpliwości. Zasadnicza dotyczy relacji dochodów do wydatków. Wydatki skarżącego (1.219 zł) przekraczają dwu lub trzykrotnie deklarowane dochody (400-500 zł). W sprzeciwie od postanowienia referendarza skarżący wyjaśniał, że różnica pokrywana jest przez pożyczki zaciągane u rodziny. Oświadczenie to jest gołosłowne i budzi wątpliwości z punktu widzenia zasad doświadczenia życiowego, zwłaszcza jeśli weźmie się pod uwagę fakt, iż jest to stan dłużej trwający (oświadczenie o pracach dorywczych dotyczyło września, października i listopada 2013 r.). Skarżący nie przedstawił zaświadczenia o dochodach z Urzędu Skarbowego, argumentując, że odmówiono mu wystawienia takiego zaświadczenia z uwagi na to, że formalnie nie prowadzi działalności gospodarczej. Argumentom tym nie sposób dać wiary. Po pierwsze, skarżący formalnie wyrejestrował działalność gospodarczą dopiero 16 grudnia 2013 r. Po drugie, zgodnie z art. 306i Ordynacji podatkowej organ podatkowy na wniosek podatnika wydaje zaświadczenie o wysokości jego dochodu lub obrotu. Nie ma zatem możliwości, aby skarżący nie mógł uzyskać zaświadczenia o wysokości dochodów uzyskiwanych w okresie przed wyrejestrowaniem działalności gospodarczej. Wniosek skarżącego, aby to sąd wystąpił do Urzędu Skarbowego o wydanie takiego zaświadczenia jest całkowicie chybiony, ponieważ to na wnioskującym spoczywa obowiązek wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Sąd nie ma podstaw aby podważyć wiarygodność oświadczenia skarżącego o braku rachunku bankowego. Co prawda Ordynacja podatkowa nakłada obowiązek dokonywania rozliczeń podatkowych za pomocą polecenia przelewu (art. 61 § 1), jednak wprowadza jednocześnie wyjątek, zezwalający na zapłatę podatków w gotówce, w przypadku mikroprzedsiębiorców (§ 1b). Podobnie ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych pozwala płatnikom składek będącym mikroprzedsiębiorcami opłacać należności z tytułu składek również w formie przekazu pocztowego lub w formie przekazu pieniężnego za pośrednictwem instytucji płatniczej lub biura usług płatniczych w rozumieniu ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych (art. 47 ust. 4e). Z dostępnych sądowi danych nie wynika, czy skarżący spełniał kryterium mikroprzedsiębiorcy, sąd musi więc uznać wiarygodność oświadczenia skarżącego o braku rachunku bankowego. Wątpliwości budzą również oświadczenia skarżącego dotyczące pozostającego we wspólnym gospodarstwie domowym pełnoletniego (blisko 40-letniego) syna. Poza oświadczeniem, że syn jest osoba bezrobotną skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających ten fakt. Mało wiarygodne są twierdzenia, że osoba w tym wieku pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rodzicami, nie jest zarejestrowana jako bezrobotna i nie uzyskuje żadnych dochodów. W tej sytuacji nie można przyjąć, aby skarżący skutecznie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Złożone oświadczenia budzą zasadnicze wątpliwości co do ich wiarygodności i nie pozwalają na pełną ocenę sytuacji finansowej i majątkowej skarżącego oraz jego rodziny. Skoro tak, należało odmówić przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 260 oraz art. 246 § 1 p.p.s.a.