III SA/Lu 176/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal, Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak, Protokolant Sekretarz sądowy Beata Skubis-Kawczyńska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 20 czerwca 2017 r. sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2017 r., Nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L., z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] grudnia 2016 r., Nr [...] odmawiającą Z. S. umorzenia należności z tytułu składek oraz odsetek za zwłokę na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Powyższe rozstrzygniecie zapadło w następującym stanie faktycznym sprawy: Prawomocną decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. stwierdził, że skarżący jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, nie mająca ustalonego prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, dla której podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne stanowi zadeklarowana kwota nie niższa niż 60 % kwoty przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu w okresach od 1 stycznia 1999 r. do 31 sierpnia 2002 r., od 1 lipca 2003 r. do 30 listopada 2003 r., od 1 stycznia 2004 r. do 31 października 2004 r., od dnia 1 sierpnia 2005 r. Następnie, decyzją z dnia [...] marca 2016 r., nr [...], organ stwierdził zadłużenie skarżącego na rzecz ZUS z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne oraz Fundusz Pracy wraz z odsetkami na kwotę 143.824,02 zł. Po rozpoznaniu wniosku skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne oraz Fundusz Pracy wraz z odsetkami i dodatkowymi kosztami, decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r. organ odmówił Z. S. umorzenia należności z tytułu składek oraz odsetek za zwłokę na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne oraz Fundusz Pracy. W uzasadnieniu organ wskazał, że z uwagi na przedawnienie części zadłużenia, na koncie rozliczeniowym skarżącego pozostało zadłużenie na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych w wysokości 94.678,20 zł, na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego w wysokości 35.929,30 zł oraz na Fundusz Pracy w wysokości 7.652,17 zł. Należności te są przedmiotem postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Dyrektora Oddziału ZUS w L., który dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku skarżącego w [...] i [...]. Organ ustalił, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i posiada na utrzymaniu dwójkę dzieci. Z oświadczeń skarżącego wynika, że uzyskuje dochód z prac dorywczych w kwocie ok 300 zł miesięcznie, zaś jego żona jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Jako stałe miesięczne wydatki skarżący wskazał kwotę 900 zł uiszczaną z tytułu czynszu, opłat eksploatacyjnych i kosztów leczenia. Skarżący nie posiada żadnych zobowiązań pieniężnych oraz nieruchomości i wartościowych składników mienia ruchomego. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności organ stwierdził, że nie zaszły w niniejszej sprawie przesłanki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 121 z późn. zm.) dalej jako "ustawa", normującego instytucję umorzenia składek. Zdaniem organu skarżący nie wykazał również ziszczenia się przesłanek umorzenia wskazanych w wydanym na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365 z późn. zm.), dalej: rozporządzenie. W wyniku rozpoznania wniosku skarżącego o ponowne rozpoznanie sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] grudnia 2016 r. Organ podniósł, że będące przedmiotem niniejszego postępowania należności nie uległy umorzeniu. Organ wskazał, że zgodnie z przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w wersji obowiązującej od 1 stycznia 2003 r., należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Obowiązująca od 1 stycznia 2012 r. wersja tej ustawy skraca okres przedawnienia należności z 10 do 5 lat. Tym samym przedawnienie należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się 1 stycznia 2012 r. lub później wynosi 5 lat. Równocześnie ustawa wprowadza przepisy przejściowe regulujące przedawnienie w przypadku, gdy jego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r. Do przedawnienia tych należności stosuje się 5-cio letni okres przedawnienia liczony od 1 stycznia 2012 r. chyba, że przedawnienie zgodnie z dotychczasowymi przepisami nastąpiłoby wcześniej. Przepisy ustawy zarówno w wersji obowiązującej do 1 stycznia 2012 r., jak i po tej dacie przewidują zawieszenie biegu terminu przedawnienia w związku z postępowaniem w przedmiocie obowiązku podlegania ubezpieczeniom, jak również w związku z postępowaniem zmierzającym do wyegzekwowania należności. Postępowanie w przedmiocie obowiązku podlegania ubezpieczeniom, jak również postępowanie w sprawie określenia wysokości zadłużenia skutkowały zawieszeniem biegu terminu przedawnienia wobec należności objętych tym postępowaniem. Organ podniósł, że Zakład dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego skarżącego prowadzonego w [...] i w [...]. Przywołując treść art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych organ stwierdził, że w przypadku skarżącego nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności, o których mowa w tym przepisie. Organ wskazał, że w stosunku do działalności skarżącego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s., nie zachodzą w stosunku do zadłużenia. Z przyczyn oczywistych nie ma zastosowania w sprawie art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Zdaniem organu, w przypadku skarżącego nie zaistniały również okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 lub 6 ustawy. Zadłużenie objęte jest postępowaniem egzekucyjnym, a naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie zaszła także przesłanka art. 28 ust. 3 pkt 4a ustawy, która odnosi się do zadłużenia niższego od kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (11,60 zł), co nie miało miejsca w niniejszej sprawie. W ocenie organu w niniejszej sprawie nie zachodzą także przesłanki umorzenia wskazane w wydanym na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Organ wskazał, że skarżący nie prowadzi już działalności gospodarczej, zatem przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma w stosunku do niego zastosowania. Skarżący nie przedstawił również żadnych dokumentów, które potwierdziłyby sytuację przewidzianą w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia. Organ wskazał także, że powołana przez skarżącego we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 241 poz. 2074, z późn. zm.) nie ma w niniejszej sprawie zastosowania. Ustawa ta dotyczy bowiem zobowiązanych do opłacania składek osób fizycznych niepodlegających przepisom ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz.U. Nr 155, poz.1287, z późn. zm), zaś z ustaleń Zakładu wynika, że na dzień wejścia w życie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców skarżący był przedsiębiorcą i mógł skorzystać z jej zapisów. Pismem z dnia [...] marca 2017 r. skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na powyższą decyzję, w której wyraził swoje niezadowolenie z działania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz powołał się na trudną sytuację finansową i zdrowotną. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga podlegała oddaleniu. Przedmiotem niniejszej sprawy jest wydana z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L., utrzymująca w mocy decyzję z dnia [...] grudnia 2016 r., którą odmówiono Z. S. umorzenia należności z tytułu składek oraz odsetek za zwłokę na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Na wstępie należy wskazać, że decyzja administracyjna w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, co oznacza przyznanie organowi administracji przy podejmowaniu decyzji pewnego stopnia swobody, pozwalającej na wybór spośród kilku prawnie dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięć tego, który organ uważa za najbardziej właściwy. Cechą specyficzną instytucji uznania jest to, że decyzja wydana w tym trybie nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia celowości. Kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego dotyczy jedynie prawidłowości postępowania organu administracji, poprzedzającego wydanie decyzji i polega na sprawdzeniu czy jej wydanie poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z regułami postępowania zawartymi w przepisach art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r., poz. 23 z późn. zm.), dalej: k.p.a. Stosownie do art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie natomiast z przepisami art. 77 § 1 i 80 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a następnie na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. W rozpoznawanej sprawie organy administracji nie naruszyły wskazanych reguł postępowania. Organy rozważyły cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i poddały ocenie, zgodnie z regułami wynikającymi z powyższych przepisów. Organy dwukrotnie również wzywały skarżącego do przedstawienia dodatkowych dowodów w sprawie, czego jednak nie uczynił. Materialnoprawną podstawę powyższej decyzji stanowił art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z tym przepisem, należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. Wyjątek od powyższej zasady przewiduje art. 28 ust. 3a ustawy, poprzez możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych określone zostały w wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b ustawy rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W ocenie sądu, organy zasadnie uznały, że w przypadku skarżącego nie wystąpiła żadna z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy i nie został spełniony warunek całkowitej nieściągalności zadłużenia. Zgodnie z art. 28 ust. 3 ustawy całkowita nieściągalność w rozumieniu ustawy, dająca podstawę do umorzenia należności zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233, 978, 1166, 1259 i 1844 oraz z 2016 r. poz. 615); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W rozpoznawanej sprawie, żadna z wyżej wymienionych przesłanek nie wystąpiła i nie został spełniony warunek całkowitej nieściągalności zadłużenia. Jak słusznie zauważył organ, z oczywistych względów w niniejszej sprawie nie wystąpiła przesłanka wskazana w pkt 1 ww. przepisu. Z akt sprawy nie wynika również, aby w stosunku do skarżącego prowadzone było postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne, w związku z czym nie ziściły się przesłanki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b ustawy. Prawidłowo organ uznał również, że w przypadku skarżącego nie zaistniały okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 4a, 5 i 6 ustawy. Z akt sprawy wynika, że w stosunku do skarżącego Dyrektor Oddziału ZUS w L. prowadzi postępowanie egzekucyjne, w toku którego dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego skarżącego prowadzonego w [...] i w [...]. W trakcie prowadzonego wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego nie został stwierdzony przez właściwy organ egzekucyjny brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie istnieją również podstawy do stwierdzenia, że wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym oraz że w postepowaniu tym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Organ prawidłowo ustalił także, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki wskazane w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Organ wziął pod uwagę wszystkie wskazywane przez skarżącego okoliczności i oświadczenia. Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne mogą być umarzane, mimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to za sobą zbyt ciężkie skutki dla ubezpieczonego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1), w przypadku poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (pkt 2) oraz w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (pkt 3). Skarżący nie wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, ponieważ pociągnęłoby to za sobą zbyt ciężkie skutki dla skarżącego, a zwłaszcza, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Ze złożonych przez skarżącego oświadczeń wynika, że skarżący uzyskuje dochód z prac dorywczych w kwocie ok 300 zł miesięcznie, a jego żona jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, zaś stałe miesięczne wydatki stanowią kwotę 900 zł uiszczaną z tytułu czynszu, opłat eksploatacyjnych i kosztów leczenia. W ocenie Sądu, powyższe oświadczenie budzi szereg wątpliwości dotyczących sytuacji finansowej i dochodowej strony. Wskazane przez skarżącego wydatki przewyższają bowiem wysokość deklarowanych dochodów co sugeruje, że może on posiadać jeszcze inne, oprócz ujawnionych w toku postępowania, źródła przychodów. Mimo wezwań organu, powyższe okoliczności nie zostały przez skarżącego wyjaśnione. Ze zgromadzonego materiału nie wynika również, aby skarżący korzystał ze świadczeń ośrodka pomocy społecznej. Brak jest również podstaw do uznania, że w sprawie zaistniała przesłanka umorzenia, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia w sprawie umarzania należności. Skarżący nie wykazał także, że została spełniona przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Przepis ten nie daje podstawy do umorzenia zaległości, tylko na tej podstawie, że zobowiązany dotknięty jest przewlekłą chorobą lub musi sprawować opiekę nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Odnosi się on przede wszystkim do sytuacji, gdy choroba lub opieka nad przewlekle chorym członkiem rodziny uniemożliwia zobowiązanemu wykonywanie pracy i zarobkowanie, na skutek czego pozostaje bez środków do życia. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie przedstawił żadnych dowodów potwierdzających przewlekłą chorobę członków rodziny skarżącego, uniemożliwiającą zobowiązanemu wykonywanie pracy i zarobkowanie. Z pewnością dowodu takiego nie stanowią załączone do akt sprawy zawiadomienie o wszczęciu przez Komisariat Policji w T. dochodzenia w sprawie wypadku drogowego w dniu [...] kwietnia 2012 r., w którym żona skarżącego doznała obrażeń ciała w postaci pęknięcia kręgu C-6, jak też postanowienie Prokuratury Rejonowej w B. z dnia [...] grudnia 2008 r., sygn. akt [...], o umorzeniu śledztwa w sprawie spowodowania w czasie porodu ciężkiego uszczerbku na zdrowiu syna skarżącego. Na żadnym etapie postępowania skarżący nie przedłożył dokumentacji lekarskiej żony i syna potwierdzającej ich zły stan zdrowia, czy orzeczeń o zaliczeniu do osób niepełnosprawnych ze wskazaniem na konieczność stałej lub długotrwałej opieki innej osoby lub orzeczeń o stopniu niepełnosprawności. W tym miejscy należy podkreślić, że z § 3 ust. 1 rozporządzenia wynika, że organ może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie opłacić tych należności. To na wnioskodawcy (zobowiązanym) spoczywa zatem ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających umorzenie składek. Stąd też, jeżeli skarżący twierdził, że z powodu trudnej sytuacji finansowej nie jest w stanie uiścić należności oraz z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorymi członkami rodziny nie jest w stanie podjąć pracy, to powinien te okoliczności wykazać, gdyż to on dysponuje dowodami w tym zakresie. W rozpoznawanej sprawie organ dwukrotnie wzywał skarżącego do przedłożenia dodatkowych dowodów. W szczególności wzywano skarżącego do nadesłania dokumentów potwierdzających wysokość stałych miesięcznych opłat, zeznań podatkowych PIT za 2015 r, dowodów potwierdzających posiadanie zaległości z tytułu opłat za czynsz, media czy z tytułu kredytu oraz dokumentów potwierdzających problemy zdrowotne skarżącego lub członków rodziny skarżącego. Mimo wezwań skarżący nie nadesłał jednak żadnych dokumentów potwierdzających jego twierdzenia, co czyni jego oświadczenia gołosłownymi. Mając powyższe na uwadze sąd oddalił skargę, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, z późn. zm.).