III SA/Lu 192/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski (sprawozdawca),, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Fita,, Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak, Protokolant Asystent sędziego Jowita Dudek, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 16 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2011 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...] odmawiającą M. K. umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podniósł, że w niniejszej sprawie nie zostały udowodnione szczególnie okoliczności uzasadniające skierowanie należności do umorzenia określone w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141 poz. 1365). Ponadto stwierdzono również, że nie zachodzą przesłanki do umorzenia wynikające z art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2002 r., Nr 241 poz. 2074 ze zm.). Organ wskazał, że w sprawie uwzględnione zostały dokumenty przedłożone do wniosku z dnia 30 sierpnia 2010 r. tj. postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego z dnia [...] października 2010 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, zeznania podatkowe PIT za 2008 i 2009 r., oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej, a także świadectwo pracy męża skarżącej R. K. z dnia 31 grudnia 2010 r. Przeprowadzona ocena sytuacji rodzinnej skarżącej wykazała, że w czerwcu 2010 r. zawarła związek małżeński z R. K., z którym posiada czteroletnią córkę I. i prowadzi wspólnie gospodarstwo domowe. Z analizy dokumentów zawartych w komputerowej bazie danych Zakładu oraz przedłożonego świadectwa pracy męża skarżącej wynika, że umowa o pracę z R. K. została rozwiązana z dniem 30 listopada 2010 r. Jednocześnie z dniem 1 grudnia 2010 r. został ponownie zgłoszony do ubezpieczeń przez pracodawcę jako osoba zatrudniona na podstawie umowy zlecenie. Z raportów rozliczeniowych przedłożonych przez jego pracodawcę wynika, że wysokość osiąganych dochodów za okres od maja do grudnia 2010 r. kształtowała się na poziomie ok. 8700 zł brutto. Zgodnie z przedłożonym oświadczeniem oraz załączonymi zeznaniami podatkowymi skarżąca osiągała dochody z tytułu umowy zlecenie odpowiednio ok. 8700 zł brutto w 2008 r. i 7100 zł brutto w 2009 r. Skarżąca nie korzysta ze świadczeń ośrodka pomocy społecznej udzielanych osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej. Mając powyższe na względzie oraz fakt, że skarżąca nie ponosi żadnych kosztów związanych z utrzymaniem domu oraz opłatami za media organ stwierdził, że w świetle osiąganych dochodów podnoszone przez M. K. problemy finansowe nie zasługują na uwzględnienie. Odnosząc się do podnoszonych przez skarżącą argumentów dotyczących braku dochodów z tytułu prowadzonej działalności organ stwierdził, że obowiązek opłacania powstałych należności wynika zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa z samego zgłoszenia do ubezpieczeń. Natomiast ryzyko związane z prowadzeniem działalności ponosi zawsze płatnik i nie powinien on liczyć na to, że wszelkie niepowodzenia w tym zakresie będą obligować wierzycieli do umorzenia należności. W związku z tym okoliczności uzasadniające skierowanie należności do umorzenia muszą mieć szczególny charakter, czego w niniejszej sprawie nie stwierdzono. Organ nie podzielił również argumentów strony skarżącej co do braku możliwości znalezienia zatrudnienia wskazując, że nie udokumentowała ona aktywnego poszukiwania zatrudnienia, czy też próby podniesienia kwalifikacji lub zmiany zawodu. Ponadto organ wskazał, że w sprawie nie zachodzą inne okoliczności uzasadniające umorzenie należności na podstawie art. 17 ustawy o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw. Zgromadzone w sprawie dokumenty nie potwierdzają bowiem, że za umorzeniem należności przemawia ważny interes, rozumiany jako trudna sytuacja finansowa uniemożliwiająca spłatę zaległości, stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny mający wpływ na spłatę zadłużenia lub nadzwyczajne zdarzenia losowe. W skardze sądowej M. K. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi emerytalno-rentownemu. W uzasadnieniu podniosła, że w chwili obecnej samotnie wychowuje małoletnią córkę. Organ błędnie przyjął, iż skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem R. K. Mąż od kilku lat przebywa i pracuje poza L. i nie wspiera finansowo skarżącej, a dochody, które uzyskuje pozostają w jego wyłącznej dyspozycji. Kontakty R. K. ze skarżącą i z małoletnią córką są sporadyczne i ograniczają się jedynie do incydentalnych świadczeń na rzecz córki. Zobowiązania skarżącej względem ZUS powstały jeszcze na długo przed zwarciem przez nią związku małżeńskiego i przed urodzeniem się dziecka, a w związku z tym są one osobistymi długami skarżącej. Mąż skarżącej nie odpowiada za to konkretne zadłużenie i nie ma jakiegokolwiek obowiązku spłacenia tych zaległości. W ocenie skarżącej fakt nie opłacania miesięcznych opłat mieszkaniowych, czynszu, opłat za media należy rozumieć jako dowód na jej ciężką sytuację majątkową. Nie jest w stanie spłacić swoich należności względem ZUS ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla rodziny skarżącej. Ponoszenie kosztów eksploatacyjnych lokalu mieszkalnego wyłącznie przez matkę skarżącej stanowi rodzaj znacznego wsparcia udzielonego córce i wnuczce. Skarżąca prowadzi działalność gospodarczą i z tego tytułu formalnie nie może zostać uznana za osobę bezrobotną. Próba rejestracji w Miejskim Urzędzie Pracy powodowałaby konieczność zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej, która w chwili obecnej jest jedynym źródłem jakichkolwiek dochodów skarżącej. Wskazała jednocześnie, że prowadzi w sieci Internet szereg działań promocyjnych i marketingowych, jednakże możliwości ich udokumentowania w postępowaniu administracyjnym są nader trudne. Odnosząc się do argumentacji organu dotyczącej jej możliwości finansowych podniosła, że wskazane w uzasadnieniu decyzji kwoty pieniężne jakie uzyskiwała w latach 2008 i 2009 r. z tytułu umów zlecenia nie są, jak to określił organ dochodami lecz są jedynie przychodami. Po opodatkowaniu tych kwot i odprowadzeniu od nich podatków ostateczny dochód jest o wiele niższy i w przeliczeniu na dwie osoby stanowi środki pieniężne niewystarczające na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych skarżącej i jej córki i jednoczesną spłatę zadłużenia względem ZUS. W odpowiedzi na skargę organ ponawiając argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji odniósł się także do podniesionych w skardze zarzutów. Wskazał, że zgodnie z przedłożonymi dokumentami ZUS ZUA w 2009 r. i 2011 r. R. K. jest zameldowany i zamieszkuje w L. przy ul. [...]. Okoliczności, że skarżąca nie może zarejestrować się jako osoba bezrobotna nie znajdują potwierdzenia, bowiem zobowiązana z dniem 1 maja 2011 r. wykreśliła prowadzoną działalność gospodarczą, natomiast wysokość dochodów skarżącej została prawidłowo wskazana na podstawie przedłożonych przez dłużniczkę dokumentów PIT-37. Wobec powyższego Zakład wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: W ocenie sądu zaskarżona decyzja prawa nie narusza, zatem skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu. Przedmiotem rozpoznania sądu w niniejszej sprawie jest decyzja odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest kompetentny do umarzania należności z tytułu składek, jeśli zostaną spełnione określone przepisami prawa przesłanki. Podstawę prawną umorzenia należności z tytułu składek stanowią przepisy art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 205 poz. 1585 ze zm., zwanej dalej "u.s.u.s."). Stosownie do art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4 tego przepisu. W myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, w myśl art. 28 ust. 3 zachodzi wówczas, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Stanowi to zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że zachodzą okoliczności całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek powyżej określonych daje możliwość umorzenia należności, ale nawet wówczas oznacza to dla Zakładu tylko możliwość umorzenia, a nie prawny obowiązek. Należy podzielić stanowisko organu, że zebrany materiał dowodowy nie pozwala na przyjęcie całkowitej nieściągalności, bowiem oczywistym jest, że w sprawie nie zachodzi żadna ze wskazanych okoliczności. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, mogą być również umarzane, ale tylko w uzasadnionych przypadkach i wyłącznie w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). Szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w powołanym ust. 3a ustawy, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie oraz ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych - określone są w rozporządzeniu Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest wstanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Są to w szczególności sytuacje, w których opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych lub poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, bądź przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Z analizy akt niniejszej sprawy jednoznacznie wynika, że nie zachodzą przesłanki do umorzenia zaległości z tytułu składek, także na tej podstawie. Skarżąca pozostaje w związku małżeńskim z R K. Mieszka w domu razem z córką oraz matką, która pokrywa koszty utrzymania domu ze swojego świadczenia emerytalnego. Wysokość osiąganych dochodów przez jej małżonka od maja do 30 listopada 2010 r. kształtowała się na poziomie ok. 8700 zł brutto. Obecnie, jak wynika z oświadczenia skarżącej, pracuje on poza miejscem zamieszkania, osiągając dochód do 5 tyś. zł miesięcznie. Skarżąca osiągnęła w roku 2009 dochód z tytułu umowy zlecenia ok. 7100 zł brutto. W skardze sądowej wskazała ponadto, że w chwili obecnej prowadzi działalność gospodarczą, która jest źródłem dochodów i z tego powodu nie może zarejestrować się jako osoba bezrobotna. Skarżąca nie korzysta ze świadczeń ośrodka pomocy społecznej udzielanych osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej co dowodzi, że nie znajduje się w sytuacji zagrażającej zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych. Zawarte we wniosku z dnia 30 sierpnia 2010 r. oraz w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej z dnia 19 października 2010 r. stwierdzenia dotyczące trudnej sytuacji materialnej mają charakter ogólny i nie są poparte dowodami. Wnioskodawczyni nie wykazała również zaistnienia jakichkolwiek nadzwyczajnych okoliczności uzasadniających umorzenie należności z uwagi na ważny interes osoby zobowiązanej. Ustalając możliwości finansowe rodziny organ zasadnie uwzględnił dochody R. K., które bez wątpienia wpływają na sytuację majątkową samej skarżącej. Zauważyć należy, że ocenie organów w aspekcie umorzenia należności podlega aktualna sytuacja wnioskodawcy dlatego nie ma tu znaczenia fakt, że zadłużenie wobec Zakładu powstało w okresie, kiedy skarżąca nie pozostawała jeszcze w związku małżeńskim z R. K. Z tego samego powodu nie mają znaczenia okoliczności, w jakich zadłużenie powstało. W podjętych rozstrzygnięciach prawidłowo oceniono sytuację skarżącej w odniesieniu do przesłanek uzasadniających umorzenie należności zawartych w przepisach rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. W szczególności biorąc pod uwagę wysokość osiąganych dochodów, a także brak konieczności ponoszenia przez wnioskodawczynię wydatków związanych z utrzymaniem domu oraz opłatą mediów, organ zasadnie stwierdził, iż opłacenie należności z tytułu składek choćby w ratach nie pozbawiłoby zobowiązanej i jej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zdaniem sądu skarżąca niezasadnie zarzuca naruszenie ogólnych zasad postępowania określonych w art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. Sytuacja skarżącej została oceniona przez organ w sposób prawidłowy, przy uwzględnieniu zasad prawa procesowego i materialnego, a odmowa umorzenia należności w niniejszej sprawie została należycie uzasadniona i nie przekracza granic uznania administracyjnego. Należy także podnieść, że okoliczności wynikające ze złożonych na rozprawie dokumentów nie mogły być przedmiotem oceny, gdyż nie były znane organowi w chwili wydawania zaskarżonej decyzji. Z powyższych względów skarga jako bezzasadna, stosownie do art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), podlegała oddaleniu.