III SA/Lu 194/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski (sprawozdawca), Sędziowie WSA Jerzy Drwal,, SO del. Iwona Tchórzewska, Protokolant Starszy referent Radosław Kot, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 8 września 2011 r. sprawy ze skargi J. R. na czynność Wójta Gminy S. Ł. z dnia [...] 2011 r. nr [...] w przedmiocie zapewnienia uczniom niepełnosprawnym bezpłatnego transportu do szkoły I. stwierdza bezskuteczność czynności Wójta Gminy S. Ł. zawartej w piśmie z dnia [...] 2011 r., nr [...] ; II. uznaje, że małoletnim dzieciom skarżącego- K. M. R. i D. S. R. przysługuje uprawnienie do bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do Liceum Ogólnokształcącego w S. Ł. i z powrotem do miejsca zamieszkania; III. przyznaje radcy prawnemu P. W. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L.) wynagrodzenie w kwocie 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych i dwadzieścia groszy) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych i dwadzieścia groszy) należnego podatku VAT. Pismami z dnia 17 stycznia, 8 lutego i 16 lutego 2011 r. J. R. występował do Wójta Gminy o zapewnienie jego niepełnosprawnym dzieciom bezpłatnego transportu i opieki w trakcie przejazdu do szkoły ponadgimnazjalnej. Pismem z dnia [...], znak [...], Wójt Gminy, powołując się na wcześniejszą korespondencję, poinformował, że jedyną możliwością zapewnienia dowozu uczniom niepełnosprawnym jest zawarcie umowy pomiędzy Gminą a rodzicami lub opiekunami prawnymi dziecka niepełnosprawnego, określającej zasady zwrotu kosztów przejazdu ucznia niepełniosprawnego i jego rodziców lub opiekunów prywatnym samochodem osobowym. Pismem datowanym na 3 marca 2011 r. J. R. wezwał Wójta do usunięcia naruszenia prawa polegającego na odmowie zapewnienia bezpłatnego transportu niepełnosprawnych ruchowo dzieci skarżącego do szkoły ponadgimnazjalnej. W odpowiedzi na wezwanie, udzielonej pismem z dnia 10 marca 2011 r., Wójt Gminy podniósł, iż realizując nałożony ustawowo obowiązek zapewnienia bezpłatnego transportu do szkoły lub zwrotu kosztów przejazdu ucznia i jego opiekuna do szkoły, gmina wystąpiła do rodziców dzieci niepełnosprawnych posiadających środki transportu z propozycją zawarcia umowy określającej zasady zwrotu kosztów przejazdu ucznia niepełnosprawnego i jego rodziców lub opiekunów prywatnym samochodem osobowym. W ocenie organu J. R. posiada możliwości i warunki umożliwiające dowóz dzieci niepełnosprawnych do szkoły. W skardze do sądu administracyjnego J. R. wniósł o nałożenia na Wójta Gminy obowiązku zapewnienia bezpłatnego transportu jego niepełnosprawnych dzieci do szkoły. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że gmina zapewniała dowóz do szkół dzieci niepełnosprawnych z całego terenu gminy, w tym syna i córki skarżącego przez około 1,5 roku. Od początku 2011 roku Wójt Gminy zaprzestał wykonywania tego obowiązku. Skarżący stwierdził, że nie ma możliwości dowiezienia dzieci do szkoły z tego względu, że nie może podjąć żadnej pracy i sam jest osobą niepełnosprawną ruchowo. Nie zgodził się na podpisanie z wójtem umowy w sprawie zwrotu kosztów dowozu, gdyż obowiązek zapewnienia bezpłatnego transportu spoczywa na organie gminy. W odpowiedzi na skargę Wójt Gminy podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o jej oddalenie. Wskazał, iż realizując obowiązki nałożone przepisem art. 17 ust. 3a ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r., Nr 256, poz. 2572, ze zm.; dalej: u.s.o.) wystąpiono do wszystkich opiekunów uczniów niepełnosprawnych z propozycją zawarcia umowy dotyczącej zwrotu kosztów dojazdu uczniów niepełnoprawnych i ich opiekunów do szkół. W ocenie organu taka forma realizacji ustawowego obowiązku zapewnienia bezpłatnego transportu niepełnosprawnych uczniów jest najdogodniejsza, biorąc pod uwagę ich liczbę (8 osób), fakt, że uczęszczają oni do trzech różnych placówek oświatowych w różnym systemie pracy oraz uwzględniając możliwości transportowe rodziców i gminy. Proponując skarżącemu podpisanie umowy w sprawie zwrotu kosztów dowozu dzieci prywatnym samochodem wzięto pod uwagę takie okoliczności jak: posiadanie samochodu osobowego dostosowanego do transportu osób niepełnosprawnych; możliwość zapewnienia opieki podczas transportu, ze względu na fakt, że żona skarżącego nie pracuje i otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad dzieckiem; zgodę pracodawcy skarżącego na opuszczenie miejsca pracy w celu dowozu dziecka niepełnosprawnego do szkoły; przyznanie na rzecz niepełnosprawnych dzieci skarżącego dodatku z tytułu podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania w związku z dojazdem do miejscowości, w której znajduje się siedziba szkoły; odległość od miejsca zamieszkania do szkoły (2,3 km); brak drogi publicznej do posesji skarżącego. W tym stanie rzeczy organ uznał, że gmina realizuje ustawowy obowiązek zapewnienia bezpłatnego transportu ucznia niepełnosprawnego do szkoły. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przed przystąpieniem do merytorycznej oceny zgodności z prawem zaskarżonej czynności należy wyjaśnić jej charakter, celem ustalenia, czy sprawa jest objęta kognicją sądu administracyjnego. W tym zakresie za ugruntowane należy uznać stanowisko wyrażane w orzecznictwie, w świetle którego kwestia zapewnienia dziecku niepełnosprawnemu transportu do szkoły publicznej, ewentualnie zwrotu poniesionych kosztów dowozu, na podstawie art. 17 u.s.o., nie stanowi materii podlegającej załatwieniu w drodze decyzji administracyjnej. Podejmowane w tym zakresie czynności należą do kategorii określonej w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.), czyli do innych aktów i czynności z zakresu administracji publicznej, dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa (por. m.in. wyroki WSA w Rzeszowie z 8 stycznia 2008 r., II SA/Rz 630/07, LEX nr 500724 oraz WSA w Gdańsku z 5 sierpnia 2010 r., III SAB/Gd 6/10). W świetle powyższych ustaleń za przedmiot skargi należy uznać czynność w postaci pisma Wójta Gminy z dnia [...], znak [...], polegającą na odmowie zapewnienia niepełnoprawnym uczniom (dzieciom skarżącego) bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do szkoły. Przechodząc do merytorycznej oceny legalności zaskarżonej czynności należy stwierdzić, że została ona podjęta z naruszeniem prawa, co uzasadnia uwzględnienie skargi. Istotą sporu prawnego w badanej sprawie jest kwestia realizacji nałożonego na gminy obowiązku zapewnienia uczniom niepełnosprawnym dojazdu do szkół. Podstawą prawną tego obowiązku jest art. 17 ust. 3a ustawy o systemie oświaty. W świetle tego przepisu obowiązkiem gminy jest: 1) zapewnienie uczniom niepełnosprawnym, których kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 71b, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej i gimnazjum, a uczniom z niepełnosprawnością ruchową, upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym lub znacznym - także do najbliższej szkoły ponadgimnazjalnej, nie dłużej jednak niż do ukończenia 21. roku życia; 2) zapewnienie dzieciom i młodzieży, o których mowa w art. 16 ust. 7, a także dzieciom i młodzieży z upośledzeniem umysłowym z niepełnosprawnościami sprzężonymi, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do ośrodka umożliwiającego tym dzieciom i młodzieży realizację obowiązku szkolnego i obowiązku nauki, nie dłużej jednak niż do ukończenia 25 roku życia; 3) zwrot kosztów przejazdu ucznia, o którym mowa w pkt 1 i 2, oraz jego opiekuna do szkoły lub ośrodka, wymienionych w pkt 1 i 2, na zasadach określonych w umowie zawartej między wójtem (burmistrzem, prezydentem miasta) i rodzicami, opiekunami lub opiekunami prawnymi ucznia, jeżeli dowożenie i opiekę zapewniają rodzice, opiekunowie lub opiekunowi prawni. Analizując treść cytowanego przepisu należy stwierdzić, że istotna dla jego wykładni jest kolejność form realizacji obowiązków gminy. Systematyka przepisu wskazuje, że priorytetową formą jest zapewnienie uczniom niepełnosprawnym bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej i gimnazjum, a w warunkach określonych w przepisie, także do najbliższej szkoły ponadgimnazjalnej. Dopiero w sytuacji, gdy to rodzice dziecka zapewniają dowożenie dziecka i opiekę nad nim w czasie przewozu oraz istnieje konsensus pomiędzy stronami w zakresie realizacji tej formy zapewnienia transportu dziecku, realizacja obowiązku nałożonego na gminę może ograniczyć się do zwrotu kosztów przejazdu ucznia. Inna interpretacja tego przepisu, oparta na założeniu, że to do gminy należy wybór formy realizacji obowiązku zapewnienia uczniom niepełnosprawnym dojazdu do szkół, prowadziłaby do niemożliwej do zaakceptowania konkluzji, że gmina może wręcz zmusić rodziców niepełnosprawnego dziecka do zapewnienia dojazdu we własnym zakresie, jedynie za zwrotem kosztów. Prawidłowa wykładnia art. 17 ust. 3a u.s.o. wskazuje zatem, że wymienionym w nim alternatywnie obowiązkom gminy towarzyszy uprawnienie rodziców dziecka do wyboru rodzaju spoczywającego na gminie obowiązku. Jeśli nie chcą lub nie mogą zapewnić dowożenia dziecka do właściwej placówki, mogą żądać aby gmina zapewniła ich dziecku bezpłatny transport i opiekę w czasie przewozu. Jeśli natomiast zdecydują o dowożeniu we własnym zakresie dziecka, organ gminy nie może tego kwestionować (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z 5 czerwca 2008 r.; II SA/Bd 211/08; Lex nr 497349). Przenosząc powyższe uwagi na grunt badanej sprawy należy stwierdzić, że skoro pomiędzy gminą i skarżącym nie doszło do konsensusu na tle zapewnienia dojazdu niepełnosprawnych dzieci przez samego skarżącego, za zwrotem kosztów, obowiązkiem gminy było zapewnienie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu. Okoliczność, że rodzice innych dzieci niepełnosprawnych z danej gminy zgodzili się zapewniać dojazd dzieci we własnym zakresie nie ma w tym względzie żadnego znaczenia. Odmawiając zapewnienia bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu niepełnosprawnym dzieciom skarżącego, Wójt Gminy naruszył przepisy art. 17 ust. 3a u.s.o. Dodatkowo należy wskazać, że obowiązki gminy nie ograniczają się jedynie do zapewnienia bezpłatnego transportu, ale obejmują również zapewnienie opieki w trakcie przewozu. Różne formy niepełnosprawności dzieci wymagają, aby w trakcie transportu miały one zapewnioną opiekę osoby posiadającej w tym zakresie odpowiednie kwalifikacje. Złożona przez Wójta Gminy propozycja w zakresie zwrotu kosztów dojazdu dzieci prywatnym samochodem skarżącego nie zawiera żadnych propozycji w kwestii zapewnienia opieki nad dziećmi w trakcie transportu, bądź zwrotu ekwiwalentu pieniężnego za tę czynność, co oznacza niezgodne z przepisami u.s.o. światy obarczenie również tym obowiązkiem rodziców dziecka. W świetle art. 146 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a, uchyla ten akt lub interpretację albo stwierdza bezskuteczność czynności. Z kolei zgodnie z § 2 tego przepisu w sprawach, o których mowa w § 1, sąd może w wyroku uznać uprawnienie lub obowiązek wynikające z przepisów prawa. W ocenie sądu orzekającego w niniejszej sprawie istnieją podstawy nie tylko do stwierdzenia bezskuteczności zaskarżonej czynności Wójta Gminy z dnia [...], ale również do uznania, wynikającego z art. 17 ust. 3a u.s.o., uprawnienia małoletnich dzieci skarżącego . Z dokumentów złożonych przez skarżącego oraz z aktów stanu cywilnego (w kopercie przy obwolucie) wynika, że jego małoletnie dzieci są dziećmi niepełnosprawnymi. Nadto bezsporne jest, iż uczęszczają one do Liceum Ogólnokształcącego. Z tych względów, należało orzec jak w pkt I i II sentencji na podstawie art.146§1 i 2 p.p.s.a. Rozstrzygnięcie zawarte w pkt III uzasadnia art. 250 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 2 pkt 1 c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).