III SA/Lu 195/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Drwal (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Fita,, Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak, Protokolant Sekretarz sądowy Sylwia Bałaban, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 12 lipca 2011 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2011 r. Nr [...] wydaną z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy B. S., utrzymano w mocy decyzję nr [...] z dnia [...] grudnia 2010 r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego wraz z odsetkami. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, że Zakład odmówił umorzenia należności z tytułu składek z uwagi na brak całkowitej nieściągalności oraz okoliczności uzasadniających umorzenie należności pomimo braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności, określonych w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74, ze zm.; dalej jako: u.s.u.s.). Zakład ustalił, że zadłużenie B. S. objęte jest postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L., który w toku postępowania dokonał m.in. zajęcia świadczenia rentowego. Ponadto w dniu 10 listopada 2010 r. dokonano zabezpieczenia należności poprzez wpis hipoteki przymusowej kaucyjnej w KW [...]. Wobec powyższego wskazane ustalenia są równoznaczne z brakiem podstaw do skierowania należności do umorzenia na podstawie art. 28 ust 1 i 2 u.s.u.s. z uwagi na brak całkowitej nieściągalności. Skarżąca utrzymuje się ze świadczenia rentowego w wysokości 1 084,96 zł brutto, które jest co miesięcznie zmniejszane w związku z potrąceniami komorniczymi w kwocie 271,24 zł miesięcznie. W związku z powyższym dochód netto wynosi 832,17 zł miesięcznie. Z przedłożonych przez skarżącą dokumentów wynika, iż stałe miesięczne wydatki stanowią łączną kwotę 887,84 zł miesięcznie, w tym: czynsz - 535,05 zł, energia - ok. 76,51 zł, telefon - 118,48 zł, kredyt - 157,80 zł. Wskazano również na wydatki związane z leczeniem i dojazdami na leczenie do Warszawy na łączną kwotę 300 - 600 zł miesięcznie. Stwierdzono również, że w przypadku skarżącej nie zachodzą pozostałe okoliczności przemawiających za umorzeniem należności z tytułu składek wraz z odsetkami, określone w Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365; dalej jako "rozporządzenie"). Zakład wskazał, że obecnie możliwości skierowania należności do umorzenia ze względu na stan zdrowia skarżącej, gdyż dołączone do wniosku Orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 6 maja 2008 r. stwierdzające całkowitą niezdolność do pracy do dnia 31 maja 2011 r., nie stanowi dostatecznej przesłanki do umorzenia należności. Sytuacja materialna skarżącej wskazuje na brak możliwości spłaty całości zadłużenia jednorazowo, ale spłata należności z tytułu składek wraz z odsetkami może następować w ramach systematycznych wpłat, w wysokości uzależnionej od sytuacji finansowej. Należności z tytułu składek są zobowiązaniami publicznoprawnymi i w przeciwieństwie do zobowiązań cywilnoprawnych wierzyciel nie ma swobody w ich dysponowaniu, także z uwagi na konieczność respektowania ustawowej zasady równości wobec prawa. Dlatego też Zakład rozpatrując wniosek skarżącej o umorzenie zadłużenia kierował się zasadą ostrożności mającą na celu ochronę środków publicznych, których jedynie jest dysponentem. W skardze do sądu administracyjnego B. S. wniosła o uchylenie decyzji obu instancji z uwagi na naruszenie art. 28 ust. 3a u.s.u.s oraz § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia. Podniosła, że wysokość wskazywanych stałych wydatków przekracza wysokość uzyskiwanych dochodów, a tymczasem organ błędnie przyjął, że opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby jej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Ponadto wskazała, że nie powiązano faktu jej ciężkiej choroby z brakiem możliwości uzyskiwania dodatkowego dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie. Sąd zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Oceniając legalność tej decyzji należy przypomnieć, że stosownie do przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład (art. 28 ust. 1). Mogą być one umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 ustawy). Pojęcie całkowitej nieściągalności w/w ustawa definiuje w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6. Stosownie do art. 28 ust. 3 a/ ustawy, należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Z dalszych przepisów komentowanej ustawy, w tym jej art. 23 ust. 1, wynika, że do należności Zakładu zalicza się odsetki od nieopłaconych w terminie składek. Zakład - w myśl powołanego przepisu – pobiera odsetki od nieopłaconych w terminie składek. W rozpoznawanej sprawie spór dotyczy odmowy umorzenia należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego w wysokości 550,38 zł wraz z odsetkami naliczonymi na dzień 15 listopada 2010 r. w kwocie 948 zł. Z uwagi na charakter podnoszonych zarzutów i wniosków skargi, trzeba wyjaśnić, że decyzja organu o umorzeniu należności – w świetle art. 28 ust. 2 ustawy - ma charakter uznaniowy. Dlatego organ słusznie podnosi, że wystąpienie przesłanki wskazanej w ustawie nie skutkuje automatycznym umorzeniem zadłużenia i nie obliguje organu do wydania pozytywnej dla wnioskodawcy decyzji w tym zakresie. W orzecznictwie sądowym ugruntowany jest pogląd, że uznanie administracyjne nie może oznaczać dowolności przy podejmowaniu decyzji przez organ. Zaskarżona decyzja – zdaniem Sądu – nie jest rozstrzygnięciem dowolnym. Organ zebrał – zgodnie z zasadami określonymi w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. - niezbędny materiał dowodowy dotyczący sytuacji majątkowej skarżącego, a swoje rozważania zaprezentował - zgodnie z treścią art. 107 § 1 i 4 k.p.a. – w uzasadnieniu rozstrzygnięcia. Organ prezentuje w nim prawidłowo ustalony stan faktyczny sprawy, wyjaśnia znaczenie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W świetle rozważań organu, nie ulega bowiem wątpliwości, że skarżąca utrzymuje się z dochodu netto 832,17 zł miesięcznie (świadczenie rentowe w wysokości 1084,96 zł brutto pomniejszane o potrącenia komornicze w wysokości 271,24 zł miesięcznie). Z przedłożonych przez skarżącą dokumentów wynika, iż stałe miesięczne wydatki stanowią łączną kwotę 887,84 zł miesięcznie, w tym: czynsz - 535,05 zł, energia - ok. 76,51 zł, telefon - 118,48 zł, kredyt - 157,80 zł. Wskazano również na wydatki związane z leczeniem i dojazdami na leczenie do Warszawy na łączną kwotę 300 - 600 zł miesięcznie. Organ orzekający podnoszone przez wnioskodawczynię okoliczności wziął pod uwagę i dokonał ich oceny. Wobec przeprowadzonej analizy sytuacji finansowej skarżącej opierając się na materiale źródłowym oraz oświadczeniach B. S. można skonstatować, że skoro jej dochód wynosi 832,17 zł miesięcznie, zaś stałe wydatki na utrzymanie 887,84 zł, to wydatki przekraczają dochody, a to uzasadnia wniosek, że skarżąca prawdopodobnie posiada dodatkowe źródło finansowania. Niemniej skarżąca nie przedstawia dowodów potwierdzających trudną sytuację życiową, a w szczególności dokumentów świadczących o ubóstwie czy korzystaniu z pomocy społecznej. Skarżąca w toku całego postępowania administracyjnego, swoje żądanie w zakresie umorzenia należności, uzasadniała problemami natury zdrowotnej nie dopełniając jednakże obowiązku wykazania zaistnienia podstawy umorzenia należności, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Na tym etapie poprzestała tylko na oświadczeniu, że zgodnie z treścią orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 6 maja 2008 r. jest całkowicie niezdolna do pracy do dnia 31 maja 2011 r. oraz, że od 5 października 2007 r. jej stan zdrowia znacznie się pogorszył, co uniemożliwia jej podjęcie jakiejkolwiek pracy. Dopiero na etapie postępowania sądowego przy pismach z dnia 31 maja 2011 r. oraz 30 czerwca 2011 r. skarżąca przedstawiła dokumentację medyczną poświadczającą jej stan zdrowia ale organ orzekający dowodami tymi nie dysponował. W tym zakresie organ nie może wyręczać strony i gromadzić materiału dowodowego świadczącego, że istnieją przesłanki przemawiające za umorzeniem wnioskowanej należności (odsetek). Leży to przede wszystkim w interesie samej zainteresowanej strony, która – jak wynika z akt sprawy – jest na tyle zaradna, że potrafi zadbać o swoje życiowe sprawy. W tym stanie rzeczy organ prawidłowo ocenia, że brak jest uzasadnionych podstaw do uwzględnienia wniosku o umorzenie - w trybie przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych – składek na Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych. Z tych też względów i na mocy art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd oddalił skargę jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.