III SA/Lu 207/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Drwal (sprawozdawca),, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Fita,, Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak,, Protokolant Asystent sędziego Jowita Dudek,, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 16 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę oddala skargę. Zaskarżoną decyzją Nr [...]z dnia [...] marca 2011 r. utrzymano w mocy zakwestionowaną przez M. T. decyzję ZUS z dnia [...] stycznia 2011 r. (Nr [...]) o odmowie umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę w opłacaniu składek na ubezpieczenie - społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt sprawy wynikało, że M. T. wystąpił z wnioskiem z dnia [...] listopada 2010 r. o umorzenie należności z tytułu odsetek za zwłokę w opłacaniu składek na w/w fundusze ubezpieczeniowe. Decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. organ odmówił umorzenia wnioskowanych należności. Strona zwróciła się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie tej sprawy. Rozpatrując ją Prezes ZUS stwierdził, że przeprowadzone postępowanie nie wykazało, iż zachodzą okoliczności uzasadniające umorzenie tych należności w oparciu o art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Organ wyjaśnił, że zgromadzony materiał dowodowy nie stanowi podstawy do wydania pozytywnej dla strony decyzji w przedmiocie umorzenia odsetek od zaległych składek na rzecz ZUS. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 w/w ustawy, ZUS może umorzyć należności z tytułu odsetek za zwłokę w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Zachodzi ona w przypadkach określonych w ust. 3 powołanego wyżej przepisu. Wyliczenie zawarte w w/w przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek w tym odsetek za zwłokę. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia należności, co nie oznacza, iż istnieje prawny obowiązek dla Zakładu wydania pozytywnej decyzji w tym przedmiocie. To stanowisko znajduje potwierdzenie w uchwale z dnia 6 maja 2004r. sygn. akt 11 UZP 6104, w której Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że przepis art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo Zakładowi, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Zebrany materiał dowodowy nie pozwala na przyjęcie całkowitej nieściągalności kwoty 39.944,00zł mimo, że strona – jak podała - nie posiada majątku ruchomego jak i nieruchomego, z którego możliwa byłaby ewentualna egzekucja należności z tytułu składek. M. T. zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej. Zakład nie prowadził postępowania egzekucyjnego, w wyniku którego stwierdzony zostałby brak majątku. Nie zachodzi więc przesłanka umorzeniowa. Zgodnie z art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, Zakład może umorzyć należności z tytułu odsetek za zwłokę pomimo braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności w przypadku, gdy przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich płacenia. Zgodnie z § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, przez "ważny interes osoby zobowiązanej" do opłacenia należności z tytułu odsetek za zwłokę należy rozumieć sytuację, w której płatnik ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tej należności, ponieważ pociągnęłoby to za sobą ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadkach wymienionych w pkt 1 – 3, w tym gdy opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Instytucja umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3 a ustawy musi być traktowana jako rozwiązanie zastrzeżone dla sytuacji wyjątkowych, w których egzekwowanie należności zagrażałoby egzystencji zobowiązanego, co potwierdza treść § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania (...), a to oznacza, że zobowiązany ma wykazać, że względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to za sobą zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Z powyższego wynika, że ciężar wykazania istnienia powyższych faktów spoczywa na wnioskodawcy. Tego wnioskodawca nie udowodnił. Wykazał jedynie, że źródłem dochodu jest niewielkie gospodarstwo rolne o pow. około [...] ha. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej podał, że pobiera zasiłek chorobowy w kwocie 300,00 zł, ponosi wydatki z tytułu miesięcznych opłat (czynsz, energia, gaz, itp.) w kwocie 250,00 zł., koszty zaś związane z leczeniem wynoszą 100,00zł. Stwierdził, że jest zadłużony w PZU (dług w wysokości 30.000,00zł). We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawca podniósł, że do tej pory korzystał z pożyczek od osób trzecich, ale w chwili obecnej praktycznie żadna osoba nie chce już mu pomóc. Na potwierdzenie powyższych informacji M. T. nie przedłożył żadnych dokumentów. Wnioskodawca wraz z żoną utrzymuje się z gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha oraz z zasiłku chorobowego w kwocie 300,00 zł miesięcznie. Z zaświadczenia Wójta Gminy wynika, że roczny dochód z gospodarstwa wynosi 9.430,87zł. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawca podniósł, że tak wyliczony dochód z prowadzonego gospodarstwa rolnego jest tylko hipotetycznie możliwy do uzyskania, a nie faktycznie uzyskany. Podnosząc powyższy fakt nie podał oraz nie udokumentował, jaki faktyczny dochód jest uzyskiwany z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego. Zadłużenie wnioskodawcy zostało rozłożone na raty, istnieje więc realna szansa na odzyskanie należności w ramach układu ratalnego. Raty są płacone terminowo w kwotach wynikających z harmonogramu spłaty. Z powyższego wynika, że wnioskodawca dysponuje środkami pieniężnymi, które mogą być przeznaczone na spłatę zadłużenia w ZUS. Oznacza to, iż wnioskodawca może dysponować środkami finansowymi przeznaczonymi na taki cel, a tego zagadnienia nie można pomijać przy ocenie wniosku o umorzenie odsetek. Wnioskodawca nie podniósł, aby był niezdolny do pracy. Do wniosku przedłożona została niepotwierdzona za zgodność z oryginałem kserokopia wypisu z treści orzeczenia lekarza rzeczoznawcy KRUS. Kserokopie zaś dokumentów nie potwierdzone za zgodność z oryginałem nie stanowią wiarygodnego źródła informacji i nie mogą stanowić dowodu w przedmiotowym postępowaniu. Ze stanu faktycznego sprawy nie wynika, aby wnioskodawca poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. W skardze na powyższą decyzję M. T. zarzucił naruszenie : - prawa materialnego, a mianowicie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 13 października 1998r., poprzez niezastosowanie tego przepisu; - prawa procesowego, to jest art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 oraz art. 107 k.p.a. poprzez nienależyte zgromadzenie i rozpatrzenie materiału dowodowego, naruszenie innych zasad postępowania administracyjnego, jak również niewłaściwe uzasadnienie decyzji. Skarżący podniósł, że organ nie zapewnił mu czynnego udziału w prowadzonym postępowaniu. We wnioskach skarżący domagał się uchylenia w całości zaskarżonej decyzji, a w uzasadnieniu skargi podniósł między innymi, że w utrwalonym orzecznictwie sądowym ważny interes w umorzeniu składek ze względu na trudną sytuację materialną skarżącego istnieje, gdy wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego i jego bliskich podstawowych potrzeb życiowych. W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie. Sąd zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Oceniając legalność tej decyzji należy przypomnieć, że stosownie do przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład (art. 28 ust. 1). Mogą być one umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 ustawy). Pojęcie całkowitej nieściągalności w/w ustawa definiuje w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6. Stosownie do art. 28 ust. 3 a/ ustawy, należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Z dalszych przepisów komentowanej ustawy, w tym jej art. 23 ust. 1, wynika, że do należności Zakładu zalicza się odsetki od nieopłaconych w terminie składek. Zakład - w myśl powołanego przepisu – pobiera odsetki od nieopłaconych w terminie składek. W rozpoznawanej sprawie spór dotyczy odmowy umorzenia należności z tytułu odsetek naliczonych na dzień [...] grudnia 2010 r. w kwocie 39,9 tys. zł. Z uwagi na charakter podnoszonych zarzutów i wniosków skargi, trzeba wyjaśnić, że decyzja organu o umorzeniu należności – w świetle art. 28 ust. 2 ustawy - ma charakter uznaniowy. Dlatego organ słusznie podnosi, że wystąpienie przesłanki wskazanej w ustawie nie skutkuje automatycznym umorzeniem zadłużenia i nie obliguje organu do wydania pozytywnej dla wnioskodawcy decyzji w tym zakresie. W orzecznictwie sądowym ugruntowanym jest pogląd, że uznanie administracyjne nie może oznaczać dowolności przy podejmowaniu decyzji przez organ. Zaskarżona decyzja – zdaniem Sądu – nie jest rozstrzygnięciem dowolnym. Organ zebrał – zgodnie z zasadami określonymi w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. - niezbędny materiał dowodowy dotyczący sytuacji majątkowej skarżącego, a swoje rozważania zaprezentował - zgodnie z treścią art. 107 § 1 i 4 k.p.a. – w uzasadnieniu rozstrzygnięcia. Organ prezentuje w nim prawidłowo ustalony stan faktyczny sprawy, wyjaśnia znaczenie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W świetle rozważań organu, nie ulega bowiem wątpliwości, że skarżący osiąga bliżej nie określone dochody, pozwalające na regulowanie należności w ramach układu ratalnego zawartego z Zakładem i ostatnio aneksowanego (zmienionego) w dniu [...] lipca 2010 r.(dzień podpisania aneksu). Źródłem dochodów skarżącego jest jego praca w gospodarstwie rolnym - o pow. [...] ha użytków rolnych - prowadzonym wspólnie z żoną. Organ szacuje wysokość tych dochodów (9,4 tys. zł rocznie) w oparciu o zaświadczenie Wójta Gminy (k. [...] akt adm.). Nie wchodzi więc w grę zagrożenie egzystencji skarżącego z powodu braku środków na utrzymanie. Skarżący nie dokumentuje wszystkich ponoszonych wydatków związanych z utrzymaniem siebie i swojej dwuosobowej rodziny. W tym zakresie organ nie może wyręczać strony i gromadzić materiału dowodowego świadczącego, że istnieją przesłanki przemawiające za umorzeniem wnioskowanej należności (odsetek). Leży to przede wszystkim w interesie samej zainteresowanej strony, która – jak wynika z akt sprawy – jest na tyle zaradna, że potrafi zadbać o swoje życiowe sprawy. Potwierdza to fakt, że strona zajmowała się w przeszłości prowadzeniem działalności gospodarczej i świadczeniem usług transportowych w latach 1995 – 2006, co dokumentuje kwestionariusz o możliwościach płatniczych płatnika składek (k. [...] akt adm.). Skarżący oświadczył, że nie ma zobowiązań z tytułu kredytów i pożyczek (k. [...] akt adm.). Wykazuje jedynie zadłużenie w PZU w wysokości 30 tys. zł (k. [...] akt adm.). Nie posiada majątku. Skarżący podaje, że wydatki związane z utrzymaniem wynoszą 250 zł, zaś koszty leczenia 100 zł i pobiera zasiłek chorobowy w kwocie 300 zł miesięcznie, ale nie przedstawia dowodów potwierdzających trudną sytuację życiową, a w szczególności dokumentów świadczących o ubóstwie czy korzystaniu z pomocy społecznej. W tej sytuacji uchybieniem (nieistotnym) ze strony organu jest to, że pomija jako dowód kserokopię orzeczenie lekarza (k.1 akt adm.), stwierdzającego całkowitą niezdolność skarżącego do pracy w gospodarstwie rolnym w okresie sierpień 2010 r. - wrzesień 2012 r. Organ nie ma racji, że kserokopia tego dokumentu nie może stanowić wiarygodnego źródła informacji. Ubocznie należy zaznaczyć, że skarżący brał czynny udział w postępowaniu administracyjnym, zakończonym zaskarżoną decyzją, o czym świadczą własnoręczne pisma M. T. dołączone do akt sprawy, datowane na dzień [...] grudnia 2010 r. oraz [...] stycznia 2011 r. Oznacza to, że skarżący miał zapewniony wgląd do zgromadzonego materiału dowodowego i był uprawniony do składania wniosków dowodowych, w tym przedstawienia dokumentów ilustrujących jego sytuację majątkową oraz okoliczności mające świadczyć o sytuacji uniemożliwiającej mu spłatę należności odsetkowych. Skarżący nie korzystał z tych uprawnień. W rezultacie nie może skutecznie argumentować, po pierwsze, iż naruszono zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu, określoną w art. 10 § 1 k.p.a., a po drugie, że organ – wbrew dyspozycji wynikającej z treści przepisów art. 7 i art. 77 k.p.a. - opiera swoje rozstrzygnięcie na niekompletnym materiale dowodowym, a w konsekwencji nie wyjaśnia motywów, które legły u podstaw skarżonej decyzji. W tym stanie rzeczy organ prawidłowo ocenia, że brak jest uzasadnionych podstaw do uwzględnienia wniosku o umorzenie odsetek w trybie przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych. Z tych też względów i na mocy art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd oddalił skargę jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.