III SA/Lu 208/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jadwiga Pastusiak (sprawozdawca) Sędziowie: WSA Robert Hałabis WSA Iwona Tchórzewska po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A. Z." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w L. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie płatności ekologicznej PROW 2014-2020 na rok 2015 - w zakresie wniosku "A. Z." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w L. o wyłączenie starszego referendarza sądowego M. M. od rozpoznawania sprawy postanawia: oddalić wniosek. Postanowieniem z dnia 20 grudnia 2017 r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie odmówił przyznania prawa pomocy "A. Z." Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w L. (dalej jako "skarżąca"). W sprzeciwie wniesionym od tego zarządzenia skarżąca zawarła wniosek "o wyłączenie w/w referendarza M. M. – gdyż zachodzą uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności – spółka słyszała, iż ma on powiązania towarzyskie i rodzinne ze stroną przeciwną – dlatego jest tak rażąco stronniczy na szkodę skarżącej spółki" (k. 59 akt sprawy). W oświadczeniu z 26 czerwca 2018 r. referendarz sądowy wyjaśnił, że strony niniejszego postępowania i osoby je reprezentujące zna wyłącznie jako uczestników postępowań sądowych. Nie zna ich osobiście i nigdy nie przejawiał emocjonalnego stosunku wobec tych podmiotów (osób) jak również przedmiotu spraw prowadzonych z ich udziałem. Podkreślił, że między nim, a tymi podmiotami nie zachodzą więzy o których mowa w art. 18 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 z późn. zm.), dalej w skrócie: "p.p.s.a.", ani też żadne inne okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości co do jego bezstronności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 20 § 1 p.p.s.a., wniosek o wyłączenie sędziego strona zgłasza na piśmie lub ustnie do protokołu, uprawdopodabniając przyczyny wyłączenia. Przepisy o wyłączeniu stosuje się odpowiednio do wyłączenia protokolanta, referendarza sądowego, asesora sądowego oraz prokuratora (art. 24 § 1 p.p.s.a.). Wniosek o wyłączenie referendarza zgłoszony w formie pisemnej powinien zawierać elementy niezbędne dla pisma w postępowaniu sądowym, wymienione w art. 46 - 47 p.p.s.a. Ponadto wniosek o wyłączenie referendarza powinien spełniać takie same wymogi, jak wniosek o wyłączenie sędziego. Powinien w związku z tym zawierać: 1) wskazanie referendarza, którego wniosek dotyczy; wskazanie powinno polegać na określeniu konkretnego referendarza poprzez podanie jego imienia i nazwiska; jeśli w jednym wniosku wnioskodawca wnosi o wyłączenie kilku referendarzy, każdego z nich powinien określić z imienia i nazwiska; 2) podanie przyczyny (lub przyczyn) uzasadniającej wyłączenie, odnoszącej się do konkretnego referendarza; jeśli wniosek dotyczy kilku referendarzy, należy wskazać przyczyny wyłączenia w odniesieniu do każdego z referendarzy odrębnie; 3) uprawdopodobnienie przyczyny wyłączenia poprzez wskazanie okoliczności, które czynią wniosek prawdopodobnym. Zgodnie z art. 18 § 1 p.p.s.a., referendarz jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: 1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki; 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia; 3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; 4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron; 5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą; 6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 6a) dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie; 7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Z kolei art. 19 p.p.s.a. stanowi, że niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza referendarza na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzą okoliczności, o których mowa w powołanych wyżej przepisach, obligujące sąd do wyłączenia referendarza sądowego M. M.. Jak wynika z akt przedmiotowej sprawy referendarz sądowy, o którego wyłączenie wnioskował skarżący złożył stosowne oświadczenie. Jego treść w pełni odpowiada wymogom stawianym przez ustawodawcę w tym zakresie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowanym w zakresie wniosku o wyłączenie sędziego istnieje ugruntowany pogląd, że skoro sędzia (referendarz), którego dotyczy wniosek o wyłączenie, złożył oświadczenie, iż nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., dające podstawę do wyłączenia od rozpoznawania w sprawie i prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości, to wniosek o jego wyłączenie nie zasługuje na uwzględnienie (postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2010 r., sygn. akt I OZ 864/10). Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 25 sierpnia 1971 r., sygn. akt I CZ 121/71 podkreślił, że "autorytet moralny sędziego (referendarza) przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego". Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy w świetle przywołanych wyżej przepisów stwierdzić należy, że przedmiotowy wniosek R. P. o wyłączenie referendarza sądowego w niniejszej sprawie nie mógł odnieść skutku. Nie może stanowić bowiem przesłanki wyłączenia referendarza od udziału w sprawie samo twierdzenie wnioskodawcy, że w jego ocenie są wątpliwości co bezstronności. Kwestia prawdziwości i wiarygodności oświadczeń składanych przez skarżącego w ramach postępowania o przyznanie prawa pomocy oceniana jest bowiem w postępowaniu wszczętym na skutek wniesionego sprzeciwu, który w niniejszej sprawie rozpoznany został postanowieniem z dnia 2 lutego 2018 r. Należy w tym miejscu wyjaśnić, że wniosek o wyłączenie referendarza mogą uzasadniać jedynie takie okoliczności, które obiektywnie mogą wywołać wątpliwości co do jego bezstronności, takich zaś przyczyn nie ma w niniejszej sprawie. Wyłączenie referendarza sądowego, o którym mowa w przepisie art. 19 p.p.s.a., ma zapewnić obiektywizm sądu, a nie może być ono traktowane jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów (referendarzy), których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów. Podobnie subiektywny pogląd strony co do braku trafności orzeczenia podjętego z udziałem danego sędziego nie stanowi przesłanki wyłączenia sędziego (por. postanowienia NSA: z dnia 22 lutego 2008 r., sygn. akt II FZ 60/08 oraz z dnia 26 stycznia 2012 r., sygn. akt I FZ 15/12). Sąd stwierdził, że nie zachodzą również przyczyny opisane w art. 18 p.p.s.a. powodujące wyłączenie referendarza z mocy ustawy. Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 24 § 1 w zw. z art. 22 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.