III SA/Lu 224/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wieczorek (sprawozdawca), Sędziowie Asesor WSA Małgorzata Fita, Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Protokolant stażysta Olga Michalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi A.S. na decyzję Wojewody z dnia [...] kwietnia 2005 r. Nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie odmowy umorzenia należności z Funduszu Pracy uchyla zaskarżoną decyzję. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] znak [...] wydaną z upoważnienia Wojewody przez Zastępcę Dyrektora Wydziału Polityki Społecznej na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnej (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz z art. 139 ust. 5 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2004 r. nr 99, poz. 1001 ze zm.) w związku z art. 18 ust. 4a ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 2003 r. nr 58, poz. 514 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania A. S. od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta z dnia [...] stycznia 2005 r., znak [...] orzekającej o odmowie umorzenia w całości lub w części należności Funduszu Pracy, uchylono decyzję organu pierwszej instancji w całości i przekazano sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że decyzja pierwszoinstancyjna została wydana po ponownym rozpatrzeniu wniosku o umorzenie należności Funduszu Pracy z tytułu pożyczki udzielonej M. S. na rozpoczęcie działalności gospodarczej na podstawie umowy zawartej w dniu [...] grudnia 2002 r. w oparciu o przepisy obowiązującej wówczas ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Z dniem 1 czerwca 2004 r. ustawę o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu zastąpiła ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Przepis art. 139 ust. 5 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy przewiduje, że pożyczki z Funduszu Pracy otrzymane na podstawie umów zawartych przed dniem wejścia w życie ustawy podlegają umorzeniu, rozłożeniu na raty, odroczeniu terminu spłaty na zasadach określonych w przepisach dotychczasowych. W myśl art. 18 ust. 4a ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu starosta może odroczyć termin spłaty, rozłożyć na raty albo po zasięgnięciu opinii powiatowej rady zatrudnienia umorzyć w części lub w całości pożyczkę, o której mowa w ust. 1, jeżeli: 1) w wyniku postępowania egzekucyjnego lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów stwierdzono, że pożyczkobiorca nie posiada majątku, z którego można dochodzić należności; 2) w wyniku egzekucji pożyczkobiorca lub osoby pozostające na jego utrzymaniu byłyby pozbawione niezbędnych środków utrzymania; 3) pożyczkobiorca zmarł nie pozostawiając majątku, z którego można dochodzić należności; 4) wydatki egzekucyjne będą wyższe od należności; 5) przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykaże, że za umorzeniem przemawiają szczególne względy gospodarcze lub społeczne. Zgodnie natomiast z ust. 4b przepisu – umorzenie pożyczki, za spłatę której odpowiada solidarnie więcej niż jeden dłużnik, może nastąpić, gdy okoliczności uzasadniające umorzenie, o których mowa w ust. 4a, zachodzą co do wszystkich zobowiązanych. Dla możliwości umorzenia należności, przy solidarnej odpowiedzialności dłużników, konieczne jest ustalenie, że wskazane okoliczności zachodzą w stosunku do nich wszystkich. Użycie przez ustawodawcę słowa "może" oznacza konstrukcję luzu decyzyjnego. Decyzje wydawane na podstawie powyższego przepisu są więc wydawane w ramach uznania administracyjnego. W sprawie niniejszej organ pierwszej instancji zgromadził materiał dowodowy, zbadał sytuację materialno-rodzinną obu poręczyciel pożyczki (dłużnik pożyczki M. S. nie żyje). Jednakże w ocenie organu odwoławczego poza przedstawieniem stanu faktycznego i dokonaniem ogólnych rozważań dotyczących zasadności udzielania i spłacania pożyczki, nie zostały wskazane przyczyny, dla których organ pierwszej instancji odmówił umorzenia – w całości lub w części – należności z Funduszu Pracy. Organ pierwszej instancji podał, że zasadnym jest, aby sytuację dłużników relatywizować do przeciętnego położenia osób bezrobotnych i na tym tle sytuacja majątkowa dłużników nie wyczerpuje znamion przypadku szczególnie uzasadnionego. Ocena, czy dłużnik (poręczyciele) zobowiązany do spłaty udzielonej mu pożyczki znajduje się w szczególnie trudnej sytuacji uzasadniającej umorzenie spłaty przedmiotowej należności, nie może być dowolna. Obowiązkiem organu jest uwzględnienie wszystkich okoliczności, które określają sytuację materialną bezrobotnego oraz dokonanie na tej podstawie wnikliwej oceny, czy sytuacja materialna wnioskodawcy jest szczególnie trudna, a także czy zachodzą przesłanki do umorzenia spłat pożyczki w całości lub ewentualnie w części. Sposób rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji narusza przepisy postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 k.p.a. Ponadto w decyzji pierwszoinstancyjnej nie wskazano kwoty, jakiej dotyczy odmowa umorzenia. Dodatkowo brak jest w aktach sprawy dokumentów dotyczących nakazu zapłaty wydanego w stosunku do J. S. i A. S. przez Sąd Rejonowy w L. Na decyzję wydaną w postępowaniu odwoławczym A. S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego przytaczając argumentację dotyczącą jej trudnej sytuacji życiowej, materialnej, rodzinnej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał motywy uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) i przepisów rozdziału I ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. N 153, poz. 1270) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta obejmuje badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Skarga zasługuje na uwzględnienie choć nie z podstaw w niej zawartych. Na wstępie podnieść należy, że rozstrzygniecie organu II instancji podjęte zostało na podstawie art. 138 § 2 kpa. Zgodnie z treścią art. 138 kpa zasadą jest merytoryczne rozpoznanie sprawy i rozstrzygnięcie przez organ odwoławczy. Wydanie natomiast decyzji kasacyjnej i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji jest wyjątkiem od zasady i może mieć zastosowanie jedynie wtedy gdy organ odwoławczy stwierdzi , że rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Sytuacja taka miałaby miejsce, gdyby organ I instancji w ogóle nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego lub przeprowadził je z rażącym naruszeniem przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. W sytuacji takiej organ odwoławczy, aby dokonać oceny prawidłowości ustalenia stanu faktycznego sprawy musiałby przeprowadzić postępowanie wyjaśniające albo w całości albo w znacznej części co nie mieści się w jego kompetencjach. Wskazać należy także, że przyczyny dla których organ odwoławczy uznał za konieczne skorzystanie z możliwości przewidzianej cytowanym wyżej art. 138 § 2 kpa winny znaleźć jednoznaczny wyraz w uzasadnieniu decyzji (art. 107 § 1 i 3 kpa). W stanie niniejszej sprawy organ odwoławczy uznał, że organ I instancji ustalił sytuację poręczycieli nie dokonał jednakże analizy tej sytuacji w kontekście obowiązujących przepisów pod względem realnych możliwości spłaty zadłużenia co stwarza iluzję rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności. Ponadto w aktach sprawy brak jest dowodu na okoliczność jaki jest obecnie stan zadłużenia, oraz brak nakazu zapłaty wydanego przez Sąd Rejonowy w L., oraz ustalenia czy jest on prawomocny. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego argumenty wskazane w zaskarżonej decyzji nie uzasadniały zastosowania trybu określonego w powołanym art. 138 § 2 kpa. Organ odwoławczy nie może bowiem ograniczyć się tylko do kontroli decyzji organu I instancji w świetle zarzutów podniesionych w odwołaniu, a obowiązany jest ponownie rozstrzygnąć sprawę. Nie może stanowić takiej przesłanki konieczność ponownego dokonania oceny prawnej przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, czy też konieczność ewentualnego przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego z dowodów z dokumentów dotyczących aktualnej wysokości zadłużenia, oraz nakazu zapłaty wydanego przez Sąd Rejonowy w L. w stosunku do K. S. i A. S.. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania i w związku z tym na podstawie art. 145 § 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn.zm.) orzekł jak w sentencji.