III SA/Lu 228/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal,, Sędzia WSA Ewa Ibrom, Protokolant Asystent sędziego Dorota Winiarczyk - Ożóg, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 17 listopada 2015 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji z dnia [...] Nr [...] wydanej z upoważnienia Starosty ; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz kuratora skarżącego I. C. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) z tytułu zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r., znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania M. M., utrzymało w mocy decyzję Staroty z dnia [...] listopada 2014 r., nr [...] o zatrzymaniu M. M. prawa jazdy kategorii A, B, T, do czasu przedłożenia orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwskazań do kierowania pojazdami. Zaskarżona decyzja wydana została w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: W dniu [...] sierpnia 2013 r. K. M. zwrócił się do Starosty Powiatowego z wnioskiem o odebranie ojcu M. M. prawa jazdy. Wniosek uzasadnił tym, że ojciec z uwagi na stan zdrowia stanowi zagrożenie dla siebie i dla innych ludzi podczas prowadzenia pojazdu. Decyzją z dnia [...] listopada 2013 r. M. M. został skierowany na badania lekarskie w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. W związku z powyższym, decyzją z dnia [...] listopada 2014 r. Starosta zatrzymał M. M. prawo jazdy kategorii A, B, T, do czasu przedłożenia orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do kierowania pojazdami. W uzasadnieniu organ I instancji podniósł, że M. M. nie przedstawił wymaganego orzeczenia o istnieniu lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. Badanie należało przeprowadzić w terminie 1 miesiąca, a oryginał orzeczenia lekarskiego dostarczyć do urzędu w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania decyzji o skierowaniu na badania. W odwołaniu od powyższej decyzji M. M. wniósł o uchylenie decyzji organu I instancji w całości i umorzenie postępowania. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania – art. 7 i art. 77 § 1, art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 z późn. zm.), dalej: k.p.a., poprzez brak wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego, który dawałby jednoznaczne podstawy do zatrzymania skarżącemu prawa jazdy. Decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że wydanie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy jest poprzedzone badaniem czy strona skierowana na badania przedstawiła stosowne orzeczenie lekarskie. Postępowanie to nie służy jednak weryfikacji decyzji o skierowaniu na badania lekarskie. Decyzja o skierowaniu skarżącego na badania lekarskie została wydana w oparciu o opinię sądowo-psychiatryczną i opinię sądowo-psychologiczną, sporządzone do sprawy I Ns 76/06, postanowienie Sądu Okręgowego w L. I Wydział Cywilny z dnia 29 września 2006 r. o całkowitym ubezwłasnowolnieniu M. M. oraz pisma Dyrektora SZOZ, potwierdzającego, że uzasadnione jest skierowanie skarżącego na badania lekarskie. Organ stwierdził, że ze zgromadzonej dokumentacji wynika, że skarżący cierpi na patologiczne zmiany w ośrodkowym układzie nerwowym, które w znacznym stopniu upośledzają jego funkcje poznawcze oraz psychospołeczne i jest w ograniczonym stopniu zdolny do kierowania swoim postępowaniem. Odnosząc się do zarzutu strony, że orzeczenie sądu o całkowitym ubezwłasnowolnieniu zostało zmienione i skarżący jest osobą częściowo ubezwłasnowolnioną, organ stwierdził, że okoliczność ta nie ma znaczenia, ponieważ decyzja kierująca na badania lekarskie jest ostateczna. W skardze sądowej M. M. zaskarżył powyższą decyzję w całości. Zarzucił naruszenie przepisów postępowania – art. 7, art. 11, art. 35, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz przepisów prawa materialnego – art. 75 ust. 1 pkt 5 oraz art. 102 ust. 1 pkt 3 lit. a ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2015 r., poz. 155), dalej: ustawa o kierujących pojazdami. Skarżący wniósł o uchylenie decyzji organu I i II instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Na rozprawie w dniu 18 czerwca 2015 r. Sąd postanowił dopuścić dowód z postanowienia Sądu Okręgowego w L. w sprawie I Ns 145/11, dotyczącego ubezwłasnowolnienia skarżącego oraz dowód z postanowienia właściwego sądu dotyczącego ustanowienia kuratora dla M. M. Pełnomocnik skarżącego przedłożył w dniu [...] czerwca 2015 r. odpis postanowienia z dnia 2 kwietnia 2012 r., sygn. akt I Ns 145/11, w którym Sąd Okręgowy I Wydział Cywilny w L. zmienił ubezwłasnowolnienie M. M., orzeczone postanowieniem Sądu Okręgowego w L. z dnia 29 września 2006 r., sygn. akt I Ns 76/06, z całkowitego na częściowe (k.31 akt sądowych) oraz odpis postanowienia z dnia 21 czerwca 2013 r., sygn. akt III RNs 94/13, w którym Sąd Rejonowy w P. ustanowił dla częściowo ubezwłasnowolnionego M. M. kuratora w osobie jego siostry I. C. (k.30 akt sądowych). W piśmie z dnia [...] lipca 2015 r. I. C. podtrzymała skargę M. M. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej wskazane. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), dalej: p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. W myśl art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko, że o "rażącym naruszeniu prawa" można mówić, gdy naruszenie prawa jest oczywiste, rzucające się w oczy bez potrzeby dokonywania wykładni naruszonego przepisu prawa. Proste zestawienie treści przepisu z treścią aktu (decyzji, postanowienia) organu wskazuje na ich sprzeczność (niezgodność). Cechą rażącego naruszenia prawa jest pozostawanie treści weryfikowanej w trybie nadzoru decyzji w wyraźnej sprzeczności z treścią przepisu prawa stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia sprawy przez ich proste ze sobą zestawienie. W pojęciu rażącego naruszenia prawa nie mieszczą się błędy w wykładni prawa. Rażące naruszenie prawa, o jakim mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. polega na przekroczeniu prawa w sposób jasny i niedwuznaczny (vide np. wyrok NSA z dnia 17 lipca 2014 r., sygn. akt I OSK 3113/12; wyrok NSA z dnia 26 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 661/13; podobnie NSA w wyroku z dnia 9 lutego 2005 r., sygn. akt OSK 1134/04; wyrok WSA w Olsztynie z dnia 15 maja 2014 r., sygn. akt I SA/Ol 160/14; wyrok WSA w Warszawie z dnia 12 marca 2014 r., sygn. akt VII SA/Wa 2500/13). Zgodnie z art. 30 § 1 k.p.a. zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych stron ocenia się według przepisów prawa cywilnego, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Osoby fizyczne nieposiadające zdolności do czynności prawnych działają przez swych ustawowych przedstawicieli (art. 30 § 2 k.p.a.). Przypomnieć w tym miejscu należy, że zdolność do czynności prawnych to zdolność do nabywania praw i obowiązków z zakresu prawa cywilnego własnym działaniem oraz we własnym imieniu. Inaczej mówiąc osoba posiadająca zdolność do czynności prawnych może własnym działaniem nabywać i tracić prawa oraz zaciągać zobowiązania. Nie mają zdolności do czynności prawnych osoby, które nie ukończyły lat trzynastu, oraz osoby ubezwłasnowolnione całkowicie (art. 12 Kodeksu cywilnego). Ograniczoną zdolność do czynności prawnych mają małoletni, którzy ukończyli lat trzynaście, oraz osoby ubezwłasnowolnione częściowo (art. 15 Kodeksu cywilnego). W myśl art. 16 § 1 Kodeksu cywilnego, osoba pełnoletnia może być ubezwłasnowolniona częściowo z powodu choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii, jeżeli stan tej osoby nie uzasadnia ubezwłasnowolnienia całkowitego, lecz potrzebna jest pomoc do prowadzenia jej spraw. Dla osoby ubezwłasnowolnionej częściowo ustanawia się kuratelę (art. 16 § 2). Zgodnie z art. 17 Kodeksu cywilnego, z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, do ważności czynności prawnej, przez którą osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych zaciąga zobowiązanie lub rozporządza swoim prawem, potrzebna jest zgoda jej przedstawiciela ustawowego. Jeżeli osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych dokonała sama jednostronnej czynności prawnej, do której ustawa wymaga zgody przedstawiciela ustawowego, czynność jest nieważna (art. 19 Kodeksu cywilnego). Osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych może jednak bez zgody przedstawiciela ustawowego dokonywać wszelkich czynności prawnych innych niż wymienione w art. 17 Kodeksu cywilnego, zawierać umowy należące do umów powszechnie zawieranych w drobnych bieżących sprawach życia codziennego (art. 20 k.c.). W wyroku z dnia 14 lutego 1984 r., sygn. akt II SA 1811/83 NSA stwierdził, że gdy stroną postępowania administracyjnego jest osoba ubezwłasnowolniona częściowo, jej kurator powinien być wezwany do udziału w postępowaniu administracyjnym w każdym przypadku, gdy osobiste działanie strony wskazuje, że nie zdaje ona sobie w pełni sprawy z celu i skutków tego postępowania. W niniejszej sprawie organ, na wniosek K. M. wszczął postępowanie administracyjne w sprawie zatrzymania prawa jazdy M. M. Z akt sprawy wynika, że postanowieniem z dnia 29 września 2006 r., sygn. akt I NS 76/06 M. M. został całkowicie ubezwłasnowolniony z powodu zaburzeń psychicznych (k. 39 akt adm.). Postanowieniem z dnia 2 kwietnia 2012 r., sygn. akt I Ns 145/11 Sąd Okręgowy I Wydział Cywilny w L. zmienił ubezwłasnowolnienie M. M., orzeczone postanowieniem Sądu Okręgowego w L. z dnia 29 września 2006 r., sygn. akt I Ns 76/06, z całkowitego na częściowe (k.31 akt sądowych). Następnie postanowieniem z dnia 21 czerwca 2013 r., sygn. akt III RNs 94/13 Sąd Rejonowy w P. ustanowił dla częściowo ubezwłasnowolnionego M. M. kuratora w osobie jego siostry I. C. (k.30 akt sądowych). Organy administracji orzekające w niniejszej sprawie zignorowały posiadaną wiedzę o ubezwłasnowolnieniu całkowitym, a następnie częściowym skarżącego i nie ustaliły, czy skarżący jest reprezentowany przez ustanowionego kuratora, a w konsekwencji nie doręczyły kuratorowi wydanych decyzji. Zwrócić należy uwagę, że w znajdujących się w aktach administracyjnych sprawy opiniach sądowych podkreślano, że skarżący z uwagi na zaburzenia czytania i pisania jest całkowicie niesamodzielny w sprawach urzędowych i potrzebna jest mu pomoc do prowadzenia spraw w osobie kuratora (opinia sądowo-psychologiczna do sprawy I Ns 145/11 - k.2 akt administracyjnych organu II instancji oraz opinia sądowo-psychiatryczna do sprawy I Ns 76/06 – k.36 akt administracyjnych organu I instancji). Mając powyższe na względzie stwierdzić należy, że decyzje wydane w obu instancjach zapadły z rażącym naruszeniem prawa – art. 30 § 1 i § 2 k.p.a., gdyż postępowanie w niniejszej sprawie toczyło się bez udziału kuratora mimo, że stroną postępowania była osoba częściowo ubezwłasnowolniona. Powyższe naruszenie prawa odpowiada normie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i uzasadnia stwierdzenie nieważności decyzji organów I i II instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w związku z art. 135 p.p.s.a. Stwierdzone wady postępowania uniemożliwiają merytoryczną kontrolę zaskarżonej decyzji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.