III SA/Lu 244/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Tchórzewska po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia w sprawie rozgraniczenia nieruchomości na skutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 20 czerwca 2018 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 20 czerwca 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. W skardze na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia na postanowienie Wójta Gminy W. z dnia 12 marca 2018 r. w sprawie wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego skarżący T. B. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym następnie wniosku z dnia 11 maja 2018 r. skarżący wniósł o o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 20 czerwca 2018 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że ubiegając się o przyznanie prawa pomocy skarżący podał we wniosku, iż posiada małe gospodarstwo rolne o powierzchni 11,9537 ha. W ubiegłym roku zaciągnął kredyt na budowę domu w kwocie [...] zł. Obecnie budynek jest wykańczany, skarżący spłaca kredyt wraz z odsetkami i nie stać go na poniesienie dodatkowych niezaplanowanych kosztów, takich jak związane z rozgraniczeniem. Ponadto wskazał, że poniósł duże koszty na zakup opału na zimę i utrzymanie zdrowia rodziny. Skarżący podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i dwojgiem niepełnoletnich dzieci. Odnośnie stanu majątkowego skarżący wskazał, że posiada dom o powierzchni [...] m2, nieruchomość rolną o powierzchni 11,9537 ha i grunty leśne o powierzchni 0,9381 ha, budynki gospodarcze oraz podstawowy sprzęt rolniczy (dwa ciągniki i kombajn zbożowy). Dochód z gospodarstwa rolnego (15,2828 ha przeliczeniowych) wynosi [...] zł, a żona skarżącego pobiera świadczenie "500+". Do wniosku skarżący dołączył dokumentację potwierdzającą wysokość podatku rolnego i leśnego, opłatę składek na ubezpieczenie społeczne rolników, opłatę mediów, wysokość raty kredytu, czynszu dzierżawnego oraz zakup leków. Ponadto skarżący przedstawił umowy dzierżawy nieruchomości rolnych, dwie decyzje o przyznaniu płatności bezpośrednich i przyznaniu pomocy na rozpoczęcie działalności gospodarczej na rzecz rozwoju małych gospodarstw, fakturę VAT na zakup materiałów budowlanych oraz wyciąg bankowy z rachunku bankowego żony. Skarżący nie nadesłał natomiast wyciągu z własnego rachunku bankowego, ani też nie złożył oświadczenia o jego nieposiadaniu. Referendarz sądowy podniósł, że oceniając zdolności płatnicze skarżącego nie można pominąć, iż do posiadanych gruntów rolnych z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa żonie skarżącego zostały przyznane w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2017 r. płatności w kwotach: [...] zł, [...] zł, [...] zł i [...] zł. Ponadto żonie skarżącego została przyznana pomoc na rozpoczęcie działalności gospodarczej na rzecz rozwoju małych gospodarstw w kwocie [...]zł. Wprawdzie kwota [...]zł dofinansowania na rozpoczęcie działalności gospodarczej musi być przeznaczona na ściśle określony cel określony w biznesplanie, a zatem środki te nie mogą być przeznaczone na koszty postępowania przed sądem administracyjnym, jednakże jest to pomoc służąca rozwinięciu działalności gospodarczej przez żonę skarżącego i jednocześnie wzbogaci majątek rodziny. Ponadto na koncie żony skarżącego jeszcze przed przekazaniem pierwszej transzy pomocy finansowej przyznanej decyzją z dnia 17 listopada 2017 r. (w kwocie [...]zł) i płatności przyznanych decyzją z dnia 7 marca 2018 r. znajdowały się środki pieniężne w wysokości [...] zł. Środki te wielokrotnie przekraczają wysokość kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Nie można zatem uznać, że skarżący nie ma w niniejszej sprawie zdolności płatniczych. W tych okolicznościach i mając na względzie treść przepisów art. 246 § 1 i art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") referendarz sądowy uznał, że nie zachodzą podstawy do uwzględnienia wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy, gdyż skarżący nie wykazał spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, jak też częściowym. W ocenie referendarza sądowego sytuacja materialna skarżącego nie należy do wyjątkowo trudnych. Skarżący ma zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe, posiada majątek nieruchomy (dom o powierzchni [...], nieruchomość rolną i leśną, budynki gospodarcze) i ruchomy (dwa ciągniki, kombajn). Skarżący prowadzi działalność rolniczą, z której deklarowany dochód wynosi [...] zł miesięcznie i pobiera świadczenie wychowawcze na dziecko w kwocie [...]zł. Skarżący podał, że jego gospodarstwo rolne ma powierzchnię [...] ha, to jest [...] ha przeliczeniowych, jednakże, jak wynika z decyzji o przyznaniu płatności bezpośrednich, powierzchnia gruntów, do których przyznano wsparcie wynosiła [...] ha fizycznych. Tym samym, skoro skarżący prowadzi działalność na gruntach o większym obszarze, niż zadeklarował we wniosku o prawo pomocy, jego dochód z gospodarstwa rolnego może być większy, niż podany we wniosku. Zdaniem referendarza nie można też pominąć, że skarżący mimo wezwania nie przedstawił wyciągów z własnego rachunku bankowego (rachunków bankowych), co uniemożliwia sprawdzenie stanu jego konta i przepływu środków pieniężnych w okresie przed złożeniem wniosku o prawo pomocy. T. B. wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 20 czerwca 2018 r., kwestionując ocenę sytuacji majątkowej rodziny skarżącego w zakresie podstaw przyznania prawa pomocy. Skarżący podkreślił, że dochód z gospodarstwa w wysokości [...] zł jest dochodem przypadającym na całą czteroosobową rodzinę, w związku z czym nie może zaspokoić takich potrzeb dzieci jak wyjazdy na wakacje, wycieczki czy kolonie. Ze środków przyznanych na rzecz rozwoju małych gospodarstw żona skarżącego dotychczas otrzymała jedynie kwotę [...]zł, ponadto nie została jeszcze zakończona budowa domu, na którą to budowę skarżący zaciągnął kredyt hipoteczny, a spłata kredytu nastąpi dopiero za 29 lat. Skarżący zaznaczył, że nie przedstawił wyciągu z własnego konta bankowego, gdyż nie posiada takiego konta, a jedynie wspólne konto bankowe z żoną. Skarżący wskazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych i kosztów związanych z rozgraniczeniem nieruchomości. Powołując się na powyższe okoliczności, skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, jednocześnie oświadczając, że rezygnuje z ustanowienia adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, że wniosek skarżącego dotyczył pierwotnie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu, a zatem przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a.). W takim zakresie postanowieniem z dnia 20 czerwca 2018 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. Natomiast w sprzeciwie od tego postanowienia skarżący oświadczył, że podtrzymuje swój wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, jednocześnie oświadczając, że rezygnuje z ustanowienia adwokata. Jak wynika z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Dla przyznania prawa pomocy nie wystarczy zatem okoliczność, że uiszczenie kosztów postępowania spowoduje zmniejszenie dochodów, czy budżetu domowego. Przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym jest ścisły związek, jaki może zaistnieć pomiędzy faktem poniesienia kosztów postępowania, a zmniejszeniem środków na konieczne utrzymanie osoby ubiegającej się o zwolnienie oraz członków jej rodziny. Dobrodziejstwo w postaci przyznania prawa pomocy stanowi zatem odstępstwo od zasady odpłatności postępowania sądowego i ma zastosowanie wyłącznie w stosunku do osób słabszych ekonomicznie, umożliwiając im realizację konstytucyjnego prawa do sądu. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 maja 2008 r., I FZ 160/08, LEX nr 479093). Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego dokonana w postanowieniu z dnia 20 czerwca 2018 r. ocena wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie pozostaje w zgodzie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Trafne jest stwierdzenie, że okoliczności z zakresu stanu majątkowego skarżącego, wynikające z przedstawionych przez niego dokumentów i oświadczeń, nie uzasadniają przyjęcia zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy tak w zakresie całkowitym, jak i częściowym. Jak trafnie zauważył referendarz sądowy, na obecnym etapie postępowania sądowego do wymaganych kosztów sądowych należy wpis od skargi w kwocie [...]zł - § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193 z późn. zm.). Także pozostałe ewentualne koszty sądowe, tj. wpis od zażalenia, opłata kancelaryjna za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, wpis od potencjalnej skargi kasacyjnej również nie przekroczą każdorazowo kwoty [...]zł. Wbrew argumentom skarżącego nie można uznać, iż sytuacja majątkowa i dochody skarżącego i jego rodziny nie pozwalałaby na poniesienie wskazanych wyżej kosztów bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Nie budzi bowiem wątpliwości, że skarżący ma zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe we własnym domu, posiada majątek ruchomy (dwa ciągniki, kombajn), a także nieruchomości rolne i leśne składające się na gospodarstwo rolne, z którego uzyskuje dochód w wysokości [...] zł miesięcznie. Żona skarżącego w 2017 r. uzyskała płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w łącznej kwocie ponad [...] zł, a także jak podkreślono w treści sprzeciwu, otrzymała dotychczas kwotę [...]zł z tytułu pomocy na rozpoczęcie działalności gospodarczej na rzecz rozwoju małych gospodarstw. Na koncie żony skarżącego jeszcze przed przekazaniem pomocy finansowej i płatności znajdowały się środki pieniężne w wysokości [...] zł. Nawet uwzględniając, że ostatnio wymienione środki zostały przeznaczone na pokrycie kosztów związanych z budową domu, stwierdzić należy, że skarżący i jego rodzina dysponują, oprócz majątku ruchomego i nieruchomego istotnej wielkości, środkami pieniężnymi wielokrotnie przekraczającymi koszty sądowe, jakie mogą powstać w niniejszej sprawie. Wskazuje na to również poziom deklarowanych stałych wydatków – na poziomie [...] zł miesięcznie. Z oświadczeń skarżącego nie wynika, aby zalegał z zapłatą stałych należności. Może zatem planować wydatki w sposób umożliwiający wyłożenie środków na pokrycie kosztów sądowych, tym bardziej, że kwota wpisu od skargi, jaką należy uiścić celem nadania sprawie biegu, wynosi [...] zł. Ponadto zauważyć należy, że skarżący i jego żona prowadzą przy użyciu własnych maszyn rolniczych i rozwijają kilkunastohektarowe gospodarstwo rolne, które też niewątpliwie musi być źródłem płodów rolnych służących bieżącemu utrzymaniu rodziny skarżącego, z czym wiążą się oszczędności w bieżących koniecznych wydatkach. W ustalonych okolicznościach dotyczących sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego nie można zatem przyjąć, że skarżący należy do osób, którym w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. niezbędna jest pomoc Państwa w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Jak wynika z treści sprzeciwu, skarżący nie posiada własnego konta bankowego, wobec czego nie mógł złożyć wyciągu z takiego konta. W świetle przedstawionych wyżej okoliczności pozostaje to jednak bez wpływu na ocenę prawidłowości zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego. Z tych wszystkich względów i na podstawie powołanych przepisów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie orzekł, jak w postanowieniu.