III SA/Lu 251/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Hałabis Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal Sędzia WSA Iwona Tchórzewska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 7 września 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. P. na postanowienie Starosty Łęczyńskiego z dnia [...] marca 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy sprostowania omyłki pisarskiej w akcie nadania stopnia nauczyciela kontraktowego I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Starosty Łęczyńskiego na rzecz A. P. kwotę 100 zł (sto złotych) z tytułu zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] 2023 r., nr [...] Starosta Łęczyński oddalił zażalenie A. P. na postanowienie nr [...] Dyrektora Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Łęcznej z dnia [...] 2023 r. w przedmiocie sprostowania omyłek pisarskich w akcie nadania stopnia awansu zawodowego nauczyciela. Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie sprawy: W dniu 10 stycznia 2023 r. skarżąca A. P. zwróciła się do Dyrektora Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Łęcznej o sprostowanie oczywistej omyłki pisarskiej w akcie nadania stopnia awansu zawodowego nauczyciela z dnia 2 grudnia 2019 r., nr [...]. Skarżąca wskazała na pominięcie znaków diakrytycznych oraz wniosła o zastąpienie informacji o zdaniu egzaminu przed komisją egzaminacyjną sformułowaniem o uzyskaniu akceptacji komisji kwalifikacyjnej zgodnie z wzorem zawartym w załączniku nr 3 do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 sierpnia 2019 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli (Dz. U. z 2019 r., poz. 1650). Do wniosku skarżąca dołączyła akt nadania stopnia awansu zawodowego nauczyciela nr [...], wydany w dniu 2 grudnia 2019 r. przez Dyrektora Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Łęcznej, wraz z uzasadnieniem oraz zaświadczenie z dnia 27 listopada 2019 r. o zdaniu egzaminu na stopień nauczyciela kontraktowego. Postanowieniem z dnia [...] 2023 r. Dyrektor Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Łęcznej sprostował oczywistą omyłkę w wydanym w dniu 2 grudnia 2019 r. akcie nadania stopnia awansu zawodowego nauczyciela nr [...] w ten sposób, że wyraz: "Łecznej" zastąpił wyrazem "Łęcznej", a wyraz "stopien" zastąpił wyrazem "stopień". Jednocześnie organ pierwszej instancji odmówił sprostowania oczywistej omyłki w wydanym w dniu 2 grudnia 2019 r. akcie nadania stopnia awansu zawodowego nauczyciela nr [...], przez zastąpienie wyrazów "o zdaniu egzaminu przed komisją egzaminacyjną" wyrazami: "o uzyskaniu akceptacji komisji kwalifikacyjnej". W zażaleniu wniesionym na powyższe postanowienie skarżąca zaskarżyła postanowienie organu pierwszej instancji w zakresie odmawiającym sprostowania oczywistej omyłki w akcie nadania stopnia awansu zawodowego nauczyciela nr [...], przez zastąpienie wyrazów "o zdaniu egzaminu przed komisją egzaminacyjną" wyrazami: "o uzyskaniu akceptacji komisji kwalifikacyjnej", zgodnie z wzorem zawartym w załączniku nr 3 do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 26 lipca 2018 roku w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli (Dz. U. z 2020 r., poz. 2200 z późn. zm.). Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] 2023 r. Starosta Łęczyński oddalił zażalenie skarżącej. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że akt nadania stopnia awansu zawodowego z dnia 2 grudnia 2019 r. został wydany na podstawie zaświadczenia nr [...] z dnia 27 listopada 2019 r. o zdaniu egzaminu przed komisją egzaminacyjną. Do zmiany stanu faktycznego w wyniku sprostowania treści decyzji dochodzi zaś wtedy, gdy organ używając instytucji procesowej tworzy nowy stan faktyczny sprawy, który nie odpowiada zebranym dowodom albo, gdy w ten sposób uzupełnia stan faktyczny zmieniając ustalenia i przydając im nowy, nieznany dotąd wymiar mający zupełnie inne znaczenie niż przed sprostowaniem. W tej formie nie jest możliwe takie ingerowanie w treść decyzji administracyjnej, które - co do zasady - mogłoby przyczynić się do zmiany jej rozstrzygnięcia merytorycznego. Do zmian takich dochodzi, gdy organ poprzez sprostowanie tworzy de facto nowy stan faktyczny albo zmienia, uzupełnia ustalenia, które okazały się niepełne lub nieprawidłowe. Organ zauważył, że przedmiotem sprostowania mogą być takie błędy (pisarskie, rachunkowe i inne), które mają charakter oczywisty. Sprostowanie może dotyczyć wszystkich elementów decyzji lub postanowienia, ponieważ art. 113 § 1 k.p.a. nie zawiera żadnych ograniczeń w tym zakresie. Oczywistość pomyłek musi wynikać albo z samej treści komparycji, sentencji (osnowy) lub uzasadnienia orzeczenia (np. błąd językowy związany z odmianą wyrazu; oznaczenie cyfrowe roku wydania decyzji), albo też musi być możliwa do zrekonstruowania na podstawie zestawienia treści orzeczenia z pozostałymi dokumentami wchodzącymi w skład akt sprawy administracyjnej (w tym np. z uzasadnieniem orzeczenia, postanowieniami lub innymi aktami/czynnościami organu, pismami procesowymi stron, wnioskiem o wszczęcie postępowania). Skoro przedmiotem sprostowania mogą być jedynie takie błędy, które są oczywiste, czyli dostrzegalne "na pierwszy rzut oka", ewidentne, łatwo zauważalne i niewymagające dodatkowych zabiegów myślowych, obliczeń czy ustaleń, to dokonując sprostowania organ administracji nie przeprowadza postępowania wyjaśniającego. Wady aktu, które wymagają wyjaśnienia stanu faktycznego i przeprowadzenia dowodów, nie kwalifikują się do sprostowania w trybie art. 113 § 1 k.p.a. Omyłka podlegająca rektyfikacji w trybie sprostowania musi mieć charakter oczywisty, a jej "poprawienie" ma charakter jedynie redakcyjny, co jest możliwe, gdy określona treść budziła wątpliwości już w dacie wydania rozstrzygnięcia dotkniętego tą oczywistą omyłką. Natomiast w ocenie organu trudno za omyłkę uznać zmianę prawomocnej decyzji (aktu nadania stopnia awansu zawodowego nauczyciela), po ponad trzech latach od jego uprawomocnienia, w sytuacji, gdy zmiana ingerowałaby w treść i brzmienie dokumentów będących podstawą jej wydania. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarżąca wniosła o zmianę postanowienia nr [...], poprzez zastąpienie informacji "o zdaniu egzaminu przed komisją egzaminacyjną" na sformułowanie "o uzyskaniu akceptacji komisji kwalifikacyjnej" zgodnie z wzorem zawartym w załączniku nr 3 do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 26 lipca 2018 r. w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli (Dz. U. z 2020 r. poz. 2200 z późn. zm.). Skarżąca podtrzymała argumentację przedstawioną w zażaleniu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Przedmiot skargi w niniejszej sprawie stanowiło postanowienie Starosty Łęczyńskiego wydane w przedmiocie odmowy sprostowania oczywistej omyłki w akcie nadania skarżącej stopnia awansu zawodowego nauczyciela. Podstawę prawną wydania zaskarżonego postanowienia stanowił przepis art. 113 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej może z urzędu lub na żądanie strony prostować w drodze postanowienia błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki w wydanych przez ten organ decyzjach. Stosownie do art. 124 k.p.a. postanowienie powinno zawierać: oznaczenie organu administracji publicznej, datę jego wydania, oznaczenie strony lub stron albo innych osób biorących udział w postępowaniu, powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, pouczenie, czy i w jakim trybie służy na nie zażalenie lub skarga do sądu administracyjnego, oraz podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do jego wydania (§ 1). Postanowienie powinno zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne, jeżeli służy na nie zażalenie lub skarga do sądu administracyjnego oraz gdy wydane zostało na skutek zażalenia na postanowienie (§ 2). Na mocy art. 126 k.p.a. do postanowień stosuje się odpowiednio przepisy art. 105, art. 107 § 2-5 oraz art. 109-113, a do postanowień, od których przysługuje zażalenie, oraz do postanowień określonych w art. 134 - również art. 145-152 oraz art. 156-159, z tym że zamiast decyzji, o której mowa w art. 151 § 1 i art. 158 § 1, wydaje się postanowienie. Zgodnie zaś z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Wymóg faktycznego i prawnego uzasadnienia decyzji oraz postanowienia pozostaje w związku z jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, jaką jest tzw. zasada przekonywania, określona w art. 11 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Konsekwencją tej zasady jest ciążący na organie odwoławczym obowiązek wyczerpującego odniesienia się w uzasadnieniu decyzji (odpowiednio – w uzasadnieniu postanowienia) do całości zebranego materiału dowodowego oraz do wszystkich zarzutów podnoszonych przez strony. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko, zgodnie z którym treść uzasadnienia winna obrazować szczegółowy tok rozumowania organu, które doprowadziło do wydania konkretnego rozstrzygnięcia, oraz wskazywać i wyjaśniać przesłanki faktyczne, jakimi kierował się organ podejmując konkretne rozstrzygnięcie. Uzasadnienie decyzji czy postanowienia wydawanych przez organ odwoławczy winno nadto zawierać szczegółowe ustosunkowanie się do zarzutów zawartych w odwołaniu (zażaleniu). Jak wskazuje się w orzecznictwie, nie może pozostać w obrocie prawnym decyzja organu odwoławczego, która w uzasadnieniu nie zawiera własnych ustaleń i rozważań poprzestając na ustaleniach i rozważaniach organu pierwszej instancji (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim dnia 28 sierpnia 2014 r., sygn. akt II SA/Go 441/14). Prawidłowe uzasadnienie rozstrzygnięcia powinno bowiem umożliwiać stronie zapoznanie się z motywami, którymi kierował się organ, a także kontrolę prawidłowości rozstrzygnięcia przez sąd. Organ administracji obowiązany jest do wyjaśnienia stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do okoliczności istotnych dla danej sprawy. Obowiązkiem organu odwoławczego przy uzasadnianiu decyzji jest więc ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów podnoszonych przez stronę w trakcie toczącego się postępowania. Niewykonanie tego obowiązku stanowi naruszenie prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, a to z kolei skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 6 maja 2014 r., sygn. akt II SA/Ol 257/14, a także wyrok WSA w Warszawie z dnia 13 marca 2013 r., sygn. akt II SA/Wa 1757/12, wyrok WSA w Kielcach z dnia 28 lutego 2013 r., sygn. akt II SA/Ke 56/13, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 13 lutego 2013 r., sygn. akt IV SA/Po 1039/12, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 15 marca 2012 r., sygn. akt III SA/Wr 693/11). Powyższe rozważania należy odpowiednio odnieść do postanowień, o których mowa w art. 124 § 2 k.p.a. Zasada przekonywania nabiera szczególnego znaczenia w przypadku podejmowania przez organy negatywnych dla strony rozstrzygnięć, które powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do prawidłowości oceny stanu faktycznego, jak i prawnego, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Zadaniem uzasadnienia decyzji (postanowienia) jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia i przekonanie strony, że jej stanowisko zostało wzięte pod uwagę, a jeżeli zapadło rozstrzygniecie niezgodne ze stanowiskiem strony, to nastąpiło to z innych przyczyn. W uzasadnieniu powinno się znaleźć pełne odzwierciedlenie i ocena zebranego materiału dowodowego oraz wyczerpujące wyjaśnienie przesłanek, jakimi kierował się organ w procesie decyzyjnym. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 11 lipca 2001 r., sygn. akt IV SA 703/99, organ administracji, który nie ustosunkowuje się do twierdzeń uważanych przez strony za istotne dla sposobu załatwienia sprawy, uchybia obowiązkom wynikającym z art. 8 i art. 11 k.p.a. Zaniechanie przez organy administracji uzasadnienia swych decyzji w sposób przekonujący, a więc odnoszący się do wszystkich zarzutów, zgodny z zasadami wyrażonymi w art. 7, art. 8, art. 9 i art. 11 k.p.a. skutkuje wadliwością tych decyzji, jako naruszających dyspozycję art. 77, art. 80, art. 81 i art. 107 § 3 k.p.a. Zasada przekonywania pozostaje w ścisłym związku z wyrażoną w art. 15 k.p.a. zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, która polega na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu przez dwa różne organy tej samej sprawy wyznaczonej treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. Zgodnie z tą zasadą rolą organu odwoławczego jest ponowne merytoryczne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy już uprzednio rozstrzygniętej decyzją (postanowieniem) organu pierwszej instancji. Z chwilą zainicjowania postępowania przed organem drugiej instancji, w wyniku wniesienia skutecznego środka odwoławczego, powstaje zatem obowiązek powtórnego rozpatrywania i rozstrzygania tej samej sprawy. Wniesienie odwołania (zażalenia) przenosi bowiem na organ drugiej instancji kompetencję do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia sprawy. Dlatego też do uznania, że zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego została zrealizowana, nie wystarczy stwierdzenie, że w sprawie zapadły dwa rozstrzygnięcia organów różnych stopni. Konieczne natomiast jest, aby wydanie tych rozstrzygnięć zostało poprzedzone dokonaniem ustaleń i ich oceny przez każdy z organów postępowania. Niezrealizowanie obowiązku w tym zakresie powoduje uchybienie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia z 17 maja 2011 r., sygn. akt II OSK 672/10). W ocenie Sądu, zaskarżone postanowienie nie realizuje wskazanych wyżej zasad postępowania administracyjnego. Organ odwoławczy w treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia poprzestał na powieleniu w sposób dosłowny treści uzasadnienia postanowienia organu pierwszej instancji, Natomiast organ odwoławczy nie odniósł się w żaden sposób do argumentacji powołanej przez skarżącą w zażaleniu. W uzasadnieniu zażalenia skarżąca podniosła, że rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 26 lipca 2018 r. w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli (Dz. U. z 2020 r. poz. 2200 z późn. zm.) określa wzory aktów nadania stopni awansu zawodowego. Akt nadania skarżącej stopnia nauczyciela kontraktowego z dnia 2 grudnia 2019 r., nr [...] został wydany na błędnym wzorze. Zamiast sformułowania "o uzyskaniu akceptacji komisji kwalifikacyjnej" akt nadania zawiera sformułowanie "o zdaniu egzaminu przed komisją egzaminacyjną". Jednocześnie skarżąca podkreśliła, że uzasadnienie powyższego aktu zawiera już prawidłowe odniesienie do uzyskania akceptacji komisji kwalifikacyjnej, co zostało wyrażone w słowach "wyniku oceny spełnienia wymagań niezbędnych do uzyskania stopnia nauczyciela kontraktowego, dokonanej według punktowej skali przez poszczególnych członków Komisji Kwalifikacyjnej, co potwierdzono w treści zaświadczenia o akceptacji Komisji Kwalifikacyjnej". Starosta Łęczyński całkowicie pominął zarzuty podniesione w zażaleniu, odwołujące się do treści uzasadnienia aktu nadania skarżącej stopnia nauczyciela kontraktowego oraz do uregulowań rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 26 lipca 2018 r. w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli, a także podniesioną we wniosku argumentację odwołującą się do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 sierpnia 2019 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli (Dz. U. z 2019 r., poz. 1650). Treść uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, w którym zarzuty i argumenty skarżącej nie zostały nawet w jakikolwiek sposób uwidocznione, nie pozwala na przyjęcie, iż organ odwoławczy miał je na względzie wydając zaskarżone postanowienie. Pominięcie całości zarzutów strony sformułowanych w zażaleniu, w połączeniu z lakoniczną treścią postanowienia organu odwoławczego, wyłącznie powielającą uzasadnienie postanowienia organu pierwszej instancji, nie pozwala na stwierdzenie, że organ odwoławczy ponownie rozpatrzył sprawę w jej całokształcie, realizując w sposób prawidłowy omówione wyżej zasady wyrażone w przepisach art. 15 k.p.a. oraz art. 11 k.p.a. W konsekwencji i z przyczyn omówionych wyżej, zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu. Dodatkowo wskazać należy, że zaskarżone postanowienie zostało także wydane z naruszeniem przepisów art. 138 § 1 i § 2 k.p.a. w związku z art. 144 k.p.a. Przepis art. 138 § 1 k.p.a. stanowi, że organ odwoławczy wydaje decyzję, w której: 1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo 2) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części, albo 3) umarza postępowanie odwoławcze. Z kolei zgodnie z § 2 art. 138 k.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. W świetle zaś art. 144 k.p.a. w sprawach nieuregulowanych, do zażaleń mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące odwołań. Z przywołanych przepisów wynika, że organ rozpoznający zażalenie może co do zasady wydać postanowienie zawierające jedno z rozstrzygnięć wymienionych w art. 138 § 1 lub § 2 k.p.a. Natomiast zaskarżonym w niniejszej sprawie postanowieniem organ odwoławczy oddalił zażalenie, podczas gdy przepis art. 138 § 1 i § 2 k.p.a. nie zna takiego rozstrzygnięcia. W sytuacji, gdy organ rozpoznając zażalenie orzeka po raz drugi w sprawie i uzyskuje rezultat tożsamy z rozstrzygnięciem zawartym w postanowieniu, na które wniesiono zażalenie, winien utrzymać postanowienie organu pierwszej instancji w mocy. Z omówionych przyczyn i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej "p.p.s.a.") Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie. Ponownie rozpatrując sprawę organ będzie kierował się przedstawioną wyżej oceną i wskazaniami, a w wydanym postanowieniu w sposób szczegółowy przedstawi faktyczne i prawne podstawy swojego stanowiska, ze szczegółowym odniesieniem się do argumentów i zarzutów formułowanych przez skarżącą w toku postępowania. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.