III SA/Lu 255/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski, Sędziowie Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak (spr.), Sędzia NSA Maria Wieczorek, Protokolant Asystent sędziego Małgorzata Syta, po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2004 r. sprawy ze skargi C. "C." S.A. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] marca 2004 r. Nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny zaskarżoną decyzją o symbolu [...] z dnia [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego w związku z art. 37 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, po rozpatrzeniu odwołań Cementowni "[...]" S.A. z dnia [...] lutego 2004 r. i PKP [...] S.A. Zakład Taboru w L. z dnia [...] lutego 2004 r. od decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego nr [...] z dnia [...] znak: [...] o stwierdzeniu u S. C. chorób zawodowych układu ruchu - utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że postępowanie w przedmiocie stwierdzenia u S. C. choroby zawodowej wszczęto w dniu [...] marca 2003 r. Przeprowadzono szczegółowe postępowanie dowodowe. W dniu [...] grudnia 2003 r. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy wydał orzeczenie lekarskie nr 90, w którym rozpoznał u S. C. chorobę zawodową. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny wydał w dniu [...] decyzję stwierdzającą u S. C. choroby zawodowe "Uszkodzenie łąkotki przyśrodkowej kolana lewego i więzadła krzyżowego przedniego z cechami przewlekłej niestabilności stawu kolan. Wtórne zmiany zwyrodnieniowe stawu kolanowego lewego. Przewlekłe zapalenie ścięgnisto-okostnowe nadkłykcia bocznego kości ramiennej po leczeniu operacyjnym w 1994 r." Z uzasadnienia tej decyzji wynika, że w toku postępowania wyjaśniającego ustalono, iż S. C. zatrudniony był od 1974 do 1988 r. w PKP [...]. Zakładzie Taboru na stanowisku ucznia nauki zawodu ślusarza, następnie ślusarza wagonowego, od 1989 do 2002 r. w Cementowni "[...]" S.A. w C. na stanowiskach: operatora zespołu przenośników surowca, maszynisty sprężarek - operatora urządzeń zasilających pompy i operatora surowca, robotnika gospodarczego, przepracowując łącznie 28 lat. Zdaniem organu pierwszej instancji prace na powyższych stanowiskach, z wyjątkiem stanowiska robotnika gospodarczego, narażały S. C. na nadmierny wysiłek fizyczny i stosowanie wymuszonej pozycji ciała. Na decyzję tę odwołania do organu drugiej instancji wniosły zarówno PKP [...], argumentując, iż nie jest następcą prawnym przedsiębiorstwa państwowego PKP, w którym pracował S. C., jak i Cementownia "[...]" S.A. zarzucając decyzji naruszenie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego oraz przepisów prawa materialnego dotyczącego chorób zawodowych. W odpowiedzi na odwołania Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wydał decyzję z dnia [...] utrzymującą w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tej decyzji podniósł, że zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. (Dz. U. nr 132, poz. 1115) w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach "przy zgłaszaniu podejrzenia, rozpoznawaniu i stwierdzaniu chorób zawodowych uwzględnia się choroby ujęte w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy". Z powyższej definicji wynika, że do stwierdzenia choroby zawodowej niezbędne jest spełnienie dwóch nierozłącznych warunków, a mianowicie: rozpoznana choroba winna figurować w wykazie, a przyczyną jej powstania winny być czynniki szkodliwe dla zdrowia występujące w środowisku pracy. Choroby rozpoznane u S. C. przez Poradnię Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy Oddział figurują w wykazie chorób zawodowych pod poz. 19. Przeprowadzone przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego postępowanie wyjaśniające wykazało, że wyżej wymieniony pracował w latach 1974-1988 w PKP [...] SA Zakład Taboru w L. (poprzednio PKP) na stanowisku ślusarza wagonowego i podczas wykonywania czynności służbowych narażony był na przeciążenie kończyn górnych i wymuszoną pozycję, co stwarzało zagrożenie powstaniem chorób zawodowych układu ruchu. W latach 1989-2002 r. S. C. pracował w Cementowni "[...]" S.A., z czego pierwszych 6 lat kolejno na stanowiskach: operatora zespołu przenośników maszynisty sprężarek operatora urządzeń zasilających pompy i operatora surowca, a czynności zawodowe, które wykonywał podczas pracy na tych stanowiskach, związane były z nadmiernym wysiłkiem fizycznym szczególnym zaangażowaniem kończyn górnych i wymuszoną pozycję ciała. Rozpoznane u S. C. schorzenia spełniają kryteria choroby zawodowej, tj. figurują w wykazie chorób zawodowych i jest wysoce prawdopodobne, że zostały spowodowane wykonywaną pracą. Wobec powyższego nie zasługują na uwzględnienie zarzuty odwołania, iż nie wykazał organ I instancji związku przyczynowego pomiędzy narażeniem występującym w zakładzie pracy a rozpoznanymi schorzeniami. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny wydając orzeczenie przeanalizował wszystkie dowody w sprawie, również zeznania świadków wskazanych przez Cementownię "[...]" S.A., jednakże decydujące znaczenie miała wizja lokalna, która wyjaśniła wszystkie rozbieżności istniejące po przesłuchaniu świadków. Nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut, iż S. C. nigdy nie był pracownikiem PKP [...] Zakładu Taboru w L. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, tj. świadectwo pracy z dnia [...] stycznia 2001 r. oraz karta oceny narażenia zawodowego z dnia [...] kwietnia 2003 r. i zaświadczenie z dnia [...] stycznia 2004 r. świadczą, iż ww. zakład pracy jest następcą prawnym PKP Wagonowni Pozaklasowej, gdzie w okresie od 1974 r. do 1988 r. pracował S. C. Z uwagi na powyższe decyzja organu I instancji pod względem merytorycznym jest prawidłowa i oparta na właściwej podstawie prawnej. Na powyższą decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, Cementownia "[...]" S.A. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, w której zarzuca: - naruszenie przepisów art. 15 kpa w związku z art. 107 § 3 kpa w sposób mający istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy wobec zaniechania sporządzenia przez organy sanitarne obu instancji uzasadnienia faktycznego przedmiotowej decyzji; - naruszenie określonej w art. 80 kpa zasady swobodnej oceny dowodów wobec nie wzięcia pod uwagę przy rozstrzygnięciu wszystkich zebranych w sprawie dowodów, szczególnie zeznań W. G., K. S., W. J. i W. S.; - naruszenie przepisów § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w wykazie chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115), wobec nie wykazania w sposób określony tym przepisem związku przyczynowego pomiędzy narażeniem zawodowym występującym u pracodawcy a schorzeniami ustalonymi w orzeczeniu Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy. W konkluzji skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego. Powyżej wykazane uchybienia uniemożliwiły stronie skarżącej zapoznanie się z motywami prawnymi i faktycznymi decyzji w celu ewentualnej z nimi polemiki w odwołaniu. Brak jakiegokolwiek z elementów uzasadnienia decyzji utrudnia lub wręcz uniemożliwia stronie postępowania administracyjnego taką polemikę prowadząc do naruszenia przepisów art. 15 kpa mówiących o dwuinstancyjności postępowania. Zdaniem skarżącego przedstawieni przez niego świadkowie, W. G., K. S., W. J. oraz W. S., zeznali, iż prace wykonywane przez S. C. a stanowiące podstawę do uznania, iż spowodowały one chorobę zawodową, były wykonywane przez niego sporadycznie bądź wcale. W konsekwencji nie mogły spowodować schorzeń rozpoznanych u niego. Zeznania tych świadków zostały całkowicie pominięte w uzasadnieniu decyzji pierwszoinstancyjnej. Również organ II instancji nie dokonał oceny zeznań powyżej wskazanych świadków, a ograniczył się jedynie do stwierdzenia, iż decydujące znaczenie dla wyjaśnienia rozbieżności w zeznaniach świadków miała wizja lokalna. Według skarżącego dowód ten ma natomiast niewielkie znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, gdyż ta część zakładu obecnie wyłączona jest z produkcji. W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wnosił o oddalenie skargi podtrzymując argumenty zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Mając na uwadze art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sąd dokonuje kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że sąd administracyjny na skutek zaskarżenia działania organu nie przejmuje sprawy administracyjnej jako takiej do końcowego jej załatwienia, lecz ma jedynie na celu ocenę działania tego organu. Materialno-prawną podstawę rozstrzygnięcia w sprawie niniejszej stanowią przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. (Dz.U. Nr 132, poz. 1115) w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach. Zgodnie z przepisami tego rozporządzenia za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do cytowanego rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanymi dalej "narażeniem zawodowym". Z przepisu tego wynika, że o uznaniu schorzenia za chorobę zawodową decydują dwa czynniki: 1/ zamieszczenie schorzenia w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych, 2/ ustalenie, że schorzenie zostało spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanymi dalej narażeniem zawodowym, przy czym przy ocenie narażenia zawodowego należy uwzględnić okoliczności wymienione w § 2 ust. 3 tego rozporządzenia. Konstrukcja tego przepisu przemawia za tym, że w przypadku pozytywnego ustalenia, iż stwierdzona u pracownika choroba jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych i praca była wykonywana w warunkach narażających na jej powstanie, istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą zawodową a warunkami narażającymi na jej powstanie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 1999 r., III RN 110/98 OSNAPiUS 1999/22, poz. 709 i wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 lipca 1984 r. II PRN 9/84, OSNCP 1985/4, poz. 53). W niniejszej sprawie postępowania epidemiologiczne wykazało, że skarżący pracował od 1974 r. do 1988 r. w PKP [...] Zakładzie Taboru w L. początkowo na stanowisku ucznia nauki zawodu ślusarza, następnie ślusarza wagonowego. Praca, którą wykonywał, szczegółowo określona w karcie oceny narażenia zawodowego, związana była z narażeniem na wysiłek fizyczny ze szczególnym zaangażowaniem kończyn górnych i w wymuszonej pozycji ciała. W latach od 1989 r. do 2002 r. S. C. - zatrudniony był w Cementowni [...] S.A. w C. Od 1989 r. do 1992 r. wykonywał prace na stanowisku operatora zespołu przenośników w Wydziale Przerobu Surowca. Czynności wykonywane na tym stanowisku związane były z obsługą zespołu taśm służących do transportowania surowca. Pracownik narażony był na prace w wymuszonej pozycji ciała, zwłaszcza przy czyszczeniu błota spod taśm i bębnów napinających oraz wymagającą dużego wysiłku fizycznego. Czynności związane z wrzucaniem spadającego surowca na taśmy i do otworów w podłodze w ilości ok. 1 t na zmianę roboczą, wrzucanie części spadającego surowca na taśmy do wysokości ok. 1,9 m, odkuwanie urządzeń z zastygłego surowca, zmuszały pracownika do nadmiernego wysiłku fizycznego. Do odkuwania używane były ciężkie łomy o wadze ok. 25 kg . Praca na tym wydziale odbywała się na cztery zmiany. W latach 1992-1995 S. C. zatrudniony był na stanowisku maszynisty sprężarek, operatora urządzeń zasilających pompy i operatora surowca. Do jego obowiązków należało nadzorowanie basenów wyrównawczych i zbiorników korekcyjnych. Urządzenia te z uwagi na wymagany proces technologiczny posiadały szereg zaworów, które w miarę potrzeby były otwierane. Zawory tych urządzeń otwierały się ciężko, używano do tej czynności ciężkich kluczy z podciągarek łańcuchowych. Przy wykonywaniu powyższego S. C. narażony był na nadmierny wysiłek fizyczny. Nadto wykonywał on inne czynności związane z dużym wysiłkiem fizycznym, tj. czyszczenie zbiorników i kanałów pod zbiornikami, przenoszenie sody kalcynowej. Od 1995 r. zainteresowany pracował jako robotnik gospodarczy. Czynności, które wykonywał, tj. m.in. dostarczanie wody pitnej i papieru do pomieszczeń biurowych, porządkowanie placów, dróg i chodników (zamiatanie, odśnieżanie i koszenie wyznaczonych terenów zakładu), przenoszenie i montowanie mebli biurowych, nie wymagały nadmiernego wysiłku fizycznego. Powyższy stan faktyczny organy decyzyjne ustaliły analizując zeznania wszystkich świadków oraz mając na uwadze dowód z oględzin stanowiska pracy S. C. Skarżący, zdaje się, nie zwrócił uwagi, że świadkowie przez niego wskazani, tj. W. S., K. S., H. J., W. G., H. D., W. J., w sprawie niniejszej zeznawali kilkakrotnie i w konsekwencji zmiany zeznań przychylili się do zeznań pozostałych świadków. Składając zeznanie w dniu [...] sierpnia 2003 r. i [...] sierpnia 2003 r., a następnie uczestnicząc w oględzinach szczegółowo omówili czynności wykonywane przez pracowników w Wydziale Przerobu Surowca oraz zatrudnionych na stanowisku maszynisty sprężarek, operatora urządzeń zasilających pompy i operatora surowca. W trakcie oględzin okazano również narzędzia, którymi posługiwano się na tych stanowiskach pracy i odpowiadały one opisowi przedstawionemu przez zainteresowanego. Dlatego nie można podzielić stanowiska skarżącego, że zeznania tych świadków nie były omówione i analizowane przez organ I instancji, gdyż łącznie z zeznaniami S. C. i pozostałych świadków, H. W., M. H., T. S., H. P., W. K., ułożyły się w logiczną całość i doprowadziły do ustalenia stanu faktycznego przedstawionego w decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego. Jeżeli skarżący uważa, że na zajmowanych przez S. C. stanowiskach pracy wykonywano inne czynności i używano innych narzędzi pracy, to powinien to wykazać. W aktach administracyjnych znajduje się zakres czynności dla S. C. na zajmowanych przez niego stanowiskach pracy. W punkcie 4 tego dokumentu podkreślono, że dla danego stanowiska pracy jest instrukcja pracy, która szczegółowo określa czynności wykonywane przez pracownika. Jednak instrukcja ta nie została złożona. Stosownie do treści art. 80 kpa rozstrzygnięcie sprawy winno być oparte na całokształcie materiału dowodowego sprawy. Oznacza to, że organ rozpoznający sprawę, przy podejmowaniu orzeczenia nie może pomijać żadnych dowodów przemawiających przeciwko wnioskowi strony, ale nie może też nie brać pod uwagę dowodów korzystnych dla strony, oraz nie może opierać orzeczenia na materiale nieujawnionym w sprawie. Organy obu instancji wykazały, iż S. C. wykonywał czynności zawodowe, związane z nadmiernym wysiłkiem fizycznym ze szczególnym zaangażowaniem kończyn górnych i w wymuszonej pozycji ciała. Orzeczenie lekarskie wydane przez Poradnię Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy Oddział rozpoznało u wyżej wymienionego choroby zawodowe "Uszkodzenie łąkotki przyśrodkowej kolana lewego i więzadła krzyżowego przedniego z cechami przewlekłej niestabilności stawu kolanowego. Wtórne zmiany zwyrodnieniowe stawu kolanowego lewego. Przewlekłe zapalenie ścięgnisto-okostnowe nadkłycia bocznego kości ramiennej". Schorzenia te wymienione są w poz. 19/3/6 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. nr 132, poz. 1115). Zdaniem lekarza orzecznika istniały czynniki przeciążające narząd ruchu wynikające ze sposobu wykonywania pracy, a stwierdzone jednostki chorobowe przemawiają za zawodowym ich pochodzeniem. Zważywszy więc na to, że S. C. pracował 17 lat na stanowiskach pracy, gdzie był narażony na nadmierny wysiłek fizyczny ze szczególnym zaangażowaniem kończyn górnych, w wymuszonej pozycji ciała zachodzi domniemanie, że stwierdzone schorzenia mają związek z wykonywaną pracą. Prawidłowo więc organy decyzyjne wykazały związek przyczynowy pomiędzy narażeniem zawodowym występującym u pracodawcy a schorzeniami ustalonymi w orzeczeniu Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy. W ocenie sądu organy sanitarne w sposób wyczerpujący zebrały materiał dowodowy, a jego ocena nie narusza art. 77 § 1 i art. 80 kpa. Z tych względów oraz na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak w sentencji.