III SA/Lu 255/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Hałabis, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Ibrom (sprawozdawca),, Sędzia WSA Grzegorz Wałejko, Protokolant Starszy asystent sędziego Monika Samcik, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 13 października 2015 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu odsetek od składek oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r., Nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] października 2014 r., Nr [...] odmawiającą J. P. umorzenia odsetek naliczonych na dzień [...] września 2014 r. w kwocie 18.406,00 zł od składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego oraz Fundusz Pracy. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w sprawie, której stan faktyczny przedstawia się następująco: Pismem z dnia [...] lipca 2014 r., uzupełnionym pismem z dnia [...] sierpnia 2014 r., J. P. wniósł do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu odsetek od nieuiszczonych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Decyzją dnia [...] października 2014 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił skarżącemu umorzenia należności z powyższego tytułu. W wyniku wniesionego przez skarżącego wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] lipca 2014 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że figurujące na koncie skarżącego zadłużenie zostało objęte prowadzonym przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...] i Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w [...] postępowaniem egzekucyjnym. Ponadto skarżący jest właścicielem lokalu mieszkalnego o powierzchni 40,20 m2 oraz współwłaścicielem lokalu mieszkalnego o powierzchni 87,53 m2. Nieruchomości te zostały obciążone hipoteką na rzecz Zakładu i mogą być przedmiotem skutecznego postępowania egzekucyjnego. Nie została zatem spełniona przesłanka całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1442 z późn. zm.), dalej: ustawa. Wobec powyższego, w przypadku skarżącego odstąpiono od skierowania do sądu wniosku o ogłoszenie upadłości. Organ ustalił, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, uzyskując dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 931,37 zł miesięcznie (na podstawie wyciągu z księgi przychodów i rozchodów za okres od stycznia do czerwca 2014 r.). Z oświadczeń skarżącego wynika, że ponosi wydatki związane ze stałymi opłatami miesięcznymi w wysokości 400 zł, koszty związane z leczeniem 50 zł miesięcznie oraz inne w wysokości 600 zł miesięcznie. Ze zgromadzonego materiału nie wynika również, aby skarżący korzystał ze świadczeń ośrodka pomocy społecznej. Organ stwierdził, że sytuacja majątkowa skarżącego nie pozwala na jednorazową spłatę zadłużenia, jednak istnieje możliwość uiszczania należności w ratach bądź dobrowolnych wpłatach. W ocenie organu w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą także przesłanki umorzenia wskazane w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365 z późn. zm.), dalej: Rozporządzenie. Co prawda przedłożona dokumentacja medyczna potwierdza problemy zdrowotne skarżącego, jednak nie stanowi dowodu, że ze względu na stan zdrowia skarżący jest całkowicie, trwale niezdolny do pracy oraz wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Skarżący jest aktywnym przedsiębiorcą, w związku z czym sytuacja zdrowotna nie stanowi przesłanki umorzenia należności. Niezgadzając się z powyższym J. P. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia [...] stycznia 2015 r. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga podlega oddaleniu. Przedmiotem rozpoznawanej sprawy jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiająca J. P. umorzenia odsetek z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Podstawę prawną powyższego rozstrzygnięcia stanowił art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Stosownie do powyższych przepisów należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. Są to m.in. takie okoliczności, jak śmierć dłużnika, który nie pozostawił żadnego majątku (pkt 1), oddalenie przez sąd wniosku o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzenie postępowania upadłościowego z określonych przyczyn (pkt 2), zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności (pkt 3) stwierdzenie przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję (pkt 5), ustalenie, że nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postepowaniu likwidacyjnym (pkt 4), ustalenie, że wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (pkt 4a), czy ustalenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (pkt 6). W art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przewidziano wyjątek od powyższej zasady w postaci możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z § 3 ust. 1 powyższego rozporządzenia, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne mogą być umarzane, mimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to za sobą zbyt ciężkie skutki dla ubezpieczonego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1), a także w przypadku poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (pkt 2) oraz w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (pkt 3). W tym miejscu należy również zauważyć, że decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, co oznacza przyznanie organowi administracji przy podejmowaniu decyzji pewnego stopnia swobody, pozwalającej na wybór spośród kilku prawnie dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięć tego, który organ uważa za najbardziej właściwy. Cechą specyficzną instytucji uznania jest to, że decyzja wydana w tym trybie nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia celowości. Kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego dotyczy jedynie prawidłowości postępowania organu administracji, poprzedzającego wydanie decyzji i polega na sprawdzeniu czy jej wydanie poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z regułami postępowania zawartymi w przepisach art. 7, 77 § 1 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), dalej: k.p.a., tzn. czy organ w sposób prawidłowy ustalił i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia należności. Wybór treści rozstrzygnięcia przez organ nie może być bowiem dowolny, ale musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lutego 1996 r., sygn. akt II SA 2875/95, Wokanda 1996/6/32). Stosownie do art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie natomiast z przepisami art. 77 § 1 i 80 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a następnie na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. W rozpoznawanej sprawie organy administracji nie naruszyły wskazanych wyżej reguł postępowania. Organy zebrały wyczerpująco cały materiał dowodowy, rozważyły i poddały ocenie, zgodnie z regułami wynikającymi z przepisów art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Ustaliły dokładnie stan faktyczny i wyjaśniły wszystkie istotne okoliczności niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy, mając na względzie treść przepisów art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Organ zasadnie uznał, że w przypadku skarżącego żadna z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy nie wystąpiła i nie został spełniony warunek całkowitej nieściągalności zadłużenia. Z akt sprawy wynika, że w stosunku do skarżącego prowadzona jest egzekucja przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Naczelnika III Urzędu Skarbowego w [...]. Nie stwierdzono braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję i egzekucja nie została dotąd uznana za bezskuteczną. Skarżący jest ponadto właścicielem lokalu mieszkalnego o powierzchni 40,20 m2 oraz współwłaścicielem lokalu mieszkalnego o powierzchni 87,53 m2. Nieruchomości te zostały obciążone hipoteką na rzecz Zakładu i mogą być przedmiotem skutecznego postępowania egzekucyjnego. Organ prawidłowo również ustalił, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą przesłanki wskazane w powołanym wyżej rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Skarżący nie wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, ponieważ pociągnęłoby to za sobą zbyt ciężkie skutki dla skarżącego i jego rodziny, a zwłaszcza, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Należy zauważyć, że spłata zadłużenia nie musi nastąpić jednorazowo. Należności mogą być regulowane w ratach o wysokości odpowiadającej możliwościom zobowiązanego. Z akt sprawy wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest właścicielem lokalu mieszkalnego o powierzchni 40,20 m2 oraz współwłaścicielem lokalu mieszkalnego o powierzchni 87,53 m2. Skarżący osiąga dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości ok 931,37 zł miesięcznie. Jako stałe miesięczne wydatki skarżący wskazał opłaty miesięczny w wysokości 400 zł, koszty związane z leczeniem - 50 zł miesięcznie oraz inne w wysokości 600 zł miesięcznie. Wydatki te przewyższają dochody skarżącego, co sugeruje, że może on posiadać jeszcze inne, oprócz ujawnionych w toku postępowania, źródła przychodów. Ze zgromadzonego materiału nie wynika również, aby skarżący korzystał ze świadczeń ośrodka pomocy społecznej. Z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ wziął pod uwagę wszystkie okoliczności, oświadczenia i dokumenty świadczące o sytuacji finansowej skarżącego. Ustalenia organu w zakresie dochodów i wydatków gospodarstwa domowego skarżącego nie budzą zastrzeżeń. Wbrew twierdzeniom skarżącego, w rozpoznawanej sprawie nie miała miejsca przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia: poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. O ile śmierć pracownicy skarżącego, czy kradzież samochodu może stanowić zdarzenie nadzwyczajne, nie jest to jednak okoliczność, która sama w sobie uzasadnia umorzenie zaległości. Dopiero wykazanie tych okoliczności, ich bezpośredniego wpływu na poniesienie strat materialnych oraz ustalenie, że w tej sytuacji opłacenie składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, przemawiałoby za stwierdzeniem istnienia przesłanki umorzeniowej. Skarżący nie wykazał jednak, aby taka sytuacja wystąpiła. Skarżący nie wykazał również, że została spełniona przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia: przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Powyższe ustalenia oparte zostały na zebranych w sprawie dowodach, szczegółowo przeanalizowane i poddane ocenie zgodnie z wymogami art. 80 k.p.a. Organ rozważył wyczerpująco wszystkie istotne okoliczności dotyczące sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego, które - zgodnie z powołanymi przepisami - powinny być brane pod uwagę przy ocenie zasadności wniosku o umorzenie należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Z uwagi na to, że zaległości z tytułu składek powstały w związku z prowadzeniem przez skarżącego działalności gospodarczej, podkreślić należy, że działalność gospodarcza prowadzona jest na własne ryzyko, które zawsze ponosi osoba ją prowadząca i na której spoczywają obowiązki związane z opłacaniem należności publicznoprawnych. Spłata zadłużenia, a w konsekwencji także odsetek od należności głównej, jest obowiązkiem skarżącego. W tym miejscy należy również zauważyć, że pomoc de minimis, o której mowa w art. 107 i art. 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, do której ma zastosowanie powoływane przez skarżącego Rozporządzeniu Komisji Nr 1407/2013 z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis (Dz.U.UE L Nr 352 z dnia 24 grudnia 2013 r., s. 1), przyznawana jest przedsiębiorcom przez organy państw członkowskich na podstawie przepisów krajowych. W rozpoznawanej sprawie są to przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Pomoc ta nie ma charakteru przysługującego przedsiębiorcy roszczenia, ale jest przyznawana w sytuacji, gdy organ uzna, że w stosunku do przedsiębiorcy zachodzą przesłanki wskazane w powyższych przepisach. W rozpoznawanej sprawie organ stwierdził, że skarżący nie spełnił wymogów prawa krajowego uzasadniających przyznanie pomocy de minimis w formie umorzenia odsetek od nieuiszczonych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, w związku z czym skarżący nie może zarzucać naruszenia rozporządzeniu Komisji Nr 1407/2013. Zdaniem Sądu, w toku postępowania administracyjnego Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo zgromadził i poddał wszechstronnej ocenie materiał dowodowy sprawy. Strona miała również zapewnioną możliwość wypowiedzenia się w sprawie. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), oddalił skargę.