III SA/Lu 271/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Ibrom (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Robert Hałabis, Sędzia WSA Iwona Tchórzewska, Protokolant Referent Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 30 listopada 2016 r. sprawy ze skargi F. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy I. oddala skargę; II. przyznaje adwokat P. B. – S. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości [...] zł w tym [...] zł należnego podatku od towarów i usług. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r., znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] września 2015 r., nr [...] o zatrzymaniu F. T. prawa jazdy kategorii A, B, T. Zaskarżona decyzja wydana została w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r. Starosta [...] skierował F. T. (dalej: "skarżący") na badania lekarskie w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: "SKO" lub "organ II instancji") decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. utrzymało w mocy powyższą decyzję. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 23 września 2010 r., sygn. akt III SA/Lu 11/10 oddalił skargę F. T. na decyzję SKO. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 17 stycznia 2012 r., sygn. akt I OSK 156/11 oddalił skargę kasacyjną skarżącego od wyżej wymienionego wyroku sądu I instancji. W związku z tym, że skarżący nie poddał się badaniom lekarskim i nie przedłożył orzeczenia o istnieniu lub braku przeciwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami, decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r. Starosta [...] cofnął skarżącemu uprawnienia do kierowania pojazdami do czasu przedłożenia stosownego orzeczenia lekarskiego. Decyzją z dnia [...] maja 2012 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało tę decyzję w mocy. Decyzją z dnia [...] września 2012 r. organ I instancji przywrócił skarżącemu uprawnienia do kierowania pojazdami kategorii A,B,T, ponieważ skarżący poddał się badaniom i przedłożył orzeczenie lekarskie z dnia [...] sierpnia 2012 r. stwierdzające brak przeciwwskazań do kierowania pojazdami. Jednocześnie decyzją tą organ I instancji nałożył na skarżącego obowiązek niezwłocznej wymiany prawa jazdy, ponieważ z przedłożonego orzeczenia lekarskiego wynikała konieczność poddania się ponownemu badaniu do dnia [...] sierpnia 2014 r. Wobec tego, że skarżący nie przedłożył po [...] sierpnia 2014 r. ważnego orzeczenia lekarskiego, organ I instancji decyzją z [...] września 2014 r. zatrzymał skarżącemu prawo jazdy kategorii A,B,T. W dniu [...] września 2014 r. skarżący przedłożył jednak organowi I instancji orzeczenie lekarskie z dnia [...] września 2014 r., które potwierdzało brak przeciwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami, organ I instancji uchylił więc swoją decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. Z uwagi na to, że w wymienionym wyżej orzeczeniu wyznaczono termin następnego badania na dzień [...] września 2015 r., a po upływie tego terminu skarżący nie przedstawił ważnego orzeczenia lekarskiego, organ I instancji wszczął z urzędu postępowanie w sprawie zatrzymania prawa jazdy, a następnie decyzją z [...] września 2015 r. zatrzymał skarżącemu prawo jazdy kategorii A,B,T. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że ważność dotychczasowego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami upłynęła z dniem [...] września 2015 r. Skarżący do dnia wydania decyzji organu I instancji nie przedłożył aktualnego orzeczenia. Organ wskazał, że z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2015 r., poz. 155 z późn. zm.), dalej jako "ustawa o kierujących pojazdami" lub "ustawa", wynika, że kierującym pojazdem może być osoba, która jest sprawna pod względem fizycznym i psychicznym. Dokumentem określającym taką sprawność jest orzeczenie lekarskie (art. 75 ust. 1 ustawy). Jeżeli osoba posiadająca prawo jazdy nie przedstawiła w wymaganym terminie orzeczenia o istnieniu lub braku przeciwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem organ ma obowiązek wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy, zgodnie z art. 102 ust. 1 pkt 3 lit. a ustawy o kierujących pojazdami. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wniósł o uchylenie decyzji organu I instancji, twierdząc, że została wydana złośliwie i opiera się na "fałszu i oszustwie". Skarżący obszernie opisał również nieprawidłowości, które miały mieć miejsce przy rejestracji samochodu marki Volkswagen Passat o nr rej [...]. Decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że skarżący w wyznaczonym terminie nie poddał się badaniom lekarskim i nie przedstawił aktualnego orzeczenia lekarskiego uprawniającego do kierowania pojazdami. W sytuacji, gdy osoba posiadająca prawo jazdy nie przedstawiła w wymaganym terminie orzeczenia o istnieniu lub braku przeciwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem organ ma obowiązek wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy. Powyższe wynika z art. 102 ust. 1 pkt 3 lit. a ustawy o kierujących pojazdami. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarżący zarzucił, że zaskarżona decyzja i decyzja organu I instancji zostały "wydane bezpodstawnie wbrew obowiązujący przepisom" oraz że zostały "wydane z jawnym naruszeniem praw obywatelskich i są wynikiem jawnej złośliwości". Skarżący zarzucił również nieprawidłowości przy rejestracji samochodu marki Volkswagen Passat o nr rej [...]. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest nieuzasadniona. Zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego ani przepisów postępowania. Zatrzymanie prawa jazdy przewiduje przepis art. 102 ust. 1 pkt 1 - 5 ustawy o kierujących pojazdami. Zgodnie z pkt 3 lit. a powołanego przepisu starosta wydaje decyzję administracyjną o zatrzymaniu prawa jazdy w przypadku, gdy osoba posiadająca prawo jazdy nie przedstawiła w wymaganym terminie orzeczenia o istnieniu lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem, wskazanego w art. 79 ust. 2 ustawy. Rozważenia wymaga zatem, czy skarżący zobowiązany był do przedstawienia orzeczenia lekarskiego o istnieniu lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem, a jeśli tak - czy obowiązek ten wykonał. Z prawidłowych ustaleń organu wynika, że skarżący, skierowany na badania w 2009 r. w związku z uzyskaną przez organ I instancji informacją o zastrzeżeniach co do stanu jego zdrowia, poddał się badaniu lekarskiemu w 2012 r. i przedłożył organowi wymagane orzeczenie lekarskie. Z treści tego orzeczenia wynika jednak, że wprawdzie nie stwierdzono przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem, jednak orzeczenie wydane zostało z zastrzeżeniem ponownego badania za dwa lata (k. 132 akt administracyjnych). Również kolejne orzeczenie lekarskie przedstawione przez skarżącego w 2014 r. zawierało tego rodzaju ograniczenie. W orzeczeniu z [...] września 2014 r. (k.152 akt administracyjnych) termin ponownego badania wyznaczony został za rok, na dzień [...] września 2015 r. Jest poza sporem, że skarżący nie poddał się badaniu w wyznaczonym w tym orzeczeniu terminie i nie przedstawił do chwili zakończenia postępowania orzeczenia lekarskiego o istnieniu lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem. W ocenie sądu za prawidłowe uznać należy stanowisko organu, że skarżący zobowiązany był poddać się w 2015 r. kolejnemu badaniu lekarskiemu, stosownie do wskazania zawartego w orzeczeniu z dnia [...] września 2014 r. Przemawiają za tym niżej podane argumenty. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o kierujących pojazdami, kierującym pojazdem może być tylko osoba, która jest sprawna pod względem fizycznym i psychicznym. W konsekwencji ustawa przewiduje, że wydanie prawa jazdy, które jest dokumentem stwierdzającym posiadanie uprawnienia do kierowania pojazdem, uzależnione jest w szczególności od uzyskania orzeczenia lekarskiego o braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem (por. art. 11 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy o kierujących pojazdami). Z powyższych unormowań wynika zatem, że nie jest możliwe posiadanie prawa jazdy bez uzyskania wymaganego orzeczenia lekarskiego. Osoby podlegające obowiązkowi poddania się badaniom lekarskim wymienione zostały w art. 75 ust. 1 ustawy o kierujących pojazdami. Zgodnie z tym przepisem, badaniu lekarskiemu przeprowadzanemu w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami, podlega osoba ubiegająca się o uzyskanie uprawnień do kierowania pojazdami silnikowymi (art. 75 ust. 1 pkt 1). Uzyskanie uprawnień do kierowania pojazdami jest zatem uzależnione od przeprowadzenia wymaganych badań lekarskich. Po przeprowadzeniu badania lekarskiego uprawniony lekarz wydaje osobie badanej orzeczenie lekarskie (art. 79 ust. 2). Zgodnie z art. 79 ust. 3 ustawy, orzeczenie lekarskie może zawierać wynikające ze stanu zdrowia ograniczenia w zakresie: 1) terminu ważności uprawnienia do kierowania pojazdami; 2) pojazdów, którymi może kierować osoba badana, ich wyposażenia, oznakowania lub przystosowania; 3) specjalnych wymagań wobec osoby kierującej pojazdem. Z przytoczonego przepisu wynika, że uprawniony lekarz wykonujący badanie mające na celu ustalenie istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami może stwierdzić, że ze względu na stan zdrowia osoby badanej konieczne jest czasowe ograniczenie uprawnienia do kierowania pojazdami i wskazać konkretną datę ograniczającą ważność wydanego orzeczenia, będącego podstawą wydania prawa jazdy. Szczegółowe warunki i tryb przeprowadzania badania lekarskiego, o którym mowa w ustawie o kierujących pojazdami określone zostały rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 17 lipca 2014 r. w sprawie badań lekarskich osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami i kierowców (Dz. U. z 2014 r. poz. 949 z późn. zm.), wydanym na podstawie art. 81 ust. 1 ustawy. Przepis § 7 ust. 1 rozporządzenia stanowi, że uprawniony lekarz, po przeprowadzeniu badania lekarskiego, wystawia orzeczenie lekarskie, którego wzór określają odpowiednio załączniki nr 7 i 8 do rozporządzenia. Wzór orzeczenia zawarty w załączniku nr 7 (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji), dotyczącym orzeczeń lekarskich wydawanych na podstawie art. 75 ust. 1 pkt 1-5 ustawy o kierujących pojazdami, przewiduje w pkt I stwierdzenie istnienia lub brak przeciwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami, natomiast w pkt II stwierdzenie ewentualnych ograniczeń, o których mowa w art. 79 ust. 3 ustawy. Jeśli chodzi o ograniczenie w zakresie terminu ważności uprawnienia do kierowania pojazdami, wskazane w art. 79 ust. 3 pkt 1 ustawy, to określone zostało ono we wzorze następująco: "Termin następnego badania .......", po czym następuje podpis i pieczątka uprawnionego lekarza. Podkreślić należy, że wprawdzie wzór orzeczenia lekarskiego nie powtarza dosłownie sformułowania ustawowego, zawartego w art. 79 ust. 3 pkt 1 ustawy, określającego ograniczenie w zakresie "terminu ważności uprawnienia do kierowania pojazdami", jednak nie ulega wątpliwości, że określenie: "termin następnego badania" oznacza stwierdzenie ograniczenia w zakresie terminu ważności uprawnienia do kierowania pojazdami. Przepisy rozporządzenia nie mogą być sprzeczne z uregulowaniami ustawowymi, a zatem wzór orzeczenia przewidziany w załączniku do rozporządzenia nie może wskazywać innych ograniczeń, wynikających ze stanu zdrowia osoby badanej, niż wymienione w ustawie. Przedstawione przez skarżącego orzeczenie z dnia [...] września 2014 r. ze wskazaniem terminu następnego badania w dniu [...] września 2015 r. zawierało zatem ograniczenie w zakresie terminu ważności uprawnienia do kierowania pojazdami w rozumieniu art. 79 ust. 3 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami, co zobowiązywało skarżącego do poddania się kolejnemu badaniu. Nie ulega wątpliwości, że orzeczenie to stwierdzało brak przeciwwskazań do kierowania pojazdami tylko w okresie od daty jego wydania do dnia [...] września 2015 r. Po upływie terminu wskazanego w orzeczeniu, czyli terminu następnego badania wyznaczonego na dzień [...] września 2015 r. wymagane było poddanie się ponownemu badaniu mającemu na celu stwierdzenie istnienia lub braku przeciwwskazań do kierowania pojazdami. Poprzednie orzeczenie utraciło ważność i nie mogło być nadal podstawą stwierdzenia braku przeciwwskazań do kierowania pojazdami. Skarżący zobowiązany był zatem do przedstawienie kolejnego orzeczenia lekarskiego. Prawidłowo uznał zatem organ, że skarżący nie przedstawił w wymaganym terminie orzeczenia o istnieniu lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem w rozumieniu art. 102 ust. 1 pkt 3 lit. a, co zobowiązywało organ do wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy, przewidzianej w tym przepisie. Nie można zgodzić się z poglądem skarżącego, wyrażonym w piśmie procesowym pełnomocnika skarżącego, złożonym po wniesieniu skargi, że skarżący nie był zobowiązany do przedstawienia aktualnego orzeczenia lekarskiego, bowiem obowiązek taki nie został na niego przez organ nałożony. Stanowisko skarżącego, że organ miał obowiązek skierowania go na badania lekarskie nie znajduje uzasadnienia w przepisach ustawy. Zgodnie z art. 75 ust. 2 pkt 2, badanie lekarskie przeprowadza na podstawie skierowania w przypadkach, o których mowa w ust. 1 pkt 4 i 5, czyli w przypadku osób, które kierowały pojazdem w stanie nietrzeźwości, w stanie po użyciu alkoholu lub środka działającego podobnie do alkoholu (pkt 4) oraz osób posiadających prawo jazdy, jeżeli istnieją uzasadnione i poważne zastrzeżenia co do stanu ich zdrowia (pkt 5). W przypadku skarżącego nie było podstaw do skierowania go na badania lekarskie, ponieważ nie zachodziły przesłanki określone w art. 75 ust. 2 pkt 4 lub 5 ustawy. Podkreślić należy, że skierowanie na badania w przypadku, gdy istnieją uzasadnione i poważne zastrzeżenia co do stanu zdrowia kierującego pojazdem dotyczy osób, które posiadają prawo jazdy i ważne orzeczenie lekarskie, stwierdzające brak przeciwwskazań do kierowania pojazdami. Orzeczenie lekarskie jest bowiem wiążące dla organu i nie może być przez organ samodzielnie weryfikowane nawet wówczas, gdy organ otrzyma wiarygodną informację o istotnych zastrzeżeniach co do zdolności danej osoby do kierowania pojazdami. Zweryfikowanie orzeczenia jest możliwe jedynie przez poddanie danej osoby badaniu w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań do kierowania pojazdami. Dlatego konieczne jest wówczas skierowanie na badania lekarskie. Osoby te nie mają bowiem obowiązku poddania się ponownemu badaniu bez skierowania. Natomiast w przypadku skarżącego taka sytuacja nie zachodzi. Skarżący nie posiada ważnego aktualnego orzeczenia lekarskiego, nie było zatem podstaw do kierowania go na badania lekarskie w drodze decyzji administracyjnej na podstawie art. art. 75 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 75 ust. 1 pkt 5 ustawy o kierujących pojazdami. Tylko ubocznie zauważyć w tym miejscu należy, że w chwili wystąpienia wątpliwości co do stanu zdrowia skarżącego i jego zdolności do kierowania pojazdami, skarżący został we właściwym trybie skierowany na badania lekarskie i ostatecznie badaniom tym poddał się. Nie sposób również nie zauważyć, że skarżący poddał się także dobrowolnie badaniom w 2014 r., wiedząc, że orzeczenie wydane w 2012 r. na podstawie skierowania wydanego przez organ I instancji stwierdzało brak przeciwwskazań do kierowania pojazdami tylko w okresie dwóch lat od daty badania. Rzeczą skarżącego było zatem poddanie się badaniu w celu uzyskania przedłużenia uprawnień do kierowania pojazdami. Twierdzenie, że organ powinien kierować skarżącego każdorazowo na badania w związku ze zbliżającym się terminem kolejnego badania nie znajduje żadnego uzasadnienia w przepisach ustawy. Byłoby poza tym nieracjonalne. Wprowadzenie możliwości stwierdzenia w orzeczeniu lekarskim ograniczenia w zakresie terminu ważności uprawnienia do kierowania pojazdami pozwala na szybkie i zapewniające ciągłość potwierdzenie uprawnień do kierowania pojazdami. Postępowanie administracyjne w sprawie skierowania na badania lekarskie z powodu zastrzeżeń co do stanu zdrowia kierującego pojazdem może być natomiast długotrwałe, decyzja o skierowaniu na badania podlega bowiem zaskarżeniu w toku instancji, a następnie do sądu administracyjnego. Orzeczenie lekarskie może być zatem wydane niejednokrotnie po latach od powstania wątpliwości co do stanu zdrowia danej osoby. Należy jednak pamiętać, że do chwili wydania nowego orzeczenia ważność zachowuje orzeczenie posiadane przez osobę skierowaną na badania, jej uprawnienia do kierowania pojazdami nie mogą zatem zostać skutecznie zakwestionowane. Tymczasem w przypadku wydania orzeczenia zwierającego ograniczenie co do terminu ważności uprawnień, skierowanie na badania w trybie administracyjnym, którego brak zarzuca pełnomocnik skarżącego, byłoby możliwe dopiero o upływie terminu wyznaczonych badań, podczas gdy już z chwilą upływu tego terminu nie istniałoby ważne potwierdzenie uprawnień do kierowania pojazdami. Zauważyć w tym miejscu również należy, że decyzją z dnia [...] września 2012 r. skarżący zobowiązany został do wymiany prawa jazdy z uwagi na zmianę stanu faktycznego, polegającą na stwierdzeniu w orzeczeniu lekarskim, wydanym w wyniku skierowania skarżącego na badania na podstawie nieobowiązującego już przepisu art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy - Prawo o ruchu drogowym, ograniczenia w zakresie terminu ważności uprawnienia do kierowania pojazdami. Skarżący obowiązku tego nie wykonał. Wprawdzie posiadane przez skarżącego prawo jazdy jest prawem bezterminowym, nie oznacza to jednak, że skarżący może się nim posługiwać nie dysponując ważnym orzeczeniem lekarskim stwierdzającym brak przeciwwskazań do kierowania pojazdami. Celem przepisów nakładających na kierujących pojazdami obowiązek badań lekarskich jest wykluczenie z ruchu drogowego osób, które nie powinny kierować pojazdami z uwagi na stan zdrowia. Dobrem chronionym jest w tym przypadku bezpieczeństwo uczestników ruchu drogowego, które ma zdecydowanie większe znaczenie dla interesu publicznego niż zaspokajanie potrzeb komunikacyjnych osoby niezdolnej do prowadzenia pojazdu. Bezpodstawne są także zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez organ przepisów postępowania: art. 10 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1 i art. 80 k.p.a. przez zaniechanie pisemnego pouczenia skarżącego o obowiązku kolejnego badania lekarskiego przypadającego na dzień [...] września 2015 r. Organ nie miał wprawdzie obowiązku przypominania skarżącemu o terminie badań, jednak jak wynika z akt postepowania administracyjnego, pismo przypominające skarżącemu o obowiązku poddania się badaniom i wskazujące skutki jego niewykonania zostało wysłane do skarżącego [...] września 2015 r., a doręczone [...] września 2015 r. (k. 157), co uszło uwadze pełnomocnika skarżącego. Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm.).