III SA/Lu 278/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Sadurski, Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal (sprawozdawca),, Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak, Protokolant Starszy inspektor Ewa Lachowska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 27 października 2009 r. sprawy ze skargi W. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od należności z tytułu składek oddala skargę. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w związku z art.. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia [...] stycznia 2009 r. odmawiającą umorzenia W. M. odsetek z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Prezes Zakładu wyjaśnił, że zgodnie z art. 46 i art. 47 w związku z art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, W. M. - jako płatnik prowadzący od dnia [...] września 2000 r. do chwili obecnej działalność gospodarczą w zakresie krajowego przewozu osób taksówką osobową - miał obowiązek regulować składki na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Obowiązek ten potwierdzały dwie prawomocne decyzje ZUS z dnia [...] lipca 2008 r. w sprawie objęcia ubezpieczeniem społecznym oraz z dnia [...] września 2008 r. określająca wysokość należnych z tego tytułu składek. Odnosząc się do złożonego w dniu [...] października 2008 r. wniosku o umorzenie odsetek w kwocie [...] zł od zaległych i nieopłaconych składek, Prezes Zakładu podał, iż powyższy wniosek został - po przeanalizowaniu sytuacji majątkowej i rodzinnej W. M. - załatwiony odmownie (decyzją ZUS z dnia [...] stycznia 2009 r.), mając na uwadze, że wnioskodawca ma na utrzymaniu bezrobotną żonę i siedmioletnią córkę, zamieszkuje wraz z rodziną w domu rodziców, utrzymuje się wyłącznie z przychodów z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej, dysponuje położoną na terenie Gminy C. działką Nr [...] o pow. [...] (jako właściciel) oraz działką Nr [...] pow. [...] m2 (jako jej współwłaściciel do ½ części), posiada samochód osobowy marki [...] z 1998 r. (służący do wykonywania przewozu osób w ramach prowadzonej działalności gospodarczej), reguluje co miesiąc (ustalone decyzją Urzędu Skarbowego w C.) podatki w kwocie [...] zł, spłaca kredyt bankowy (w miesięcznych ratach w wysokości [...] zł – do kwietnia 2009 r.), opłaca rachunki za telefon (od [...] zł do [...] zł miesięcznie), płaci od września 2008 r. składki na ubezpieczenie w wysokości [...] zł z tytułu wykonywanej działalności gospodarczej, z której w 2007 r. osiągnął dochód w wysokości [...]zł ( udokumentowany skróconym raportem rozliczeniowym). Prezes Zakładu wyjaśnił, że okoliczności te wskazywały, że nie zachodzi całkowita nieściągalność należności, a tylko w takim przypadku mogą być one umarzane zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Zwrócił także uwagę, że zgodnie z art. 28 ust. 3 a/ ustawy, należności z tytułu składek mogą być umarzane, mimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli ubezpieczony wykaże, a co wynika z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności ponieważ pociągnęłoby to za sobą zbyt ciężkie skutki dla ubezpieczonego i jego rodziny, w szczególności, gdy opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wyjaśnił dodatkowo, że decyzje oparte na powyższym przepisie mają charakter uznaniowy, gdyż Zakład Ubezpieczeń Społecznych może, ale nie musi umorzyć zaległych składek. Podniósł przy tym, iż ciężar udowodnienia, że spłata zadłużenia pogorszy warunki życia poniżej minimum socjalnego spoczywa na zobowiązanym. Odnosząc się do złożonego wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy załatwionej decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. Prezes Zakładu stwierdził, że wnioskodawca w dniu [...] listopada 2008 r. darował należące do niego nieruchomości (aktem notarialnym), jest osobą młodą i aktywną zawodowo, posiadającą stałe źródło dochodu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Osiągnięty dochód brutto w kwocie [...]zł daje średni miesięczny dochód w wysokości [...]zł. Po odjęciu podatku i składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy ([...] zł + [...]zł) pozostaje kwota [...]zł . Po przeliczeniu daje to dochód na osobę w wysokości [...]zł a więc na poziomie wyższym niż minimum socjalne i kryterium dochodowe świadczeń z pomocy społecznej ([...] zł). Rodzina wnioskodawcy nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej. Sytuacja materialna wnioskodawcy jest trudna, ale nie można jej uznać za stan trwały i pogłębiający się. Wszystko to przemawia więc za odmową umorzenia odsetek. W skardze sądowej W. M. zarzucił naruszenie przepisów art. 24, art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie dysponował wiedzą na temat stanu jego majątku, nie mógł podjąć w tej sytuacji obiektywnej decyzji i pominął problem przedawnienia należności. We wnioskach skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wnosił o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Oceniając legalność tej decyzji należy przypomnieć, że stosownie do przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład (art. 28 ust. 1). Mogą być one umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 ustawy). Pojęcie całkowitej nieściągalności zdefiniowane w/w ustawą w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 wskazuje, że chodzi tu o różnorodne sytuacje, które sprowadzają się w istocie do tego, że brak jest mienia, z którego można wyegzekwować należności przysługujące Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Decyzja organu o umorzeniu należności – podjęta na mocy art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - ma charakter uznaniowy. Taki też charakter ma decyzja umarzająca należności w trybie art. 28 ust. 3 a/ ustawy. Ten ostatni przepis stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W orzecznictwie sądowym ugruntowanym jest pogląd, że uznanie administracyjne nie może oznaczać dowolności przy podejmowaniu decyzji przez organ. Zaskarżona decyzja nie jest rozstrzygnięciem dowolnym. Organ zebrał – zgodnie z zasadami określonymi w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. - niezbędny materiał dowodowy dotyczący sytuacji majątkowej skarżącego. Materiał ten świadczy, że skarżący osiąga dochody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej i jest właścicielem samochodu osobowego marki [...], a to oznacza, że nie został spełniony warunek całkowitej nieściągalności zadłużenia z tytułu należnych odsetek, co wykluczało możliwość umorzenia przez organ należności w oparciu o art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Takiej oceny nie podważa fakt, że w dniu [...] listopada 2008 r. - już po złożeniu wniosku o umorzenie odsetek z dnia [...] października 2008 r. - skarżący dokonał darowizny i rozporządził prawami majątkowymi do dwóch nieruchomości (działek Nr [...]i Nr [...]). Rozważając kwestię umorzenia odsetek w świetle art. 28 ust. 3 a/ ustawy oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, należy wyjaśnić, że organ prawidłowo argumentuje, iż to ubezpieczony ma wykazać, iż ze względu na swój stan majątkowy i sytuację rodziną nie jest w stanie opłacić tych należności ponieważ pociągnęłoby to za sobą zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Jak wynika z akt sprawy skarżący nie udowodnił, że spłata zadłużenia spowoduje pogorszenie i obniżenie poziomu życia jego trzyosobowej rodziny poniżej minimum socjalnego. To organ wykazał, że dochód (osiągnięty z prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej) zapewnia trzyosobowej rodzinie skarżącego utrzymanie na poziomie wyższym niż kryterium dochodowe dla uzyskania świadczeń z pomocy społecznej. Przy wyliczeniu dochodu przypadającego na osobę w rodzinie skarżącego ([...]zł) organ uwzględnił w tym zakresie miesięczne koszty ponoszone przez skarżącego z tytułu podatku ([...] zł) oraz płaconych aktualnie (od września 2008 r.) składek na ubezpieczenie społeczne. W tych okolicznościach sama tylko trudna sytuacja materialna skarżącego, która nie spowodowana została zdarzeniami losowymi, ani klęskami żywiołowymi, nie uzasadniała umorzenia należności (odsetek) na podstawie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Stąd sformułowane zarzuty na tle naruszenia przez Prezesa ZUS przepisów dotyczących zasad umarzania należności nie mogły być uznawane za usprawiedliwione, podobnie jak wniosek skarżącego, że w rozpoznawanej sprawie część należności (odsetek) uległa przedawnieniu. W dacie rozpoczęcia działalności gospodarczej przez skarżącego (w dniu [...] września 2000 r.) ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych przewidywała 5 – letni termin przedawnienia należności z tytułu składek. Od dnia 1 stycznia 2003 r. ustawodawca wprowadził zasadę, że należności z tyłu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat , licząc od dnia, w którym stały się wymagalne (art. 24 ust. 4). Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 2 lipca 2008 r. sygn. akt II UZP 5/08, dziesięcioletni termin przedawnienia przewidziany w art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych znajduje zastosowanie do należności, które stały się wymagalne przed dniem 1 stycznia 2003 r., jeżeli do tej daty nie uległy przedawnieniu według przepisów dotychczasowych. Z tych też względów i na mocy art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd oddalił skargę.