III SA/Lu 281/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Marcinowski po rozpoznaniu w dniu 23 października 2007 r. na posiedzeniu niejawnym spraw: ze skargi F.U. oraz ze skargi Ł.U. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego – w zakresie wniosku F.U. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W dniu 24 maja 2007 r. F.U. wniósł skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2007 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego. W skardze zawarł jednocześnie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od wpisu od skargi. Wezwany do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, skarżący w zakreślonym terminie złożył wypełniony urzędowy formularz domagając się zwolnienia od kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że koszt wpisu sądowego od skargi jest kosztem trudnym do poniesienia, gdyż z uwagi na wiek regularnie leczy się i ponosi duże koszty z tym związane. Wykazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z [...] Ł.U., z którą jest współwłaścicielem budynku mieszkalnego położonego na nieruchomości rolnej o pow. [...] ha i nie posiada zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych. Utrzymuje się z emerytury w wysokości [...] zł brutto, a ponadto z tytułu dopłat bezpośrednich w 2006 r. otrzymał "wraz z [...]" kwotę – [...] zł. Do wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący dołączył decyzję ZUS z dnia [...] marca 2007 r. o ustaleniu wysokości emerytury oraz dokumenty dotyczące leczenia szpitalnego. Referendarz sądowy uznając oświadczenie za niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, wezwał wnioskodawcę do złożenia wskazanych dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń. Skarżący oświadczył, że wydatki na utrzymanie gospodarstwa domowego, które ponosi wraz z [...] wynoszą: energia elektryczna – [...] zł na dwa miesiące, podatek [...] zł, telefon – [...] zł miesięcznie, ubranie i wyżywienie – [...] zł na każdego z [...]. Odnośnie wydatków na leczenie i zakup leków stwierdził, iż każde z nich wydaje [...] zł miesięcznie. Skarżący ponadto wyjaśnił, iż dom, w którym zamieszkują ma powierzchnię [...] m2, ponadto posiadają [...], [...] oraz [...]. Budynki wymagają remontu zadaszenia. Ponadto posiadają następujące maszyny rolnicze: [...], [...], [...], [...]. Skarżący dołączył - zaświadczenie Wójta Gminy z dnia [...] lipca 2007 r. stwierdzające, że F.U. posiada na terenie gminy grunty o pow. [...] ha (co stanowi [...] ha przeliczeniowych), z których dochód roczny wynosi – [...] zł oraz że Ł.U. i F.U. są współwłaścicielami w [...] części gruntów o pow. [...] ha ([...] ha przeliczeniowych), z którego dochód wynosi – [...] zł; - decyzję z dnia [...] października 2006 r. wydaną przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR o przyznaniu F.U. płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na 2006 r. w łącznej wysokości [...] zł; - z którego wynika, że obszary objęte dopłata wynoszą [...] ha, oraz dokumenty świadczące o bieżących wydatkach. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 3 sierpnia 2007 r. odmówił przyznania prawa pomocy, uznając, że wnioskodawca nie spełnia wymogów określonych w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej ppsa, zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych jest żądaniem przyznania pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 ustawy ppsa). Referendarz wyliczył że łączny miesięczny dochód w rodzinie skarżącego wynosi [...] zł, co w przeliczeniu na jedną osobę stanowi kwotę – [...] zł. Po odliczeniu od dochodu stałych miesięcznych wydatków do dyspozycji pozostaje skarżącemu kwota – [...] zł. Wnioskodawca wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. Rozpoznając sprawę Sąd powziął wątpliwości co do rzeczywistych przychodów i majątku wnioskodawcy. Zarządzeniem z dnia 6 września 2007 r. wezwano wnioskodawcę w trybie art. 255 ppsa do złożenia precyzyjnego wyjaśnienia jaka jest powierzchnia nieruchomości rolnych, których jest właścicielem lub współwłaścicielem. Wnioskodawca miał także wyjaśnić, skąd wynika różnica w powierzchni gruntów: - deklarowanej [...] ha zgodnie z treścią decyzji nr [...] o przyznaniu płatności bezpośrednich do gruntów rolnych z dnia [...] października 2006 r. wydanej przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR, - deklarowanej [...] ha we wniosku PPF o przyznanie prawa pomocy kierowanym do tutejszego Sądu, - wskazanej w złożonym przez skarżącego zaświadczeniu Wójta Gminy z dnia [...] lipca 2007 r. znak [...] - powierzchni [...] ha (przeliczeniowej [...] ha) jako własność F.U. oraz [....] ha (przeliczeniowej [...] ha) jako współwłasność F.U. Wnioskodawca miał także wyjaśnić, czy jest właścicielem lub współwłaścicielem gruntów rolnych na terenie innej gminy niż [...]. Skarżący wyjaśnił, że treść decyzji wydanej przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR wynika z dzierżawy nieruchomości ponad wielkości wynikające z jego oświadczenia i z nakazu płatniczego. Skarżący wyjaśnił także, że grunty będące jego własnością leżą wyłącznie w gminie [...]. Wyjaśnienie takie Sąd uznał za niewystarczające do określenia przychodów z dzierżawionych nieruchomości, wezwał zatem wnioskodawcę kolejny raz, do złożenia: 1) kopii umowy dzierżawy nieruchomości ponad wielkość wynikającą z oświadczenia Skarżącego i nakazu płatniczego (zgodnie z ostatnim wyjaśnieniem udzielonym przez wnioskodawcę), 2) wskazania, jaka jest powierzchnia przeliczeniowa dzierżawionej nieruchomości, 3) wskazania wartości przychodu, jaki skarżący otrzymał dotychczas z tytułu pobierania pożytków z dzierżawionej nieruchomości, zakreślając termin 7 dni od dnia otrzymania wezwania, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi skarżący przesłał umowę dzierżawy nieruchomości rolnej o powierzchni [...] ha od Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy, z dnia [...] marca 2004 r. (bez stanowiącego załącznik protokołu określającego grunty) oraz wyjaśnił, że "pozostałą częścią nieruchomości skarżący władają na podstawie umów ustnych". Wskazał też, że trudno określić przychody z dzierżawionych nieruchomości, jednak "z pewnością nie stanowią one kwot zbliżonych do wyliczeń na podstawie których określono dochodowość produkcji rolnej w zaświadczeniu Urzędu Gminy". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Wniosek nie może być uwzględniony. Warunkiem przyznania prawa pomocy w całości lub w części jest wykazanie przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych, lub choćby jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 ppsa). Sąd w zakresie ustalania powyższych okoliczności nie może jednak przeprowadzać dochodzenia, gdyż przepisy ustawy nie wyposażają go w takie kompetencje. Opierać się musi na oświadczeniu wnioskodawcy, względnie dokumentach źródłowych, jeśli takie istnieją (art. 255 ppsa). Skutkiem takiej regulacji jest to, że Sąd ocenia czy wnioskodawca uprawdopodobnił okoliczności, na które się powołuje. Oceniając zgromadzony materiał Sąd w dalszym ciągu nie jest w stanie ocenić stanu majątkowego ani przychodów wnioskodawcy, który nie chce albo nie potrafi wykazać swego majątku. Wnioskodawca nie stosuje się do wezwań Sądu (np. przez określenie powierzchni dzierżawionych nieruchomości i przychodów osiąganych z tego tytułu), lub jego wyjaśnienia są nazbyt ogólnikowe bądź nawet wprowadzają w błąd (np. wskazanie, że z tytułu opłat bezpośrednich wnioskodawca otrzymał "wraz z [...] w roku 2006 r. kwotę [...] zł" zob. druk PPF, [...] – podczas gdy w rzeczywistości było to [...] zł, zob. decyzję [...], a więc otrzymał wraz z [...] w roku 2006 r. kwotę po [...] zł). Kolejne starania najpierw referendarza, a potem Sądu, zmierzające do wyjaśnienia tych kwestii nie odnoszą rezultatów. Enigmatyczne pisma wnioskodawcy korygujące za każdym razem dotychczasowe ustalenia, uniemożliwiają wyjaśnienie tej kwestii. Sąd nie może się oprzeć na deklaracjach składanych przez osobę która nie potrafi opisać własnej sytuacji finansowej, przy czym opis ten nie wymaga wiedzy prawniczej ani żadnej innej, poza zwykłym zaangażowaniem i starannością. Kwestia trudnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy w chwili obecnej nie została zatem uprawdopodobniona. Uznać należy raczej, że znane już dochody wnioskodawcy pozwalają na odmienną ocenę. Jednak w braku znajomości całokształtu sytuacji, Sąd nie może uwzględnić wniosku i zaangażować publiczne środki na potrzeby wnioskodawcy. Stosownie do art. 246 § 1 i 2 ppsa - na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania lub ich części albo że nie ma adekwatnych środków na poniesienie tych kosztów. Jeżeli zatem strona nie dopełnia w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, to fakt ten uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie jej prawa pomocy (tak np. J. P. Tarno, w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2006 Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis (wydanie II), cyt. za Lex Polonica Maxima, kom. do art. 255 ppsa. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w postanowieniu.