III SA/Lu 288/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Tchórzewska po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. N.-S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie opłaty za usunięcie i przechowywanie pojazdu na skutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 9 października 2017 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 9 października 2017 r. Postanowieniem z dnia 9 października 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej D. N.-S. prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca podała, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, z którym zamieszkuje w mieszkaniu komunalnym. Skarżąca jest emerytką i pobiera z tego tytułu świadczenie w wysokości [...] zł, natomiast stan majątkowy męża i wysokość jego emerytury nie jest skarżącej znana. Skarżąca podniosła, że spłaca ratę kredytu bankowego w wysokości [...] zł miesięcznie. Jest na utrzymaniu męża, którym się opiekuje ze względu na chorobę nowotworową. Na wezwanie referendarza skarżąca złożyła część spośród żądanych dokumentów, a mianowicie oświadczenie z dnia 3 października 2017 r., zestawienie transakcji z konta bankowego skarżącej, kserokopię odpisu skróconego aktu małżeństwa i karty informacyjnej leczenia szpitalnego męża. Ponadto mąż skarżącej złożył pismo z dnia 4 października 2017 r. oraz kserokopię wypisu ze szpitala. Zdaniem referendarza sądowego brak było podstaw do uznania, że w opisanych okolicznościach zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy osobie fizycznej, określone art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 z późn. zm., dalej powoływanej jako "p.p.s.a."), co uzasadniało odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, jak też częściowym. Referendarz podniósł, że złożone przez skarżącą oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania, jak również informacje wynikające z dodatkowych dokumentów i oświadczeń okazały się niewystarczające do oceny możliwości poniesienia przez skarżącą kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Skarżąca nadesłała jedynie część dokumentów, do złożenia których została zobowiązana wezwaniem z dnia 25 września 2017 r. W urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, zatem wymagało wyjaśnienia, jakie są dochody i majątek męża skarżącej. Jednakże skarżąca oraz jej mąż podali jedynie, że mąż skarżącej ma niską emeryturę, zobowiązania finansowe, a z konta bankowego korzysta sam. Skarżąca nie podała wysokości świadczenia emerytalnego męża, nie przedstawiła też wyciągów z rachunku bankowego męża. Z przedstawionych przez skarżącą dokumentów nie wynika zatem, jakie są miesięczne dochody jej męża, a co za tym idzie, jaka jest łączna wysokość dochodów rodziny. Skarżąca nie przedstawiła również, jakie są miesięczne wydatki rodziny ponoszone na koszty utrzymania koniecznego gospodarstwa domowego. Ponadto w związku z oświadczeniem skarżącej, że spłaca miesięcznie [...] zł tytułem kredytu bankowego konieczne było wyjaśnienie, na jaki cel zostało zaciągnięte wymienione zobowiązanie finansowe. Skarżąca, mimo wezwania, nie nadesłała umowy kredytowej i harmonogramu spłat, ani nie wyjaśniła na jakie potrzeby zaciągnęła kredyt, którego miesięczna rata obejmuje większość jej emerytury. Z kolei, w świetle zestawienia transakcji z konta bankowego skarżącej wątpliwe wydaje się również oświadczenie skarżącej o uzyskiwaniu dochodów jedynie z emerytury. Jak bowiem wynika z tego zestawienia, skarżąca niejednokrotnie dokonywała wpłat własnych na swoje konto (np. w dniu 1 sierpnia 2017 r. wpłaciła kwotę [...]zł, w dniu 14 sierpnia 2017 r. kwotę [...]zł). Skarżąca nie wyjaśniła, skąd pochodzą środki finansowe, które wpłacała na swój rachunek bankowy. D. N.-S. wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 9 października 2017 r. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżąca podała, że wpłat na własny rachunek bankowy dokonała z posiadanych oszczędności, zaś kredyt w Banku Millenium zaciągnęła w celu zakupu przedmiotów niezbędnych do codziennego życia, a wcześniejsze kredyty były przeznaczone na pomoc dla matki i dzieci skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, że wniosek skarżącej dotyczył zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu, a zatem przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Jak wynika z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Wymaga przy tym podkreślenia, że udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 maja 2008 r., I FZ 160/08, LEX nr 479093). Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego dokonana w postanowieniu z dnia 9 października 2017 r. ocena wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie pozostaje w zgodzie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Trafne jest stwierdzenie, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. W świetle powołanego przepisu to na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek niezbędnych do uwzględnienia wniosku. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Zasadnie referendarz stwierdził, że oświadczenie skarżącej zawarte w urzędowym formularzu wniosku było niewystarczające do oceny, czy wnioskodawczyni rzeczywiście nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i swojej rodziny. Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie skarżącej do nadesłania dokumentów i złożenia dodatkowych oświadczeń obrazujących w pełni jej sytuację majątkową. Jednakże skarżąca, mimo stosownego jasnego w treści wezwania, nie podała wszystkich okoliczności istotnych z punktu widzenia przesłanki przyznania prawa pomocy. Nie podała bowiem wysokości dochodu męża z tytułu świadczenia emerytalnego, jak również wysokości środków finansowych zgromadzonych na jego koncie bankowym, poprzestając na ogólnikowym stwierdzeniu, iż mąż uzyskuje niską emeryturę. Nie określiła też wielkości wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem. Skarżąca dopiero w sprzeciwie wyjaśniła przeznaczenie zaciągniętego kredytu oraz wskazała, iż własnych wpłat na konto dokonywała z oszczędności. Nie złożyła jednak umowy kredytowej ani harmonogramu spłat. Przede wszystkim jednak skarżąca, nawet wnosząc sprzeciw, nie podała wysokości świadczenia emerytalnego męża oraz jego majątku. W sytuacji zaś, gdy według oświadczenia skarżącej pozostaje ona faktycznie na utrzymaniu męża, wielkość majątku i dochodów męża skarżącej stanowiła okoliczność istotną z punktu widzenia oceny spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy. Braki w tym zakresie, jak słusznie przyjęto w zaskarżonym postanowieniu, skutkować muszą stwierdzeniem, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania czy też pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jeszcze raz podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w tak trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. W interesie strony pozostaje podanie szczegółowych okoliczności dotyczących stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także wyjaśnienie ewentualnych wątpliwości na wezwanie referendarza sądowego. W niniejszej sprawie skarżąca nie sprostała jednak tym obowiązkom. Nie można także odmówić prawidłowości stanowisku referendarza, iż dla oceny wniosku skarżącej nie może mieć decydującego znaczenia argument dotyczący stanu zdrowia jej męża. Nie negując istnienia poważnej choroby u męża skarżącej trzeba podkreślić, że o przyznaniu prawa pomocy decyduje wykazanie przez wnioskodawcę, iż sytuacja finansowa uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania, czego w niniejszej sprawie skarżąca nie wykazała. Ubocznie wskazać należy, że odmowa przyznania prawa pomocy nie wyłącza złożenia ponownego wniosku w tym przedmiocie, obejmującego wszystkie dane niezbędne dla dokonania oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej strony. Z tych wszystkich względów i na podstawie powołanych przepisów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie orzekł, jak w postanowieniu.