III SA/Lu 299/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Erwin Srebrny po rozpoznaniu w dniu 3 sierpnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2009 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia - w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata; postanawia: odmówić M.M. przyznania prawa pomocy. M.M. po uzupełnieniu braków złożyła na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Z uzasadnienia złożonego wniosku jak i nadesłanych na wezwanie dodatkowych dokumentów i wyjaśnień odnoszących się do sytuacji materialnej wnioskodawczyni wynika, iż w skład majątku wnioskodawczyni wchodzą dwie nieruchomości rolne (o pow. [...] ha i [...] ha) i dwie nieruchomości (dom o pow. [...]m2 i lokal mieszkalny [...] m2). Inne budynki (budynek gospodarczy, garaż) zajmują powierzchnię [...] m2. Odnosząc się do sytuacji rodzinnej skarżąca na urzędowym formularzu podaje, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z córką i trójką wnuków. Zadeklarowane łączne dochody wspólnego gospodarstwa domowego wynoszą [...] zł. Ponoszone wydatki dotyczące utrzymania z tytułu wydatków za zakup opału wynoszą około [...] zł. Wydatki na leki to koszt rzędu [...] zł. Natomiast z nadesłanych dodatkowych wyjaśnień wynika, iż córka wraz z dziećmi zamieszkuje samodzielnie w ww. lokalu mieszkalnym o powierzchni [...] m2 i partycypuje w opłatach za energię elektryczną. Z kolei mąż skarżącej nie jest ujęty w urzędowym formularzu jako pozostające we wspólnym gospodarstwie ponieważ mieszka w innej miejscowości. Z akt sprawy wynika, iż wnioskodawczyni nigdy nie korzystała ze środków pomocy społecznej. Ze środków tych korzystała jej córka w okresie do stycznia 2009 r. Referendarz sądowy rozpoznając wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata stwierdził, co następuje: Z uwagi na obecny etap postępowania związany z wniesieniem skargi koszty sądowe, które skarżąca może ponieść sprowadzają się do wpisu sądowego w wysokości 100 zł od skargi (§ 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 221, poz. 2193) oraz pozostałych kosztów sądowych, które to mogą ale nie muszą wystąpić. Na pozostałe koszty sądowe składa się opłata kancelaryjna w wysokości 100 zł za odpis wyroku z uzasadnieniem (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych – Dz.U. Nr 221, poz. 2192) oraz potencjalny wpis od skargi kasacyjnej, który wynosi połowę wpisu od skargi nie mniej jednak niż 100 zł (§ 3 cyt. rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Na koszty tego postępowania składać się może również koszt ustanowienia adwokata (nie są to koszty sądowe - przypis własny), którego stawka minimalna w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pierwszej instancji w sprawie, w której przedmiotem zaskarżenia nie jest należność pieniężna (sprawa dotyczy stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia), w tym wypadku wynosi co najmniej 240 zł (§ 18 ust. 1 pkt 1 lit. c/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu – Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Instytucja prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które ze względu na ich szczególnie trudną sytuację materialną nie mogą ponieść kosztów postępowania. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Na stronie spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się ona w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu (referendarza sądowego) w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Zakres przyznawanego prawa pomocy określa art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej "ppsa", stanowiąc, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). Strona domagając się zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania tzn. obiektywnie i rzeczywiście nie dysponuje żadnymi środkami pozwalającymi jej na poniesienie kosztów udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym i nie ma możliwości pozyskania tych środków. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowany w przypadku osób charakteryzującym się ubóstwem. Odnosząc to na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż skarżąca nie wykazała, że należy do kategorii takich osób. Wnioskodawczyni posiada nieruchomości rolne i nieruchomości budynkowe. Ponadto uzyskuje stałe dochody z tytułu świadczeń emerytalnych. Dlatego też nie można przyjąć, że wnioskodawczyni wykazała, że obiektywnie i rzeczywiście nie dysponuje żadnymi środkami umożliwiającymi poniesienie przynajmniej części kosztów udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym lub aby nie miała możliwości pozyskania tych środków. Wobec powyższego brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie mniej jednak, brak podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym nie oznacza możliwości rozważenia przyznania stronie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w ww. przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu z drugiej strony jej możliwości finansowych. Odnosząc się do sytuacji finansowej wspólnego gospodarstwa domowego wnioskodawczyni związanej z uzyskiwanymi dochodami i posiadanych majątkiem należy stwierdzić, iż skarżąca może posiadać środki finansowe przewyższające koszty tego postępowania. Wskazuje to jednoznacznie na brak przesłanek do przyznania skarżącej prawa pomocy również w zakresie częściowym dotyczącym odrębnie zarówno kosztów sądowych jak i kosztów ustanowienia adwokata. Biorąc pod uwagę powyższe, działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak na wstępie.