III SA/Lu 3/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grzegorz Grymuza po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. B. na decyzję G. I. T. D. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym - w zakresie sprzeciwu M. B. od postanowienia z dnia 16 lutego 2018 r. od odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 16 lutego 2018 r. M. B. (dalej jako "skarżący") we wniosku o przyznanie prawa pomocy zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Skarżący uzasadnił swój wniosek "ciężką sytuację firmową". Wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z konkubiną oraz dwojgiem małoletnich dzieci (ich wspólną córką i synem konkubiny). Wykazał, że w skład jego majątku wchodzi dom o pow. 250 m2, a źródłem utrzymania rodziny jest dochód z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej w wysokości 2.500 zł miesięcznie. Jako stale zobowiązania finansowe skarżący wskazał raty leasingowe i kredytowe w kwocie 50.000 zł. Na wezwanie referendarza skarżący nadesłał potwierdzone za zgodność z oryginałem zeznania podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2015 r. i 2016 r., deklaracje w podatku VAT za lipiec-grudzień 2017 r., podsumowanie księgi przychodów i rozchodów za lipiec-grudzień 2017 r., umowę o kredyt mieszkaniowy, czternaście umów leasingu i umowę pożyczki oraz pismo skarżącego zawierające oświadczenie, że konkubina pobiera alimenty na syna w kwocie 700 zł. Skarżący nie nadesłał wyciągów z posiadanych rachunków i kont bankowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy przed złożeniem wniosku. Postanowieniem z dnia 16 lutego 2018 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący zarzucił brak ustaleń i zgromadzenia materiału dowodowego niezbędnego do wydania rozstrzygnięcia. Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze. zm., dalej jako "p.p.s.a."), wniesienie sprzeciwu przez stronę powoduje, że zaskarżone postanowienie traci moc, a sąd na nowo rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z treści przywołanego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dokonanie prawidłowej oceny czy osoba fizyczna ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, wymaga uprzedniego oszacowania sytuacji materialnej tej osoby (z uwzględnieniem jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, stanu majątkowego, źródeł dochodów i ich wysokości) oraz porównania ze stałymi koniecznymi wydatkami ponoszonymi na utrzymanie. Niezbędne jest również porównanie możliwości finansowych strony wnioskującej o prawo pomocy (a więc badanie sytuacji materialnej po opłaceniu stałych koniecznych wydatków) z wielkością obciążeń tytułem kosztów, jakie strona ma ponieść w konkretnym postępowaniu sądowym. W ocenie sądu, w badanej sprawie skarżący nie wykazał skutecznie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, nie wykazał przekonująco, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W ugruntowanym już orzecznictwie wskazuje się, że prawo pomocy jest wyłomem uczynionym przez ustawodawcę na rzecz strony biednej, udzielenie którego wiąże się z koniecznością należytego zachowania się wnioskodawcy (przedstawienia sądowi oceniającemu wniosek całości materiału dokumentującego stan majątkowy). Prawo pomocy nie jest instytucją przysługującą osobom uznającym się za niezamożne, a osobom, które taki fakt wykażą stosownymi dokumentami i oświadczeniami (postanowienie NSA z 22 stycznia 2015 r., I OZ 21/15, LEX nr 1640412). To na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania prawa pomocy. Orzeczenie sądu w zakresie przyznania stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym zależy od tego, czy strona wykaże przesłanki, o których mowa w przepisie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. (postanowienie NSA z dnia 28 stycznia 2015 r., II OZ 43/15, LEX nr 1640593). Osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna wykazać szczerą wolę współpracy z sądem i rzetelnie przedstawić swoją sytuację majątkową i finansową, nie zatajając żadnych istotnych faktów w tym zakresie. Zdaniem sądu trafne są konkluzje referendarza, że udzielone przez stronę informacje na temat sytuacji majątkowej i dochodowej nie tworzą jasnego obrazu jej zdolności płatniczych, a podniesione w sprzeciwie zarzuty błędnej oceny tej sytuacji są chybione. Podstawowe obciążenia, jakie ponosi skarżący w niniejszej sprawie to wpis od skargi, wynoszący - z uwagi na wartość przedmiotu sporu określoną na 5000 zł – 200 zł, a także - w razie niekorzystnego dla niego rozstrzygnięcia (oddalenia skargi) - opłata kancelaryjna za odpis wyroku sądu z uzasadnieniem (100 zł) oraz ewentualny wpis od skargi kasacyjnej, wynoszący połowę kwoty wpisu (w badanej sprawie - 110 zł). Wymaga jednak podkreślenia, że wydatki te zaktualizują się tylko wtedy, gdy wynik sprawy będzie dla skarżącego niekorzystny i zdecyduje się on na zaskarżenie wyroku sądu I instancji. Analiza oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu i przedstawionych na wezwanie dokumentów prowadzi do wniosku, że sytuacja materialna skarżącego jest dobra. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z której osiąga znaczny dochód. Ze złożonych przez skarżącego dodatkowych dokumentów wynika, że w 2015 r. przychód z prowadzonej przez skarżącego działalności wyniósł 1.022.938,41 zł, a w 2016 r. 1.626.096,58 zł. Skarżący nie poniósł żadnej straty z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej ani w roku 2015 ani w roku 2016. Z przedłożonych deklaracji VAT-7 za okres od lipca do grudnia 2017 r. wynika, że w okresie tym obroty prowadzonej przez skarżącego firmy nie malały i kształtowały się na poziomie od około 240 000 zł do 280 000 zł miesięcznie. Z podsumowania księgi przychodów i rozchodów wynika zaś, że dochód skarżącego z prowadzonej działalności kształtował się na poziomie powyżej 20 000 zł miesięcznie (najniższy był w grudniu 2017 r. - 22.348,67 zł, a najwyższy był w październiku 2017 r. - 36.436,21 zł). Skarżący przedłożył również szereg dokumentów dotyczących zaciągniętych zobowiązań. Skarżący spłaca kredyt mieszkaniowy na budowę domu jednorodzinnego w wysokości 543.250,00 zł, którego miesięczna rata w grudniu 2016 r. wyniosła 2.603,32 zł (pismo banku z 17 listopada 2016 r.). Skarżący zawarł również kilkanaście umów leasingu, których przedmiotem są środki transportu służące prowadzeniu działalności gospodarczej. Ze złożonego przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że w chwili obecnej skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z konkubiną. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje jeszcze dwoje niepełnoletnich dzieci. Łączny dochód w gospodarstwie domowych skarżącego wynosi 2500 zł. W ocenie sądu, skarżący w sposób wybiórczy przedstawił okoliczności związane z sytuacją materialną, akcentując przy tym te z nich, które mogłyby świadczyć o jego trudnej sytuacji Tymczasem z przedłożonych dokumentów wynika, że skarżący wraz z rodziną mają zabezpieczone dobre warunki mieszkaniowe (dom o pow. 250 m2), a ponadto skarżący posiada majątek służący prowadzeniu działalności gospodarczej (samochody, nieruchomość w miejscu siedziby firmy). Skarżący nie przedłożył żadnych wyciągów z rachunków, czy kont bankowych, z których wynikałyby rzeczywiste wpływy i operacje finansowe przeprowadzane w okresie bezpośrednio poprzedzającym złożenie wniosku o prawo pomocy. Powyższe okoliczności budzą uzasadnione podejrzenia co do tego, czy skarżący rzeczywiście przedstawił w pełni sytuację materialną swoją i rodziny. Nie ma zatem podstaw do uchylenia postanowienia referendarza jako naruszającego prawo. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie orzekł jak w postanowieniu, na podstawie art. 260 § 1 oraz art. 246 § 1 p.p.s.a.