III SA/Lu 32/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kowalczyk po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa Transportowo-Handlowego "T." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] grudnia 2016 r. Nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za wykonywanie międzynarodowego przewozu drogowego niezgodnie z przepisami ustawy o transporcie drogowym postanawia: I. odrzucić skargę. II. zwrócić na rzecz skarżącej kwotę [...] zł uiszczoną tytułem wpisu od skargi. P. T.-H. "T. " Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. wniosło skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] grudnia 2016 r. w przedmiocie kary pieniężnej za wykonywanie międzynarodowego przewozu drogowego niezgodnie z przepisami ustawy o transporcie drogowym. Zarządzeniem z dnia 20 lutego 2017 r. wezwano skarżącą do uzupełnienia braków formalnych skargi – w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia skargi, poprzez wykazanie dokumentem, że na dzień wniesienia skargi spółka, pomimo nieujawnienia w rejestrze przedsiębiorców, posiadała organ uprawniony do działania w rozumieniu art. 38 k.c. i obsadzony zgodnie z przepisami k.s.h. i umowy spółki, w szczególności poprzez przedłożenie uchwały zgromadzenia wspólników spółki o powołaniu zarządu. W odpowiedzi na wezwanie sądu, w piśmie z dnia 2 marca 2017 r. Z. B. (dyrektor spółki) poinformował, że w dniu nadania skargi, tj. 5 stycznia 2017 r., spółka otrzymała postanowienie Sądu Rejonowego dla W. w W. XIV Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego z dnia 18 listopada 2016 r. o wykreśleniu Z. B. z funkcji prezesa zarządu spółki. Wobec czego, do skargi zostało dołączone pełnomocnictwo dla dyrektora spółki Z. B., podpisane przez prokurenta E. R., która zgodnie z wpisem do KRS i umową spółki jest uprawniona do składania oświadczeń woli i podpisywania w imieniu spółki samodzielnie. W piśmie poinformowano jednocześnie, że na chwilę obecną spółka nie ma odpowiedniego kandydata na stanowisko prezesa zarządu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 57 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 718 z późn. zm.) – dalej zwanej "p.p.s.a."- skarga powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym. Wymagania formalne pisma w postępowaniu przed sądem administracyjnym określa między innymi art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a., zgodnie z którym każde pismo strony powinno zawierać podpis strony, albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika. Stroną postępowania zainicjowanego skargą na decyzję Dyrektora Izy Celnej jest spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, która posiada osobowość prawną z chwilą wpisu do właściwego rejestru (art. 37 § 1 k.c. w związku z art. 12 k.s.h.). Zdolność sądową i procesową osób prawnych statuuje przepis art. 25 § 1 i art. 26 § 1 p.p.s.a. Oznacza ona zdolność bycia stroną postępowania przed sądem administracyjnym oraz podejmowania czynności przewidzianych w tym postępowaniu. Osoby prawne dokonują czynności w postępowaniu przez organy lub osoby uprawnione do działania w ich imieniu (art. 28 § 1 p.p.s.a.). W myśl art. 29 p.p.s.a. organ lub osoby uprawnione do działania w imieniu osób prawnych mają obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu. W myśl natomiast art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a, jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną skarżącą zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie, sąd odrzuca skargę. Odrzucenie skargi może nastąpić gdy brak ten nie zostanie uzupełniony (art. 58 § 2 p.p.s.a.). Z przepisów tych wynika, że strona będąca osobą prawną może dokonywać czynności w toku postępowania przed sądem administracyjnym, a więc korzystać z posiadanej zdolności procesowej, jedynie poprzez swoje organy. Zgodnie zaś z przepisem art. 201 k.s.h. organem uprawnionym do działania w imieniu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością jest zarząd. Jeżeli zatem osoba prawna nie posiada organu uprawnionego do jej działania, to pomimo posiadania zdolności sądowej i procesowej, nie może ujawnić swej woli, a tym samym podejmować czynności prawnych lub procesowych (por. postanowienie SN z 2 czerwca 2010 r. II PZ 15/2010). W postanowieniu tym wyrażono jednocześnie pogląd, iż brak organu nie pozbawia osoby prawnej przymiotu zdolności procesowej ale uniemożliwia działanie takiego podmiotu w procesie. Analogiczne w tej kwestii zapatrywanie wyraził WSA we Wrocławiu w postanowieniu z dnia 27 marca 2017 r. (I SA/Wr 1122/16), przyjmując, iż okoliczność nie funkcjonowania organu, choćby z uwagi na braki w składzie, wyłącza możliwość korzystania przez osobę prawną z posiadanej zdolności procesowej. Ze złożonego wraz ze skargą do akt sprawy odpisu aktualnego z rejestru przedsiębiorców na dzień 5 stycznia 2017 r. wynika, że do reprezentacji spółki uprawniony jest każdy członek zarządu samodzielnie lub prokurent samodzielnie, jednakże podrubryka "dane osób wchodzących w skład organu" nie zawiera wpisów. Na podstawie informacji zawartej w odpowiedzi na wezwanie sądu do uzupełniania braków oraz dołączonego do niej postanowienia Sądu Rejonowego dla m. Stołecznego W. w W. XIV Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego ustalono, iż z dniem 18 listopada 2016 r. sprawujący funkcję prezesa zarządu spółki Z. B., został wykreślony z rejestru, z powodu skazania prawomocnym wyrokiem za przestępstwa określone w przepisach rozdziałów XXXIII-XXXVII Kodeksu karnego. W świetle tych okoliczności skarżąca spółka w dniu wniesienia skargi do sądu administracyjnego, nie posiadała zarządu i brak ten nie został uzupełniony. Oznacza to, że występują braki w składzie organu, a ściślej brak organu spółki, uniemożliwiający spółce działanie w procesie. Zapatrywania tego nie zmienia fakt, że w spółce ustanowiona została prokura samoistna. Prokura jest szczególną formą pełnomocnictwa uregulowanego w przepisach art. 1091-8 kodeksu cywilnego, jednakże z definicji nie może zastępować ustrojowego organu spółki przewidzianego do jej reprezentowania, jakim jest zarząd. Co do zasady nie można kwestionować uprawnienia prokurenta do udzielenia pełnomocnictwa procesowego pełnomocnikowi, którym stosownie do przepisu art. 35 § 2 p.p.s.a. może być także pracownik spółki. Czynności te jednak nie konwalidują zasadniczej przeszkody do korzystania przez spółkę ze zdolności procesowej i podejmowania czynności procesowych w toku postępowania zainicjowanego wniesioną do sądu skargą, którą to przeszkodę stanowi brak organu uprawnionego do działania w imieniu spółki. W kontekście przepisów określających ustrój spółki z ograniczoną odpowiedzialnością jako osoby prawnej, wymogiem niezbędnym dla jej powstania jak też funkcjonowania w obrocie prawnym jest posiadanie organu, którym jak podkreślono wyżej, z mocy art. 201 k.s.h. – jest zarząd. W literaturze przedmiotu prezentowany jest utrwalony już pogląd, że zarząd jest organem realizującym zdolność do czynności prawnych spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (por. A. Kidyba, komentarz do art. 201 Kodeksu spółek handlowych, system informacji prawnej LEX). Należy dodać, że odpowiednikiem zdolności do czynności prawnych na gruncie procesu – jest zdolność procesowa. Kompetencje zarządu nie mogą być przejmowane przez inne organy, chyba że wyraźny przepis tak stanowi. Zgodnie z przyjętą w nauce prawa teorią organów, to zarząd w pełni realizuje tę teorię w użytym w art. 38 k.c. pojęciu "działania za osobę prawną". W świetle tych argumentów nie do zaakceptowania jest sytuacja działania i podejmowania czynności procesowych przez spółkę nie posiadającą organu uprawnionego do jej działania. Taki stan rzeczy nie daje się akceptować także z punktu widzenia zasady pewności obrotu gospodarczego. Jej realizacji służą określone regulacje prawne. Jedną z nich jest chociażby przepis art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. z 2016 r. poz. 687 ze zm.) w zw. z art. 21a pkt 1 tej ustawy, mocą którego sąd rejestrowy, działając z urzędu wykreśla osobę fizyczną ze stanowiska członka zarządu spółki. W ujęciu systemowym taką rolę pełni również art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a., który nakazuje odrzucenie skargi w sytuacji braków w składzie organów jednostki organizacyjnej występującej w roli strony skarżącej. W rozpoznawanej sprawie zaistniał tego rodzaju brak w składzie organu spółki, który uniemożliwia jej działanie na gruncie procesu, w rozumieniu art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a. Brak ten w wyniku wezwania sądu nie został uzupełniony. W odpowiedzi stwierdzono jednoznacznie, że spółka nie posiada odpowiedniego kandydata na stanowisko prezesa zarządu. W efekcie braku organu do działania spółki Należy przy tym zwrócić uwagę, iż opisywany brak nie ma charakteru następczego, tj. zaistniałego w postępowaniu skutecznie wszczętym wniesioną skargą, którego następstwem byłoby zawieszenie postępowania na zasadzie art. 124 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W niniejszym postępowaniu bowiem skarżąca nie zdołała wykazać, iż na dzień wniesienia skargi posiadała organ uprawniony do działania w rozumieniu art. 38 k.c. w związku z art. 201 k.s.h., czyli uprawniony do jej reprezentowania przed sądem administracyjnym. Wobec zatem braków w składzie organu na skutek wykreślenia jedynego członka zarządu z rejestru przedsiębiorców oraz zaniechaniem przez spółkę podjęcia czynności do podjęcia czynności mających na celu uzupełnienie tego braku, należało przyjąć, że skarżąca na dzień wniesienia skargi nie posiadała zdolności do podejmowania czynności w postępowaniu sądowoadministracyjnym, czego konsekwencją jest odrzucenie skargi. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny stosownie do przepisu art. 58 § 1 pkt. 3 p.p.s.a, sąd odrzucił skargę. O zwrocie uiszczonego wpisu orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a.