III SA/Lu 320/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Drwal, Sędziowie Sędzia SO del. Robert Hałabis (sprawozdawca),, Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak, Protokolant Sekretarz sądowy Sylwia Bałaban, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 20 września 2011 r. sprawy ze skargi T. N. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu odsetek oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...], odmawiającą T.N. umorzenia należności z tytułu odsetek na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie [...] zł, liczonych na dzień [...] grudnia 2010 r. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyjaśniono, że podstawą decyzji odmownej był brak całkowitej nieściągalności oraz brak okoliczności uzasadniających umorzenie należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności – określonych w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 z późn. zm.; dalej jako: u.s.u.s.). Z przedłożonych przez skarżącego dokumentów oraz dokumentów będących już w posiadaniu Zakładu wynika, że skarżący jest współwłaścicielem lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość położoną w B. oraz nieruchomości rolnych w gminie K.. Uzyskuje dochody z pobieranego świadczenia emerytalno-rentowego w wysokości [...] zł brutto. Prowadzone jest obecnie wobec niego administracyjne postępowanie egzekucyjne za pośrednictwem Naczelnika Urzędu Skarbowego. W tej sytuacji – w ocenie organu – skarżący nie spełnia warunków określonych w art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. uprawniających do umorzenia zaległości wobec Zakładu. Dodatkowo w ocenie organu skarżący nie udowodnił, że w jego sytuacji zachodzą wyjątkowe okoliczności uzasadniające skierowanie należności do umorzenia na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Za takie nie może zostać uznana podnoszona przez skarżącego jego trudna sytuacja finansowa i zdrowotna. Stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem wynoszą w przypadku T.N. około [...] zł, a wydatki na leczenie to koszt [...] zł. Skarżący nie złożył jednak oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej, wobec czego nie ma możliwości określenia dochodu jego gospodarstwa domowego. Dokumentacja medyczna złożona przez skarżącego potwierdza istnienie choroby, nie świadczy jednak o ponoszeniu znacznych kosztów leczenia, nie prowadzi też do wniosku, że stan zdrowia w znacznym stopniu ogranicza lub uniemożliwia zarobkowanie. Wobec powyższego w sprawie brak jest dowodów istnienia przewlekłej choroby zobowiązanego, bądź konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, zatem nie może to stanowić przesłanki do umorzenia należności. Odnosząc się do zarzutów skarżącego dotyczących zaniedbań leżących po stronie pracownika Zakładu organ wskazał, że przedmiotowa zaległość powstała w czasie prowadzenia działalności gospodarczej. Ryzyko związane z prowadzoną na własny rachunek działalnością gospodarczą ponosi zawsze płatnik, który winien poszukiwać możliwości rozwiązania swojej sytuacji finansowej i płatniczej bez udziału państwa. Organ dodatkowo zauważył, że na płatniku ciąży ustawowy obowiązek terminowego opłacania składek zgodnie z art. 47 u.s.u.s. Płatnik składek jest obowiązany obliczać, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy w pełnej wysokości i w ustawowo określonych terminach, zatem pozytywne rozpatrzenie wniosku byłoby działaniem na szkodę Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Brak wiedzy o obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym i istnieniu zadłużenia nie stanowi przesłanki do umorzenia należności. We skardze wniesionej do Sądu skarżący T.N. zarzucił Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa (art. 158 § 2 k.p.a.), zawiera błędy w ustaleniach faktycznych (tj. obejmuje przedawnione należności). Ponadto skarga zarzuca niedopełnienie obowiązków przez pracownika organu w początkowej fazie postępowania. W piśmie z dnia [...] września 2011 r. skarżący zgłosił dowód z zeznań świadka – pracownika organu, na okoliczność niedopełnienia przez niego obowiązków, to jest czyn z art. 231 § 1 kodeksu karnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powtarzając argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest nieuzasadniona, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza ani przepisów ustawy z dnia z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 z późn. zm.; dalej jako: u.s.u.s.), ani przepisów postępowania administracyjnego. Stosownie do art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4 tego przepisu. W myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, w myśl art. 28 ust. 3 zachodzi wówczas, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyliczenie to stanowi to zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że zachodzą okoliczności całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek powyżej określonych daje możliwość umorzenia należności, ale nawet wówczas oznacza to dla Zakładu Ubezpieczeń Społecznych tylko możliwość umorzenia, a nie prawny obowiązek. Analizując okoliczności faktyczne niniejszej sprawy Sąd stwierdza, że nie zachodzi żadna z wymienionych powyżej okoliczności dających podstawę umorzenia należności z tytułu składek. Należy podzielić zdanie Zakładu, że zebrany materiał dowodowy nie pozwala na przyjęcie całkowitej nieściągalności. Skarżący jest współwłaścicielem lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość w B. oraz nieruchomości rolnych w gminie K.. Ponadto skarżący uzyskuje dochody ze świadczenia emerytalno-rentowego w wysokości [...] zł (wysokość świadczenia za miesiąc [...] 2011 r.). Za pośrednictwem Naczelnika Urzędu Skarbowego prowadzone jest obecnie wobec niego postępowanie egzekucyjne, a zaległości powstały w okresie prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej w zakresie [...]. Trzeba też zwrócić uwagę, że organ rozważył również przesłanki umorzenia należności określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Stanowi on, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest wstanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Są to w szczególności sytuacje, w których opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych lub poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, bądź przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Przepisy rozporządzenia umożliwiają zatem Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych umorzenie należności z tytułu składek w szczególnych, wyjątkowych sytuacjach. Z analizy akt niniejszej sprawy jednoznacznie wynika, że także na tej podstawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia zaległości z tytułu składek. W rozpoznawanej sprawie organy ustaliły i rozważyły wyczerpująco wszystkie istotne okoliczności dotyczące sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego, które – zgodnie z powołanymi przepisami – powinny być brane pod uwagę przy ocenie zasadności wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Ustalając dochód skarżącego organ prawidłowo uwzględnił wysokość pobieranego przez niego świadczenia emerytalno-rentowego oraz wziął pod uwagę jego przeciętne miesięczne wykazane wydatki. Organ prawidłowo ocenił również sytuację zdrowotną skarżącego. Z przedłożonych przez niego dokumentów wynika, iż cierpi on na przewlekłą chorobę niedokrwienną serca ze współistniejącym nadciśnieniem tętniczym i przebył zawał mięśnia sercowego (zaświadczenie o stanie zdrowia z dnia [...] 2011 r. – k. 11 akt administracyjnych). Schorzenia te jakkolwiek wymagają leczenia, to jednak całkowicie nie ograniczają, ani nie uniemożliwiają skarżącemu zarobkowania, gdyż nie dowodów na to, aby w przypadku skarżącego wyłączona była całkowicie możliwość zarobkowania. Zatem sytuacja zdrowotna skarżącego ustalona została i oceniona prawidłowo. W konsekwencji organ prawidłowo ocenił w tej sytuacji, że w rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, ponieważ pociągnęłoby to za sobą zbyt ciężkie skutki dla skarżącego i jego rodziny, a zwłaszcza, że opłacenie należności z tytułu odsetek pozbawiłoby skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Z materiału dowodowego zebranego w sprawie nie wynika ponadto, by w przypadku skarżącego zachodziły szczególne okoliczności wskazane w § 3 ust. 1 pkt 2 cyt. wyżej rozporządzenia, to jest poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności albo w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, to jest przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Konstrukcja przepisu art. 28 u.s.u.s. wskazuje, że opiera się on na instytucji uznania administracyjnego, które pozwala organowi administracji na wybór sposobu rozstrzygnięcia. W orzecznictwie podkreśla się, że kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego dotyczy prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji. W tym kontekście w rozpoznawanej sprawie organy zebrały wyczerpująco materiał dowodowy i poddały go ocenie zgodnie z regułami wynikającymi z przepisów art. 7, 77 § 1 i 80 kodeksu postępowania administracyjnego. Ustaliły dokładnie stan faktyczny i wyjaśniły wszystkie okoliczności niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy, opierając się na dostępnych dokumentach. To, że skarżący nie złożył oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej do czego został wezwany pismem z dnia 5 stycznia 2011 r. (k. 3 akt administracyjnych), spowodowało, że tym samym utrudnił organowi ocenę jego sytuacji majątkowej i rodzinnej, jednakże okoliczność ta nie umożliwiła dokonanie prawidłowej oceny o pozostałe zebrane w sprawie dowody. Trzeba zaakcentować, że należność objęta zaskarżoną decyzją powstała na skutek niewywiązywania się przez skarżącego z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne, co spowodowało naliczenie odsetek od powstałej zaległości. Dlatego nie można pomijać argumentów organu dotyczących równego traktowania wszystkich podmiotów zobowiązanych do opłacania składek i konieczności dbania o środki publiczne, będące w dyspozycji Zakładu. Oczywiście zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s., należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu, podobnie jak należności odsetkowe, nie wpływa to jednak na prawidłowość zaskarżonej decyzji w sytuacji, kiedy skarżący w żaden sposób tego zarzutu nie sprecyzował, ani nawet w sposób przybliżony nie określił, poza ogólnikowym powołaniem się na przedawnienie. Ponadto tak, jak nie było podstaw do stosowania w niniejszej sprawie art. 156 k.p.a., tak też Sąd nie dostrzega podstaw do zastosowania przez organ odwoławczy przywołanego przez skarżącego art. 158 § 2 k.p.a, według którego, jeżeli nie można stwierdzić nieważności decyzji na skutek okoliczności, o których mowa w art. 156 § 2, organ administracji publicznej ograniczy się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie stwierdził nieważności decyzji. Zgłoszony przez skarżącego w postępowaniu sądowoadministracyjnym dowód z zeznań świadka nie mógł zostać uwzględniony, bowiem zgodnie z art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) w postępowaniu tym, Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające jedynie z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Ustawa ta nie przewiduje zaś możliwości przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków. Brak było w omówionej sytuacji podstaw do uwzględnienia skargi, dlatego Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił ją na podstawie art. 151 p.p.s.a. Skarżący na rozprawie złożył wniosek o zwrot kosztów postępowania w postaci kosztów przejazdu na rozprawę w wysokości [...] zł. Mając jednak na uwadze wynik sprawy, wniosek ten nie mógł zostać uwzględniony, gdyż zgodnie z art. 200 p.p.s.a., tylko w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.