III SA/Lu 327/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Anna Puton-Mazurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w T. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w T. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy sprostowania zgłoszenia celnego postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, w terminie do jego opłacenia, skarżąca spółka wnioskiem z dnia 20 sierpnia 2018 r. złożonym na urzędowym formularzu "PPPr" wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, że nie ma jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych. Spółka opisując swoją sytuację finansową za okres od 1 lipca 2014 r. do 28 lutego 2018 r. podała, że w każdym kolejnym roku obrotowym ponosiła stratę (od 1 lipca 2014 r. do 30 czerwca 2015 r. (-) [...] zł; od 1 lipca 2015 r. do 30 czerwca 2016 r. (-) [...] zł; od 1 lipca 2016 r. do 30 czerwca 2017 r. (-) [...] zł i w okresie od 1 lipca 2017 r. do 28 lutego 2018 r. (-) [...] zł). Spółka wskazała, że organy kontroli skarbowej w 2016 r. wydały dwie decyzje dokonujące zabezpieczenia na majątku spółki na kwotę [...] zł wraz z odsetkami. Następnie w ramach wszczętego postępowania zabezpieczającego zajęto rachunki bankowe spółki, co uniemożliwiło dysponowanie środkami finansowymi i doprowadziło do zakończenia działalności operacyjnej spółki. Na dzień złożenia wniosku spółka nie posiada żadnych rachunków bankowych, gdyż zostały one wypowiedziane z uwagi na niewypłacalność i niemożność regulowania bieżących opłat bankowych. Ze względu na powyższą sytuację spółka złożyła do Sądu Rejonowego dla miasta [...] wniosek o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku spółki. Ponadto spółka podniosła, że na dzień 28 lutego 2018 r. jej zobowiązania finansowe wynoszą: z tytułu podatku od towarów i usług [...] zł, z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne [...] zł, z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych [...] zł. W dalszej części wniosku spółka podała, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi [...] zł, a wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok stanowi wartość zerową. Ponadto spółka podniosła, że ciążą na niej zobowiązania pieniężne z tytułu umowy pożyczki zawartej dnia [...] r. na kwotę [...] zł plus odsetki [...] zł oraz z tytułu dostaw i usług na kwotę [...] zł. Stan środków w kasie na dzień 28 lutego 2018 r. wyniósł [...] zł. Do spółki należą aktywa finansowe w postaci [...] udziałów w [...] Spółce z o.o., na których jest ustanowiony zastaw rejestrowy w celu zabezpieczenia wierzytelności wynikającej z umowy pożyczki z dnia [...] r. Referendarz sądowy stwierdził, co następuje: Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2018 r., poz. 1302), zwanej dalej p.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych jest żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Na wstępie podnieść należy, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy należy rozpatrywać z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony z uwzględnieniem jej możliwości finansowych. Do wymaganych kosztów sądowych na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego należy wpis sądowy od wniesionej skargi w kwocie 500 zł - § 2 ust. 3 pkt 13 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2003 r., Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Pozostałe ewentualne koszty sądowe, tj. opłata sądowa za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, opłata sądowa od zażalenia (za wyjątkiem wpisu sądowego od potencjalnej skargi kasacyjnej, który wynosi połowę wpisu sądowego od skargi), nie przekroczą każdorazowo kwoty 100 zł. Analiza wykazanej w urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy sytuacji majątkowej i finansowej skarżącej spółki prowadzi do wniosku, że spółka nie wykazała przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Obowiązek stron ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie dotyczy również podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Osoba prawna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe, czy dochody (por. postanowienie WSA w Gliwicach z 14 lipca 2008 r. sygn. I SA/GI 219/08 Legalis ). W świetle ugruntowanej linii orzecznictwa sądowoadministracyjnego, przyznanie stronie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na sfinansowanie w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Przy czym ocena kondycji finansowej podmiotu gospodarczego musi uwzględniać nie tylko to, czy ma on środki na koszty sądowe na koncie czy w kasie oraz czy ma majątek, ale również i to czy podmiot ten podejmował wszelkie niezbędne działania celem pozyskania środków niezbędnych na ponoszenie tych kosztów (por. postanowienie NSA z dnia 4 kwietnia 2008 r., sygn. I GZ 62/08, Lex 477828). Skarżąca spółka jest podmiotem gospodarczym prowadzącym działalność od kilkunastu lat (została zarejestrowana w Krajowym Rejestrze Sądowym w dniu [...] r.). W informacji z KRS z dnia 27 lipca 2018 r. nie ma wzmianki, ażeby wobec spółki było prowadzone postępowanie upadłościowe, układowe czy likwidacyjne. Z oświadczenia spółki na urzędowym formularzu "PPPr" wynika wprawdzie, że został złożony wniosek o ogłoszenie upadłości, należy jednak wziąć pod uwagę, iż wniosek nie wszczyna postępowania upadłościowego lecz wywołuje stan zawisłości przed sądem powszechnym sprawy o ogłoszenie upadłości, a więc wszczyna postępowanie w przedmiocie ogłoszenia upadłości. Sąd wydaje postanowienie o ogłoszeniu upadłości i dopiero data wydania postanowienia jest datą upadłości. Do tego czasu spółka powinna działać jak typowy podmiot powołany do prowadzenia działalności gospodarczej, a więc w celu zarobkowym nastawionym na przynoszenie zysków udziałowcom spółki. Z kolei udziałowcy spółki mają obowiązek pokrywania niedoborów środków niezbędnych na pokrycie jej uzasadnionych wydatków. Do tych wydatków należą również koszty wszczętych postępowań sądowych. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym aktualny jest pogląd, że udziałowcy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością mają możliwości prawne wesprzeć finansowo utworzony przez nich podmiot gospodarczy poprzez dofinansowanie działalności spółki w formie dopłat (postanowienie NSA z dnia 13 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 1543/13, LEX nr 1422842). Dopłaty takie mogą być wnoszone nie tylko w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, czy koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych, ale mogą być także wykorzystane na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z 2 grudnia 2011 r., II FZ 701/11; postanowienie NSA z 5 lutego 2014 r., II FZ 1470/13). Odnosząc się do podnoszonego przez stronę faktu zajęcia jej rachunków bankowych w postępowaniach egzekucyjnych wskazać należy, że okoliczność ta w kontekście przedstawionej argumentacji nie może odnieść pozytywnego dla strony skutku. Sam fakt zabezpieczenia, nie stanowi automatycznie podstawy do przyznania prawa pomocy. Jak się przyjęło w orzecznictwie, ani zerowy (bądź ujemny) na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy stan rachunków bankowych czy kasy, ani sam fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych strony nie są wystarczające dla uznania, że strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (zob. postanowienie NSA z dnia 9 kwietnia 2009 r., I FZ 66/09, LEX nr 564255). Dla oceny istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy ma znaczenie nie tylko sytuacja finansowa strony na dzień wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, czy nawet skargi do sądu, ale także sytuacja strony we wcześniejszym okresie, bowiem dopiero analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala ocenić, czy trudności w istocie występują i jaki mają charakter. W tym kontekście zauważyć należy, że w poprzednich latach spółka prowadziła działalność w znacznych rozmiarach. W okresie od 1 lipca 2014 r. do 30 czerwca 2015 przychody spółki wyniosły [...] zł., od 1 lipca 2015 r. do 30 czerwca 2016 r. [...] zł, a od 1 lipca 2016 r. do 30 czerwca 2017 r. [...] zł. W ocenie referendarza fakt, że spółka ponosiła w tych latach straty (koszty uzyskania przychodów przewyższały przychody), nie daje podstaw do stwierdzenia, że strona nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strata finansowa jako ujemny wynik bilansu przychodu i kosztów nie jest okolicznością tożsamą z brakiem środków finansowych. Strata z działalności gospodarczej jest pojęciem wytworzonym na potrzeby rozliczeń podatkowych i skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (por. postanowienie NSA z 22 marca 2011 r. II GZ 112/11 Lex nr 783893). Dlatego też nie można tylko na tej podstawie oceniać realnych korzyści ekonomicznych z prowadzenia działalności gospodarczej, istnieje bowiem wiele legalnych instrumentów podatkowych pozwalających na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, bądź też w ogóle wyeliminować (przykładowo zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego). Zauważyć również należy, że w okresie od 1 lipca 2017 do 28 lutego 2018 r. mimo nieuzyskania jakichkolwiek przychodów spółka poniosła koszty w kwocie [...] zł, a więc była w stanie wygospodarować środki finansowe na ich poniesienie. Zdaniem referendarza również podana w urzędowym formularzu okoliczność dotycząca stanu środków finansowych w kasie na dzień 28 lutego 2018 r. tj. [...] zł, nie pozwala uznać, że spółka nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W tej dacie spółka znała już bowiem treść decyzji organu pierwszej instancji (potwierdzenie odbioru z dnia 12 lutego 2018 r., k-16 akt adm.), a zatem powinna była zabezpieczyć odpowiednie środki finansowe na pokrycie kosztów ewentualnego procesu sądowego. Końcowo zaznaczyć należy, że spłata innych ciążących na spółce zobowiązań, w tym z tytułu umowy pożyczki z dnia [...] r. zabezpieczonej zastawem rejestrowym na posiadanym majątku spółki (udziałach w [...] Sp. z o.o.), nie może przemawiać za udzieleniem prawa pomocy. Niedopuszczalne jest bowiem, aby koszty sądowe jako należności publicznoprawne były stawiane na ostatnim miejscu za wszystkimi innymi kosztami prowadzenia działalności gospodarczej, w tym zobowiązaniami cywilnoprawnymi wynikającymi z zawartych przez spółkę umów. Skarżąca spółka nie wykazała zatem spełnienia przesłanek określonych przepisem art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., co uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Z powyższych względów oraz na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak na wstępie.