III SA/Lu 329/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Sędziowie Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak,, Sędzia NSA Maria Wieczorek (spr.), Protokolant Asystent sędziego Adam Traczyk, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 22 listopada 2007 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, po rozpatrzeniu odwołania J.M. od decyzji działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta Dyrektora Wydziału Komunikacji Urzędu Miasta z dnia [...] kwietnia 2007 r. znak: [...] orzekającej o zatrzymaniu J.M. prawa jazdy kat B, A, nr [...], o numerze druku [...], utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że w dniu [...] marca 2007 r. wpłynął do Wydziału Komunikacji Urzędu Miasta wniosek Dyrektora Miejskiego Centrum Pomocy Rodzinie z dnia [...] lutego 2007 r. o zatrzymanie praw jazdy dłużników alimentacyjnych, w tym J.M.. Decyzją z [...] kwietnia 2007 r. organ pierwszej orzekł o zatrzymaniu J.M. prawa jazdy kat B, A, nr [...]. W uzasadnieniu decyzji przytoczył treść przepisu art. 5 ust. 1 i 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej, który uprawnia starostę do wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy, na podstawie wniosku właściwego organu, dłużnikom alimentacyjnym uniemożliwiającym przeprowadzenie wywiadu, odmawiającym podjęcia pracy lub uchylającym się od niej. W odwołaniu J.M. wskazał, że skorzystał z możliwości złożenia wyjaśnień w przedmiotowej sprawie, przedłożył pismo z [...] marca 2007 r. ( w uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, iż skarżący nie skorzystał z tej możliwości) oraz wniósł o ponowne rozpatrzenie prośby, zawartych w niej wyjaśnień i argumentów. Podkreślił, że w najbliższych dniach podpisze umowę o przyznaniu środków i rozpocznie działalność gospodarczą, co pozwoli mu na regulowanie zaległości alimentacyjnych. Wniósł o cofnięcie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy, wskazując, że będzie mu ono niezbędne do prowadzenia działalności gospodarczej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zważyło, że instytucję zatrzymania prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego regulują przepisy ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. nr 86, poz. 732, z późn. zm.). Zgodnie z art. 5 ust. 2 prawo jazdy zatrzymuje właściwy starosta (w tym wypadku Prezydent Miasta) na podstawie wniosku złożonego przez organ właściwy dłużnika. Z upoważnienia organu właściwego, w tym wypadku Prezydenta Miasta, postępowanie wobec dłużników alimentacyjnych prowadzi Dyrektor Miejskiego Centrum Pomocy Rodzinie. Instytucja zatrzymania prawa jazdy jest administracyjną formą aktywizowania osób zobowiązanych do alimentacji w kierunku realizacji tego obowiązku. Jest ona na gruncie ustawy formą wtórną wobec możliwości ścigania dłużnika w ramach postępowania karnego. Ustawa przewiduje bowiem informowanie podmiotów uprawnionych do złożenia wniosku o ściganie za przestępstwo określone wart. 209 § 1 Kodeksu karnego (uchylanie się od alimentów) i uzależnia wystąpienie z wnioskiem o zatrzymanie prawa jazdy od złożenia wniosku o ściganie. Podmiotami uprawnionymi, w myśl art. 209 § 2 k.k., są pokrzywdzony, organ pomocy społecznej lub organ udzielający świadczenia rodzinnego albo zaliczki alimentacyjnej. W myśl art. 4 ust. 3 ustawy informowanie podmiotów uprawnionych do złożenia wniosku o ściganie następuje w przypadku uniemożliwienia przez dłużnika alimentacyjnego przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, odmowy podjęcia prac organizowanych na zasadzie robót publicznych lub uchylania się od nich. Zajście tych zdarzeń jest w istocie przesłanką wystąpienia z wnioskiem o ściganie dłużnika alimentacyjnego. Wystąpienie zaś z wnioskiem warunkuje dopiero podjęcie działań w kierunku zatrzymania prawa jazdy dłużnika. W myśl przepisu art. 5 ust. 1 ustawy podstawą skierowania wniosku o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego jest jedynie złożenie prokuratorowi wniosku o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 Kodeksu karnego. Z przedstawionych akt sprawy wynika, że Dyrektor Miejskiego Centrum Pomocy Rodzinie skierował do Prokuratury Rejonowej stosowny wniosek o ściganie J.M. za przestępstwo określone w art. 209 § 1 Kodeksu karnego, a J.M. jest rzeczywiście dłużnikiem alimentacyjnym. Wniosek wpłynął do Prokuratury w dniu [...] marca 2007 r. W tym samym dniu wniesiony został również wniosek o zatrzymanie prawa jazdy skarżącego. J.M. wyjaśnił, że rozpoczyna działalność gospodarczą, która pozwoli mu na spłacanie zaległości alimentacyjnych, zaś prawo jazdy jest mu niezbędne do prowadzenia tej działalności. W świetle obowiązujących przepisów tego rodzaju argumenty nie mogą stanowić o rozstrzygnięciu sprawy zatrzymania prawa jazdy na etapie postępowania prowadzonego przez organ uprawniony do zatrzymania. Art. 5 ust. 2 wskazuje jedynie, że decyzja o zatrzymaniu prawa jazdy wydawana jest na podstawie wniosku. Argumenty tego rodzaju mogą być natomiast podnoszone przed organem prowadzącym postępowanie wobec dłużników alimentacyjnych Dyrektorem MCPR. Organ ten wnioskuje bowiem, zgodnie z art. 5 ust. 1 i 3 zarówno o zatrzymanie prawa jazdy, jak też o jego zwrot. Na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2007 r. nr SKO. [...] J.M. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. W skazał, że nigdy nie kwestionował swoich zobowiązań alimentacyjnych i dysponując środkami finansowymi wywiązywał się z nich w sposób należyty. Od 4 lat pozostaje bez pracy i w tym czasie powstało jego zadłużenie. Nie pozostawał bierny, lecz starał się znaleźć jakąkolwiek pracę, jednak bezskutecznie. W 2006 r. podjął decyzję o podjęciu własnej działalności gospodarczej. Ma świadomość, że konieczne jest wykazanie się własną inicjatywą, gdyż [...] rynek pracy jest bardzo ograniczony. Wskazał, że zdaje sobie sprawę z tego, iż ma zobowiązania alimentacyjne wobec dzieci i chciałby je w jak najlepszy sposób realizować. Korzystając z funduszy PUP od [...] czerwca 2007 r. uruchomił działalność gospodarczą pod firmą "[...]". Zakres jego usług to renowacja, przeróbki, aranżacja i konserwacja mebli. Pozostając przez 4 lata bezrobotnym zdobyłem samodzielnie wiedzę i doświadczenie w ww. branży, a zakupione narzędzia i maszyny pozwolą mu zdobywać klientów. Początek jego działalności jest obiecujący, daje nadzieję na jej rozwój i uzyskiwanie dochodów, to z kolei pozwoli mu regulować zaległości alimentacyjne wobec dzieci. Pierwszej wpłaty dokona w lipcu 2007 r., a następne co najmniej raz w miesiącu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko jak w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. nr 153 poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Mając na uwadze kognicję sądu administracyjnego, należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego oraz postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Instytucja zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu w sytuacji dopuszczenia się przez niego tzw. uporczywej niealimentacji (art. 209 § 1 Kodeksu karnego; ustawa z 6 czerwca 1997 r., Dz. U. z 1997 r. nr 88, poz. 553 ze zm.) została wprowadzona ustawą z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. z 2005 r. nr 86, poz. 732 ze zm.). Zgodnie z art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1 tej ustawy w przypadku bezskutecznej egzekucji świadczenia alimentacyjnego komornik sądowy prowadzący postępowanie jest obowiązany do poinformowania organu właściwego dłużnika (wójt, burmistrz, prezydent miasta właściwy ze względu na zamieszkanie dłużnika) o stanie egzekucji i przyczynach jej bezskuteczności, a ośrodek pomocy społecznej, na wniosek organu właściwego dłużnika, przeprowadza wywiad środowiskowy u dłużnika alimentacyjnego. Natomiast w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny nie może wywiązać się ze swych zobowiązań z powodu braku zatrudnienia, organ właściwy dłużnika: 1) zwraca się do właściwego urzędu pracy o przedstawienie informacji o możliwościach aktywizacji zawodowej dłużnika alimentacyjnego, 2) występuje, w razie braku możliwości aktywizacji zawodowej, z wnioskiem do starosty o skierowanie dłużnika do prac organizowanych na zasadach robót publicznych, określonych w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (art. 4 ust. 2 ustawy). W przypadku uniemożliwienia przez dłużnika alimentacyjnego przeprowadzenia wywiadu, o którym mowa w ust. 1, lub odmowy podjęcia prac, o których mowa w ust. 2, lub uchylania się od nich, organ właściwy dłużnika informuje podmiot uprawniony do złożenia wniosku o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 Kodeksu karnego (art. 4 ust. 3 ustawy). W przypadku złożenia wniosku, o którym mowa w art. 4 ust. 3, organ właściwy dłużnika kieruje do starosty wniosek o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego (art. 5 ust. 1-2 ustawy). Z powyższych przepisów wynika, że przesłankami poinformowania podmiotu uprawnionego do złożenia wniosku o ściganie za przestępstwo uporczywej niealimentacji (tj. złożenia wniosku o ściganie dłużnika alimentacyjnego na podstawie art. 209 § 1 Kodeksu karnego) przez organ właściwy dłużnika są: 1) uniemożliwienie przez dłużnika przeprowadzenae wywiadu środowiskowego lub 2) odmowa przez dłużnika podjęcia prac organizowanych na zasadach robót publicznych lub 3) uchylanie się przez dłużnika od prac organizowanych na zasadach robót publicznych. Natomiast przesłanką skierowania przez organ właściwy dłużnika do starosty wniosku o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika jest złożenie przez organ właściwy dłużnika wniosku do podmiotu uprawnionego do złożenia wniosku o ściganie dłużnika alimentacyjnego na podstawie art. 209 § 1 Kodeksu karnego. Z literalnego brzmienia cytowanych wyżej przepisów wynika, że jedynym warunkiem skierowania do starosty wniosku o zatrzymanie prawa jazdy jest uprzednie skierowanie wniosku do podmiotu uprawnionego do złożenia wniosku o ściganie dłużnika alimentacyjnego na podstawie art. 209 § 1 Kodeksu karnego. Przesłanka ta została w przedmiotowej sprawie spełniona. Pismem z dnia [...] lutego 2007 r. Dyrektor Miejskiego Centrum Pomocy Rodzinie zawiadomił Prokuraturę Rejonową, że mocą wyroku Sądu Rejonowego (sygn.akt [...] nałażono na J.M. obowiązek alimentacyjny na rzecz małoletnich dzieci M. i M.M. w kwocie [...] zł miesięcznie. Komornik prowadzący egzekucję sądową w oparciu o ww. wyrok zawiadomił centrum o bezskuteczności egzekucji. Centrum podjęło próbę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, jednakże okazało się to niemożliwe z uwagi na nieobecność J.M. w miejscu zamieszkania, przy czym na pisemne wezwanie osoba ta nie odpowiadała. Zaistnienie przesłanki wymienionej w art. 5 ust. 1 oznacza obowiązek organu właściwego dłużnika do skierowania do starosty wniosku o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego. Dyrektor Miejskiego Centrum Pomocy Rodzinie spełnił go, kierując do Urzędu Miasta Wydział Komunikacji pismo z dnia [...] lutego 2007 r. zawierające wniosek o zatrzymanie prawa jazdy m.in. J.M.. W myśl art. 5 ust. 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej na podstawie ww. wniosku starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. Podkreślić przy tym należy, że w przypadku zatrzymywania prawa jazdy przez starostę dłużnikowi alimentacyjnemu na podstawie art. 5 ust. 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej nie jest podejmowana decyzja uznaniowa charakteryzująca się swobodą decyzyjną organu, lecz tzw. decyzja związana, tj. taka, w której jeżeli uprawniony organ stwierdzi określony stan rzeczy, zobowiązany jest, niezależnie od okoliczności ubocznych, wskazywanych przez skarżącego, dotyczących jego zamiaru prowadzenia działalności gospodarczej, wydać przewidzianą prawem decyzję. Wobec powyższego Prezydent Miasta zobowiązany był do wydania decyzji o zatrzymaniu J.M. prawa jazdy, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze do utrzymania decyzji organu pierwszej instancji w mocy. Z powyższych względów, nie znajdując w poddanej badaniom decyzji organu administracyjnego naruszenia przepisów prawa materialnego, jak również mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszenia przepisów postępowania, działając na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.