III SA/Lu 330/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Drwal, Sędziowie Sędzia SO del. Robert Hałabis (sprawozdawca), Sędzia WSA Ewa Ibrom, Protokolant Asystent sędziego Adam Traczyk, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 29 września 2011 sprawy ze skargi T. P. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] maja 2009 r. nr w przedmiocie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na 2005 r. oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2009 r. Nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej jako ARiMR), utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...] kwietnia 2009 r. Nr [...] o odmowie przyznania T. P. płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na 2005 r. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: Kierownik Biura Powiatowego ARiMR po rozpatrzeniu wniosku skarżącego decyzją z [...] stycznia 2006 r. Nr [...] przyznał skarżącemu płatności do gruntów rolnych na 2005 r. w łącznej wysokości 2.242,49 zł, obejmujące jednolitą płatność obszarową i uzupełniająca płatność obszarową. W dniu [...] stycznia 2009 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa – po przeprowadzeniu wszczętego z urzędu postępowania – na mocy decyzji Nr [...] stwierdził nieważność decyzji z dnia [...] stycznia 2006 r. o przyznaniu T. P. płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2005. Przyczyną takiego rozstrzygnięcia było ustalenie, że T. P. i jego żona I.P. na podstawie umowy darowizny zawartej w formie aktu notarialnego sporządzonego w Kancelarii Notarialnej dnia [...] stycznia 2006 r. (Rep. A Nr [...]), przenieśli prawo własności oraz posiadanie gospodarstwa rolnego na rzecz córki A.P. W tych okolicznościach Kierownik Biura Powiatowego ARiMR rozpoznając sprawę ponownie, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, wydał w dniu [...] kwietnia 2009 r. nową decyzję – o odmowie przyznania T. P. płatności do gruntów rolnych na 2005 rok. Została ona utrzymana w mocy zaskarżoną decyzją Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia [...] maja 2009 r. Uzasadniając swoją decyzję organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych oraz oddzielnej płatności z tytułu cukru (Dz. U. Nr 6, poz. 40 z późn. zm.), płatność może być przyznana tylko takiej osobie, która w dniu wydania decyzji w sprawie płatności jest posiadaczem gruntów rolnych i spełnia pozostałe warunki określone ustawą. Przeniesienie posiadania na rzecz następcy przed wydaniem takiej decyzji uniemożliwia przyznanie płatności bezpośrednich producentowi rolnemu występującemu z wnioskiem w tym przedmiocie. Z aktu notarialnego z dnia 13 stycznia 2006 r. wynika zaś, że nastąpiło już przeniesienie posiadania przekazanego umową darowizny gospodarstwa rolnego. Tym samym organ stwierdził, że strona w dniu wydania w dniu 26 stycznia 2005 r. pierwotnej decyzji przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR – nie była posiadaczem gospodarstwa rolnego. Na powyższą decyzję T. P. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego , podnosząc, że organ nie poinformował go o skutkach prawnych przeniesienia własności i posiadania gospodarstwa rolnego w związku z jego przekazaniem za rentę strukturalną, a wszystkie dokumenty związane z dopłatą złożone były w dobrej wierze i zgodnie z obowiązującymi przepisami. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z 25 listopada 2009 r. w sprawie sygn. I SA/Lu 415/09, uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z [...] kwietnia 2009 r. nr [...] oraz decyzję Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego ARIMR z [...] stycznia 2009 r. nr [...] W pisemnych motywach wyroku Sąd podniósł, że zgodnie z art. 2 ust. 1 i 2 ustawy o płatnościach bezpośrednich, warunkiem uzyskania płatności jest posiadanie przez producenta rolnego działek rolnych o łącznej powierzchni nie mniejszej niż 1 ha, które kwalifikują się do objęcia płatnościami, przy czym za działkę rolną uważa się zwarty obszar gruntu rolnego, na którym jest prowadzona jedna uprawa, o powierzchni nie mniejszej niż 0,1 ha, wchodzący w skład gospodarstwa. Prawo do płatności ma ścisły związek z gospodarstwem rolnym. Służy ono realizacji określonych celów dotyczących gospodarstwa rolnego i przysługuje każdemu posiadaczowi tego gospodarstwa, który spełnia określone wymagania, przede wszystkim o charakterze przedmiotowym. W ocenie Sądu, dla przyznania płatności na podstawie wniosku producenta rolnego złożonego na dany rok istotne było ustalenie stanu posiadania gruntów rolnych i utrzymywanych w dobrej kulturze rolnej przez cały rok objęty wnioskiem o przyznanie płatności. W konsekwencji na prawo to nie miało wpływu ustanie posiadania gospodarstwa rolnego w następnym roku kalendarzowym, jeszcze przed wydaniem przez organ decyzji w tej sprawie. Stanowisku temu nie przeczy – zdaniem Sądu – treść art. 4 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich, który określa skutki zmian po stronie posiadacza gospodarstwa rolnego (odpowiednio art. 74 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników). W myśl powołanego przepisu pomoc jest przyznawana przejmującemu gospodarstwo, jeżeli spełni określone w nim warunki. Przepis ten odnosi się do przejmującego gospodarstwo rolne, nie kreuje zaś praw i obowiązków zbywcy. Po rozpoznaniu skargi kasacyjnej wniesionej przez Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 25 listopada 2009 r., Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 11 marca 2011 r. w sprawie sygn. II GSK 341/10 uwzględnił skargę i uchylił zaskarżony wyrok oraz przekazał sprawę Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny uzasadniając powyższy wyrok zaakcentował, że idea płatności obszarowych wynika ze wspólnotowej polityki wspierania dochodów rolników i dotyczy, co wynika bezpośrednio z prawa wspólnotowego, pomocy udzielanej tylko tym podmiotom, które są faktycznymi użytkownikami gruntów rolnych. W związku z tym organ rozpoznający wniosek pomocowy ma przede wszystkim obowiązek ustalenia, czy wnioskodawca faktycznie posiada grunty rolne, których ma dotyczyć płatność i czy są one utrzymywane w dobrej kulturze rolnej przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska. Podniósł, że przyjęta przez Sąd I instancji wykładnia art. 4 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich – jest wadliwa. Mianowicie niesłusznie przyjęto, że powołany przepis odnosi się jedynie do przejmującego gospodarstwo rolne, natomiast nie kreuje praw i obowiązków zbywcy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie może budzić wątpliwości, że w sytuacji o jakiej mowa w art. 4 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich, przekazujący, który złożył wniosek o przyznanie płatności nie może stać się beneficjentem pomocy. Z chwilą przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego traci on legitymację do uzyskania płatności. W związku z opisanym wyżej ukształtowaniem skutków przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego nie sposób przyjąć, że art. 4 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich nie dotyczy praw i obowiązków przekazującego. W konsekwencji ocena legalności zaskarżonej decyzja wymagała uwzględnienia powołanego przepisu, natomiast Sąd pierwszej instancji błędnie uznał, że nie ma on zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Rozpoznając sprawę ponownie Wojewódzki Sąd Administracyjny zaważył, co następuje: Odnosząc się do meritum rozpoznawanej sprawy, w pierwszej kolejności podkreślenia wymaga to, że przedmiotem kontroli Sądu jest sprawa, w której orzekał już Naczelny Sąd Administracyjny i wyrokiem z dnia 11 marca 2011 r. uchylił wyrok Sądu I instancji przekazując mu sprawę do ponownego rozpoznania z przywołaną wyżej argumentacją. Zgodnie z przepisem art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.; dalej jako "p.p.s.a."), sąd, któremu skutkiem uchylenia wyroku, sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawną dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Dlatego rozpoznając niniejszą sprawę ponownie Wojewódzki Sąd Administracyjny obowiązany był stosownie do wytycznych wynikających z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego przeanalizować decyzje organów obu instancji pod kątem zastosowania przepisu art. 4 ust. 1 obowiązującej w chwili złożenia wniosku ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych oraz oddzielnej płatności z tytułu cukru (Dz. U. Nr 6, poz. 40 z późn. zm., dalej jako "ustawa o płatnościach bezpośrednich") oraz skutków, jakie zastosowanie tego przepisu ma w kontekście decyzji w sprawie odmowy przyznania skarżącemu płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na 2005 rok. System płatności bezpośrednich jest elementem wspólnej polityki rolnej Unii Europejskiej i – co do zasady – płatność przysługuje producentowi rolnemu, który jest posiadaczem gospodarstwa rolnego spełniającego określone wymogi i który złożył stosowny wniosek. Przy tym wspólnotowe przepisy określające zasady przyznawania płatności i pomocy, uwzględniają możliwość zmian podmiotowych po stronie posiadacza gospodarstwa rolnego. Zgodnie z art. 74 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r., pomoc jest przyznawana przejmującemu gospodarstwo jeżeli: a) przejmujący poinformuje właściwe władze o przekazaniu i zwróci się o wypłacenie pomocy, b) przejmujący przedstawi wszystkie dowody przekazania wymagane przez właściwe władze, c) zostały spełnione wszystkie warunki przyznania pomocy w odniesieniu do przekazywanego gospodarstwa. Na skutek przekazania gospodarstwa rolnego wszystkie prawa i obowiązki przekazującego wynikające ze stosunku prawnego między przekazującym a właściwym organem, powstałe na skutek złożenia wniosku o pomoc, przechodzą na przejmującego. W krajowym ustawodawstwie regulacje określające skutki zmian po stronie posiadacza gospodarstwa rolnego zawarte zostały w art. 4 ust 1 i 2 ustawy o płatnościach bezpośrednich. W orzecznictwie sądów administracyjnych pojawił się problem określenia skutków następstwa po stronie posiadacza gospodarstwa rolnego w odniesieniu do spraw administracyjnych o udzielenie takiej pomocy, wszczętych przed dniem 9 sierpnia 2006 r. Obecnie ugruntowane jest już stanowisko, że następca posiadacza, który wystąpił z wnioskiem o udzielenie pomocy, staje się stroną postępowania administracyjnego wszczętego przez poprzednika, niezależnie od tego w jakiej dacie nastąpiło złożenie wniosku o przyznanie płatności. Sprawy z wniosków poprzednika i następcy stanowią, w istocie jedną sprawę administracyjną w znaczeniu materialnoprawnym. Wniosek o przyznanie płatności w związku z przeniesieniem posiadania gospodarstwa nie wszczyna nowego postępowania administracyjnego i nie zastępuje pierwotnego wniosku o płatność. Materialnoprawna konstrukcja przeniesienia prawa do dopłat na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich wywiera w sferze przepisów procesowych ten skutek, że stroną postępowania, a następnie adresatem decyzji administracyjnej staje się przejmujący. Dlatego też w sytuacji, o jakiej mowa w art. 4 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich przekazujący, który złożył wniosek o przyznanie płatności nie może stać się beneficjentem pomocy. Z chwilą przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego traci on legitymację do uzyskania płatności. Omawiany przepis nie "pozbawia prawa do dopłaty", lecz przenosi to prawo na rzecz innego podmiotu. Prawo do wystąpienia o przyznanie płatności stanowi w tym wypadku wyjątek od sztywnej reguły obowiązku przestrzegania przez kraje członkowskie wiążącego określenia terminu składania wniosków oraz przyznawania pomocy tylko temu producentowi rolnemu, który wystąpił na dany rok o taką pomoc. Wobec powyższego istotną okolicznością faktyczną w niniejszej sprawie jest to, kto był faktycznym posiadaczem gruntów rolnych w dniu orzekania (wydania pierwotnej decyzji) przez organ w sprawie wniosku o przyznanie płatności. Pozostaje poza sporem, że skarżący T. P. wraz z żoną aktem notarialnym z dnia [...] stycznia 2006 r. (Rep. A Nr [...]) przenieśli prawo własności oraz związane z nim posiadanie gospodarstwa rolnego na rzecz córki A.P. Organ został o tym zawiadomiony w dniu [...] stycznia 2006 r., kiedy wskazany akt notarialny złożony został w Biurze Powiatowym ARiMR . Oznacza to, że w dniu [...] stycznia 2006 r., kiedy wydana została pierwotna decyzja o przyznaniu T. P. płatności – nie był już on posiadaczem gospodarstwa rolnego, którego nieruchomości rolne złożony wniosek obejmował. Tym samym należało uznać, że pierwotna decyzja o przyznaniu płatności zasadnie została wzruszona na drodze stwierdzenia jej nieważności, a w konsekwencji odmowa przyznania płatności przez organ I instancji i utrzymanie w mocy tej decyzji przez organ II instancji zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2009 r. Nr [...] – prawa nie narusza. Trzeba przy tym zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych, w przypadku gdy w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności do dnia wydania decyzji, o której mowa w art. 3 ust. 1, nastąpi przeniesienie posiadania gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta rolnego w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, płatność przysługuje temu producentowi, jeżeli spełnia on warunki do jej przyznania i w terminie 14 dni od dnia przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego złoży wniosek do kierownika biura powiatowego Agencji o przyznanie płatności, której dotyczył pierwszy wniosek. W okolicznościach faktycznych tej sprawy oznacza to, że skarżący T. P. nie może być beneficjentem wnioskowanych przez niego płatności, gdyż na skutek przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego (przed wydaniem decyzji w tym przedmiocie), utracił legitymację do ich uzyskania. W świetle cytowanego przepisu uprawnienie do płatności przeszło na rzecz jego córki, jako nabywcy gospodarstwa rolnego, jednakże warto mieć na uwadze, że przejście to – w świetle przepisów ustawy – automatycznie nie skutkuje uzyskaniem płatności przez nowego posiadacza gospodarstwa rolnego, gdyż poza ogólnymi warunkami do jej przyznania, jakie spełniać musi przejmujący gospodarstwo rolne producent rolny, winien on w terminie 14 dni od dnia przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego złożyć wniosek do kierownika biura powiatowego Agencji o przyznanie płatności, której dotyczył pierwszy wniosek. Z akt sprawy nie wynika zaś, by A. P. taki wniosek we wskazanym terminie złożyła. Dodatkowo brzmienie przepisu art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. wskazuje, że termin o jakim mowa w tym przepisie ma charakter terminu prawa materialnego, co oznacza, że niezłożenie wniosku w tym terminie skutkuje wygaśnięciem uprawnienia do przyznania płatności nowemu nabywcy gospodarstwa rolnego, który objął jednocześnie jego posiadanie. Mając na uwadze podniesione wyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie przepisu art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w wyroku.