III SA/Lu 334/08

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie - Anna Puton - Mazurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi T. O. na decyzję Wojewody z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy zameldowania postanawia: odmówić D. O. przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 6 lutego 2009r. uczestnik postępowania D. O., złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy domagając się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie w całości od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Do wniosku o przyznanie prawa pomocy uczestnik dołączył następujące dokumenty: fakturę VAT za energię elektryczną za okres od [...] do [...]; fakturę VAT za gaz za okres od [...] do [...] oraz pismo Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej "[...]" w [...] informujące o naliczeniu nowej wysokości czynszu od [...]. W uzasadnieniu wniosku ubiegający się o przyznanie prawa pomocy podał, że jest osobą studiującą i otrzymywane stypendium wystarcza mu jedynie na opłatę czesnego i dojazdy. W dalszej części wniosku o prawo pomocy złożonego na urzędowym formularzu podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką i bratem. Wykazał, że w skład jego majątku wchodzi mieszkanie o pow. [...] m2, W rubryce dotyczącej dochodów wykazał, iż łączny dochód rodziny wynosi [...] zł brutto, na który to dochód składa się: stypendium socjalne wnioskodawcy w wysokości [...] zł, stypendium socjalne brata w wysokości [...] zł oraz wynagrodzenie za pracę matki w wysokości [...] zł brutto ([...] netto). Ponadto jako stałe miesięczne wydatki wykazał: opłata czesnego za studia – [...] zł; dojazdy do miejsca odbywania nauki – [...] zł; utrzymanie mieszkania (czynsz, gaz energia elektryczna) – [...] zł; zakup leków – [...] zł; inne dojazdy – [...] zł; pomoce naukowe – [...] zł; wyżywienie i środki czystości – [...] zł. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy stwierdził, co następuje: Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Wniosek ten jest wolny od opłat sądowych. Z mocy art. 12 ustawy p.p.s.a., ilekroć w niniejszej ustawie jest mowa o stronie, rozumie się przez to również uczestnika postępowania. Z powyższego unormowania wynika, że o przyznanie prawa pomocy może również ubiegać się osoba, która jest uczestnikiem postępowania toczącego się przed wojewódzkim sądem administracyjnym. W myśl art. 246 ( 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Żądanie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata jest żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a.). Ocena możliwości poniesienia przez stronę kosztów postępowania jest uzależniona od tego, co zostanie przez stronę wykazane, stosownie bowiem do art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W sytuacji, gdy w/w oświadczenie jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ustawy p.p.s.a.). W toku postępowania o przyznanie prawa pomocy do sądu wpłynęło pismo strony postępowania T. O. informujące, że uczestnik postępowania ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie zamieszkuje razem z matką i bratem w [...], ale w [...], gdzie pracuje i studiuje. Z pisma wynikało również, że czesne za studia uczestnika nie jest opłacane przez niego samego, ale przez ojca uczestnika, na dowód czego do pisma zostały dołączone kserokopie poleceń przelewu. W związku z powyższym powstały wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji materialnej i rodzinnej ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. W celu wyjaśnienia tych wątpliwości do ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy skierowano w dniu 16 lutego 2009r. wezwanie do złożenia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń, w terminie dziesięciu dni od daty doręczenia wezwania, w tym : dowodów wpłaty przez wnioskującego opłaty czesnego za studia z ostatnich trzech miesięcy; aktualnego potwierdzenia zameldowania na pobyt stały lub czasowy wnioskującego o prawo pomocy; zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodów osiągniętych w 2007r. i 2008r. bądź zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego, że w 2007r. i 2008r. wnioskujący nie osiągnął dochodów podlegających opodatkowaniu oraz oświadczenia wnioskującego, w którym wyjaśni, w jakich okresach czasu pracował, jakie z tego tytułu osiągał, bądź osiąga dochody oraz w jakich okresach ojciec wnioskującego opłacał czesne za jego studia. W niniejszej sprawie miało miejsce tzw. "doręczenie zastępcze" przedmiotowego wezwania, o którym mowa w art. 73 ustawy p.p.s.a. Zgodnie z przywołanym przepisem, w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w artykułach poprzedzających, pismo składa się na okres siedmiu dni w placówce pocztowej lub w urzędzie gminy, a zawiadomienie o tym umieszcza w skrzynce na korespondencję, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe. W tym przypadku doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia tego okresu. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 lutego 2006r., P 13/05, OTK-A 2006/2/20 uznał, iż art. 73 ustawy p.p.s.a. w zakresie, w jakim ustanawia siedmiodniowy termin przechowywania pisma procesowego i nie wymaga ponawiania zawiadomienia adresata o złożeniu tego pisma, jest niezgodny z art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym ma zastosowanie § 9 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 czerwca 1999r. w sprawie szczegółowego doręczania pism sądowych przez pocztę w postępowaniu cywilnym (Dz.U. Nr 62, poz. 697 ze zm.). Zgodnie z powołanym przepisem, jeżeli adresat nie zgłosi się po odbiór przesyłki w terminie, o którym mowa w ust.1 pkt 1, pocztowa placówka oddawcza sporządza, według wzoru określonego w załączniku nr 3 do rozporządzenia, powtórne zawiadomienie o możliwości jej odbioru w terminie kolejnych siedmiu dni, licząc od dnia następnego po dniu sporządzenia zawiadomienia, które listonosz doręcza adresatowi. Dokonanie powtórnego zawiadomienia zaznacza się na przesyłce adnotacją "awizowano powtórnie dnia" na adresowej stronie niedoręczonej przesyłki i podpisem. Powyższe uregulowanie oznacza, że warunkiem skuteczności doręczenia zastępczego w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest uprzednie dwukrotne awizowanie doręczanej przesyłki. Jak wynika z adnotacji na przesyłce zawierającej wezwanie do złożenia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń, wobec nieobecności adresata w miejscu zamieszkania /"mieszkanie zamknięte"/, przesyłka została awizowana w dniu 20 lutego 2009r., o czym umieszczono zawiadomienie w skrzynce oddawczej adresata. W zawiadomieniu określono urząd pocztowy, w którym można odebrać przesyłkę. Wobec nieodebrania przesyłki w terminie siedmiodniowym, przesyłkę awizowano powtórnie w dniu 2 marca 2009r. Procesowy skutek doręczenia powstał zatem z upływem ostatniego dnia siedmiodniowego terminu, na jaki pismo pozostawiono w placówce pocztowej po powtórnym awizowaniu w dniu 2 marca 2009r. Po upływie tego terminu, zgodnie z § 9 ust. 8 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 czerwca 1999r. w sprawie szczegółowego trybu doręczania pism sądowych przez pocztę w postępowaniu cywilnym, w dniu 10 marca 2009r. przesyłka opatrzona na stronie adresowej adnotacją "Zwrot – nie podjęto w terminie" i odciskiem datownika wraz z formularzem potwierdzenia odbioru została zwrócona do organu wysyłającego tj. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. W tym miejscu podnieść należy, iż ciężar dowodu spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych art. 246 ( 1 ustawy p.p.s.a., ciąży na osobie ubiegającej się o uzyskanie takiego prawa. Podejmując decyzję o przyznaniu prawa pomocy należy opierać się na dokładnych, nie budzących wątpliwości danych dotyczących stanu rodzinnego, majątkowego, wysokości dochodów i wydatków strony wnioskującej o prawo pomocy. Obowiązkiem zaś strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy jest, przy zachowaniu należytej staranności, wyczerpujące wykazanie swojej szeroko pojętej sytuacji materialnej i rodzinnej. Dokonanie prawidłowej oceny czy osoba fizyczna ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, czy też pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, wymaga uprzedniego oszacowania sytuacji materialnej tej osoby (z uwzględnieniem jej stanu majątkowego, źródeł dochodów i ich wysokości) ze stałymi koniecznymi wydatkami ponoszonymi na utrzymanie. Niezbędne jest również porównanie możliwości finansowych strony wnioskującej o prawo pomocy (a więc badanie sytuacji materialnej po opłaceniu stałych koniecznych wydatków) z wielkością obciążeń tytułem kosztów, jakie strona musi ponieść w danym postępowaniu. Stwierdzić należy, że uczestnik postępowania wnioskujący o prawo pomocy, nie wykonując wezwania z dnia 16 lutego 2009r. do złożenia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń uniemożliwił wyjaśnienie wszystkich okoliczności dotyczących jego sytuacji finansowej (w szczególności dotyczących ponoszonych wydatków na naukę, tj. przez kogo jest opłacane czesne za studia, okoliczności dotyczących wykonywania pracy w [...] i ewentualnych osiąganych z tego tytułu dochodów) i rodzinnej (odnośnie miejsca stałego zamieszkiwania i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym), a w z związku z tym ustalenie, jakie są jego realne możliwości finansowe. Tym samym wnioskujący o przyznanie prawa pomocy nie wykazał, że zaistniały przesłanki przyznania prawa pomocy określone art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a., tj. że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Brak jest zatem podstaw do uznania, że wnioskujący znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym bądź częściowym. Z powyższych względów oraz na podstawie art. 258 ( 1 i ( 2 pkt 7 należało orzec jak w sentencji.