III SA/Lu 338/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Drwal, Sędziowie Sędzia SO del. Robert Hałabis,, Sędzia WSA Ewa Ibrom (sprawozdawca), Protokolant Sekretarz sądowy Sylwia Bałaban, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 13 września 2012 r. sprawy ze skargi K. Ż. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek wraz z odsetkami oddala skargę. Decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. z dnia [...] marca 2012 r., Nr [...], odmówiono K. Ż. umorzenia składek na poszczególne ubezpieczenia w kwocie 2279,88 zł wraz z odsetkami za okres sierpień 2010 r. – luty 2011 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że skarżący nie jest nigdzie zatrudniony, mieszka wraz z rodzicami, którzy pobierają świadczenia rentowe w łącznej kwocie 1319,06 zł netto. Stałe miesięczne wydatki skarżący określił na kwotę ok. 900 zł miesięcznie. Ponadto skarżący posiada zobowiązania z tytułu kredytów i zaległych podatków w kwocie ok. 23000 zł. Organ wskazał, iż zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585), dalej: u.s.u.s., należności z tytułu składek w tym odsetki za zwłokę, mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności z zastrzeżeniem ust. 3a, który stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W wyniku analizy akt sprawy organ stwierdził, że sytuacja finansowa skarżącego jest trudna, lecz nie uzasadnia umorzenia wymaganych należności. Zwrócił uwagę, że istnieje możliwość ratalnej spłaty powstałego zadłużenia. W ocenie organu, argument na jaki powołuje się skarżący, a dotyczący założenia działalności gospodarczej pod wpływem innej osoby, która wprowadziła skarżącego w błąd i dopuściła się względem niego oszustw finansowych nie stanowi również wystarczającej podstawy umorzenia wymaganych należności. Skarżący jest osobą młodą, zdolną do podjęcia zatrudnienia, a więc jego stan majątkowy może ulec korzystnej zmianie. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...], ustalił, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami. Nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna poszukująca zatrudnienia. Skarżący i jego rodzice nie korzystają ze świadczeń Ośrodka Pomocy Społecznej udzielanych osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej, a zatem skarżący nie znajduje się w sytuacji zagrażającej zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych. Rodzice skarżącego pobierają świadczenia rentowe w łącznej kwocie 1367,88 zł netto. Ponadto organ stwierdził, iż skarżący jest właścicielem nieruchomości gruntowej o powierzchni 1,89 ha położonej w gminie K., na której istnieje możliwość zabezpieczenia wymaganych należności. W ocenie organu, w przypadku skarżącego nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności należności, co jest przesłanką jej ewentualnego umorzenia na podstawie art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585), dalej: u.s.u.s. Organ rozważył także możliwość umorzenia należności z tytułu składek na podstawie przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s., odnoszącego się do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Zgodnie z tym przepisem, zaległości mogą być w uzasadnionych przypadkach umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a ustawy określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Analizując poszczególne przesłanki umorzenia organ ustalił, że skarżącego nie dotknęły żadne zdarzenia losowe ani klęski żywiołowe, powodujące trudną sytuację materialną. Z akt sprawy nie wynika, aby skarżący sprawował bezpośrednią opiekę nad chorymi członkami rodziny, co uniemożliwiałoby uzyskiwanie dochodów niezbędnych do podjęcia spłaty wymaganych należności. Odnosząc się do zarzutu, że powstanie zaległości było spowodowane założeniem działalności gospodarczej pod wpływem innej osoby, która wprowadziła skarżącego w błąd nie stanowi dla ZUS wystarczającej podstawy do umorzenia należności. Organ podkreślił, że działalność gospodarcza prowadzona jest na rachunek i ryzyko przedsiębiorcy, który musi liczyć się z konsekwencjami zaistniałych niepowodzeń, które nie mogą stanowić podstawy do umorzenia zaległości ubezpieczeniowych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie K. Ż. zarzucił, że zaległości w opłacaniu składek powstały nie z jego winy. Zdaniem skarżącego, argumenty ZUS dotyczące dbania o interes społeczny są w jego przypadku bardzo krzywdzące, ponieważ znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i sam potrzebuje pomocy. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W myśl przepisu art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części. Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem jednak ust. 3a, który stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W tym miejscu zaznaczyć należy, że decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, co nie oznacza jednak, że może być ona dowolna. Uznanie oznacza przyznanie organowi administracji przy podejmowaniu decyzji pewnego stopnia swobody, pozwalającej na wybór spośród kilku prawnie dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięć tego, który organ uważa za najbardziej właściwy. Od oceny organu zależy więc, czy wydana zostanie decyzja umarzająca należność w całości lub w części. Cechą specyficzną instytucji uznania jest to, że decyzja wydana w tym trybie nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia celowości. Nie oznacza to jednak wyłączenia decyzji uznaniowych całkowicie spod kontroli sądowej. W orzecznictwie podkreśla się, że kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego dotyczy prawidłowości postępowania organu administracji, poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności kontrola ta polega na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z regułami postępowania zawartymi w przepisach art. 7, 77 § 1 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), dalej: k.p.a. W myśl przepisu art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie natomiast z przepisami art. 77 § 1 i 80 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a następnie na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. Przez rozpatrzenie całego materiału dowodowego należy rozumieć uwzględnienie wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu, jak i uwzględnienie wszystkich okoliczności towarzyszących przeprowadzeniu poszczególnych dowodów, a mających znaczenie dla oceny ich mocy i wiarygodności. Ocena dowodów powinna być oparta na wszechstronnej analizie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.). Organy administracji publicznej są więc na podstawie przytoczonych przepisów zobowiązane do podjęcia wszelkich niezbędnych czynności proceduralnych w celu zebrania pełnego materiału dowodowego, dopiero bowiem wówczas mogą ocenić, czy dana okoliczność została wyjaśniona i udowodniona. W rozpoznawanej sprawie organy administracji nie naruszyły wskazanych reguł postępowania. Organy zebrały wyczerpująco cały materiał dowodowy, rozważyły go i poddały ocenie, zgodnie z regułami wynikającymi z przepisów art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Ustaliły dokładnie stan faktyczny i wyjaśniły wszystkie istotne okoliczności niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy, mając na względzie treść przepisów art. 28 ust. 2, 3 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz wydane na podstawie art. 28 ust. 3b ustawy rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), które przewiduje możliwość umorzenia należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Prawidłowe jest ustalenie, że w przypadku skarżącego nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 ustawy. Przepis art. 28 ust. 3 ustawy wymienia w pkt 1 – 6 okoliczności, które pozwalają na uznanie, że zachodzi całkowita nieściągalność w rozumieniu ustawy, dająca podstawę do umorzenia należności. Zgodnie z tym przepisem całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W ocenie Sądu, prawidłowe jest stanowisko organu, że żadna z wymienionych powyżej okoliczności nie zachodzi w sprawie niniejszej. Jak słusznie zauważył organ, wobec należności formalnie nie stwierdzono całkowitej nieściągalności. Ponadto bezsporne jest, że skarżący jest właścicielem nieruchomości gruntowej o pow. 1,89 ha położonej w gminie K., na której istnieje możliwość dokonania zabezpieczenia należności. Powoływane przez skarżącego okoliczności dotyczące trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej mogą być brane pod uwagę przy rozważaniu przesłanek umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, określonych w powołanym wyżej rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne mogą być umarzane, mimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to za sobą zbyt ciężkie skutki dla ubezpieczonego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1), a także w przypadku poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (pkt 2) oraz w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (pkt 3). Przepisy rozporządzenia umożliwiają zatem Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych umorzenie należności z tytułu składek w szczególnych, wyjątkowych sytuacjach. Organ prawidłowo ustalił, że żadna z tych sytuacji nie zachodzi w przypadku skarżącego. Ustalenie to oparte zostało o zebrane w sprawie dowody, szczegółowo przeanalizowane i poddane ocenie zgodnie z wymogami art. 80 k.p.a. Organ rozważył wyczerpująco wszystkie istotne okoliczności dotyczące sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego, które - zgodnie z powołanymi przepisami - powinny być brane pod uwagę przy ocenie zasadności wniosku o umorzenie należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Organ prawidłowo ocenił sytuację materialną i rodzinną skarżącego. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżący jest osobą zdrową i zdolną do pracy. Skarżący nie wykazał, by cierpiał na jakiekolwiek schorzenia, uniemożliwiające mu podjęcie zatrudnienia lub ograniczające możliwość wykonywania pracy zarobkowej. Z informacji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. wynika, że skarżący oraz jego rodzice nie korzystają z pomocy ośrodka. Organ ustalił, że skarżący nie jest nigdzie zatrudniony, nie jest również zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Mieszka wraz z rodzicami, którzy pobierają świadczenia rentowe w łącznej kwocie 1367,88 zł netto. Stałe miesięczne wydatki wynoszą ok. 900 zł. Organ administracji prawidłowo ocenił w tej sytuacji, że w rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, ponieważ pociągnęłoby to za sobą zbyt ciężkie skutki dla skarżącego i jego rodziny, a zwłaszcza, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Z materiału dowodowego zebranego w sprawie nie wynika ponadto, by w przypadku skarżącego zachodziły szczególne okoliczności wskazane w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia: poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Skarżący nie wykazał również w sposób przekonujący, że została spełniona przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia: przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Skarżący powołał się na stan zdrowia rodziców i przedłożył dokumentację medyczną, z której wynika, że ojciec jest chory na stwardnienie rozsiane i porusza się na wózku inwalidzkim, natomiast matka leczy się psychiatrycznie. Jak słusznie stwierdził organ, skarżący nie udokumentował jednak, że sprawuje bezpośrednią opiekę na rodzicami, która zgodnie ze wskazaną wyżej przesłanką, pozbawiła go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Odnosząc się do argumentu skarżącego, że założył działalność gospodarczą po wypływem innej osoby, która wprowadziła go w błąd stwierdzić należy, że nie mają znaczenia okoliczności, w jakich zadłużenie powstało. Ocenie organów w aspekcie umorzenia należności podlega aktualna sytuacja majątkowa i życiowa strony. Działalność gospodarcza prowadzona jest na własne ryzyko, które zawsze ponosi osoba ją prowadząca i na której spoczywają obowiązki związane z opłacaniem należności publicznoprawnych. Spłata zadłużenia, a w konsekwencji także odsetek od należności głównej, jest obowiązkiem skarżącego. Należy zauważyć, że należności mogą być regulowane w ratach o wysokości odpowiadającej możliwościom zobowiązanego. Nie można także pomijać argumentów organu dotyczących konieczności dbania o środki publiczne, będące w dyspozycji Zakładu. Zdaniem Sądu, w toku postępowania administracyjnego Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo zgromadził i poddał wszechstronnej ocenie materiał dowodowy sprawy. Strona miała zapewnioną możliwość wypowiedzenia się odnośnie zgromadzonych dowodów. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), orzekł jak w sentencji.