III SA/Lu 339/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal, Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak (sprawozdawca), Protokolant Stażysta Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 26 listopada 2013 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Kuratora Oświaty z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy uczniów I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Dyrektora Zespołu Szkół nr [...] im. J. P. z dnia [...] lutego 2013 r., nr [...]; II. określa, że zaskarżona decyzja nie polega wykonaniu w całości. Decyzją z dnia [...] lutego 2013 r., znak: [...], Dyrektor Zespołu Szkół nr [...] im. [...] w L. skreślił z dniem 11 lutego 2013 r. M. P. z listy uczniów Technikum [...] w Zespole Szkół nr [...]. W uzasadnieniu organ podniósł, że uczeń lekceważy obowiązki w zakresie dyscypliny. W dniu 14 listopada 2012 r. samowolnie uruchomił gaśnicę na terenie warsztatów szkolnych, stwarzając poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa osób przebywających w tym czasie w szkole. Ponadto uczeń w związku z nieusprawiedliwioną absencją otrzymał regulaminowe kary: 10 października 2012 r. – upomnienie wychowawcy i 13 grudnia 2012 r. – ostrzeżenie wychowawcy. Uchwałą Rady pedagogicznej z dnia 23 stycznia 2013 r. został skreślony z listy uczniów Technikum. Samorząd Szkolny negatywnie zaopiniował uchwałę o skreśleniu z listy. W odwołaniu od decyzji przedstawiciel ustawowy ucznia – R. K. (matka) stwierdziła, że syn przyznał się do czynu, nie miał jednak zamiaru wyrządzenia nikomu krzywdy, zdarzenie miało charakter jednorazowy, syn wyraził wolę poprawy, nie stwarza problemów wychowawczych, a wcześniejsze upomnienia były stosowane za uchybienia mające charakter sporadyczny, Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] marca 2013 r., znak: [...], L. Kurator Oświaty utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że swoim czynem z dnia 14 listopada 2012 r. uczeń naraził swoich kolegów na niebezpieczeństwo utraty zdrowia a nawet życia (w przypadku alergików), a także zdewastował mienie szkolne. Przyznał się do winy, ale nie wyraził skruchy. Po zdarzeniu dwukrotnie otrzymywał regulaminowe kary za nieusprawiedliwione nieobecności. Zasadnie w sprawie zastosowano § 6 ust. 3 lit. i Regulaminu Ucznia (załącznik do Statutu Zespołu Szkół nr [...]), zgodnie z którym uczeń może być skreślony z listy, jeżeli zachowanie jego stanowi zagrożenie dla innych lub ma szkodliwy wpływ na społeczność uczniowską. W skardze do sądu administracyjnego przedstawiciel ustawowy M. P. – R. K. (matka) zarzuciła niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego. W szczególności zarzuciła, że nie ustalono, dlaczego w dniu zdarzenia uczniowie przebywali w pracowni gastronomicznej bez nadzoru nauczyciela; nie ustalono przebiegu zdarzenia; nie wysłuchano matki i wadliwie przyjęto, że zbagatelizowała zdarzenie. W efekcie tych błędów wadliwie przyjęto, że to M. P. jest jedynym sprawcą zdarzenia i że naraził uczniów na utratę zdrowia lub życia. W skardze zarzucono również brak wszechstronnej, obiektywnej analizy materiału dowodowego; uniemożliwienie czynnego udziału w postępowaniu poprzez wypowiedzenie się co do zgromadzonego materiału; wadliwe, zbyt ogólnikowe uzasadnienie decyzji; utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji, w sytuacji gdy powinna zostać uchylona przez organ odwoławczy. Podniesiono także zarzuty błędnego zastosowania § 6 ust. 3 lit. i Regulaminu Ucznia poprzez przyjęcie, że zachowanie ucznia stanowiło zagrożenie dla innych i miało szkodliwy wpływ na społeczność uczniowską, a także wadliwe zastosowanie § 2 Regulaminu poprzez przyjęcie, że uczeń naruszył wskazane w tym przepisie obowiązki. W odpowiedzi na skargę L. Kurator Oświaty wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja jest dotknięta wadami prawnymi, które muszą skutkować jej uchyleniem, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.). Ponadto, analogicznymi błędami obarczona jest decyzja organu I instancji, tj. decyzja Dyrektora Zespołu Szkół nr [...] w L. z dnia [...] lutego 2013 r., dlatego należało uchylić również i tą decyzję, w oparciu o art. 135 p.p.s.a. Zgodnie z art. 39 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r., nr 256, poz. 2572, ze zm.; dalej jako: u.s.o.) dyrektor szkoły lub placówki może, w drodze decyzji, skreślić ucznia z listy uczniów w przypadkach określonych w statucie szkoły lub placówki. Skreślenie następuje na podstawie uchwały rady pedagogicznej, po zasięgnięciu opinii samorządu uczniowskiego. W analizowanej sprawie jako podstawę prawną decyzji o skreśleniu z listy uczniów wskazano § 6 ust. 3 lit. i Regulaminu Ucznia (załącznik do Statutu Zespołu Szkół nr [...]), zgodnie z którym uczeń może być skreślony z listy, jeżeli zachowanie jego stanowi zagrożenie dla innych lub ma szkodliwy wpływ na społeczność uczniowską. Decyzja została podjęta przez Dyrektora Szkoły na podstawie uchwały nr [...] Rady Pedagogicznej Zespołu Szkół Nr [...] z dnia [...] stycznia 2013 r. (k. 3 akt adm.) oraz po zasięgnięciu opinii Samorządu Uczniowskiego (opinia z dnia 1 lutego 2013 r., k. 4 akt adm.). Samorząd zaopiniował negatywnie uchwałę Rady Pedagogicznej, nie uzasadniając jednak swojego stanowiska. Negatywna opinia samorządu uczniowskiego nie stanowi przeszkody dla wydania decyzji o skreśleniu z listy uczniów, nie jest bowiem wiążąca dla dyrektora szkoły (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 15 września 2011 r., III SA/Kr 619/11; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl). Postępowanie w przedmiocie skreślenia z listy uczniów toczą się według zasad określonych w kodeksie postępowania administracyjnego, a sama decyzja ma charakter uznaniowy (por. wyrok WSA w Warszawie z 24 listopada 2011 r., II SA/Wa 1592/11 oraz wyrok WSA w Gliwicach z 4 lipca 2013 r., IV SA/Gl 784/12; CBOSA). Decyzja musi zatem odpowiadać wszystkim rygorom określonym w k.p.a., w tym w zakresie obowiązku wszechstronnego wyjaśnienia i rozważenia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych (art. 7 i 77 § 1 k.p.a.) oraz należytego uzasadnienia (art. 107 § 3 k.p.a.). Ponadto, jak podkreśla się w orzecznictwie "luz" decyzyjny organu, wynikający z uznaniowego charakteru decyzji, wymaga wszechstronnego rozważenia okoliczności sprawy, zarówno tych, które odzwierciedlają indywidualną sytuację skarżącego lub też stoją na przeszkodzie takiemu uznaniu, jak i tych, które leżą po stronie samego organu, przy jednoczesnym respektowaniu celów określonych w ustawie o systemie oświaty. Nie ulega jednak wątpliwości, że rolą każdej szkoły jest obok realizacji zadań dydaktycznych, prowadzenie działalności wychowawczej, skierowanej do powierzonych jej opiece uczniów. Natomiast uczeń, który swoją podstawą narusza ogólnie przyjęte normy określone w statucie szkoły, powinien liczyć się z możliwością ponoszenia konsekwencji swoich zachowań (por. wyrok WSA w Gliwicach z 4 lipca 2013 r., IV SA/Gl 784/12; CBOSA). W ocenie sądu organy orzekające w badanej sprawie powyższym wymogom nie sprostały. Organy pozostawiły nie wyjaśnionymi i nie rozważonymi istotne w sprawie okoliczności faktyczne. Ich oceny zabrakło w uzasadnieniach kwestionowanych decyzji. Paragraf 5 ust. 1 Regulaminu ucznia wprowadza gradację kar, jakie mogą być nakładane za nieprzestrzeganie regulaminu szkolnego oraz lekceważenie obowiązków ucznia, począwszy od upomnienia wychowawcy klasy aż po skreślenie z listy uczniów. Z kolei zgodnie z § 5 ust. 4 gradację kar pomija się w przypadku rażących wykroczeń przeciwko dyscyplinie szkolnej, do których zalicza się m.in. kradzież i dewastację sprzętu szkolnego bądź własności innych członków społeczności szkolnej. Zastosowanie każdej kary, a już w szczególności najdalej idącej – w postaci skreślenia z listy uczniów, wymaga szczegółowego uzasadnienia opisującego precyzyjnie okoliczności i charakter zarzucanego czynu, a także wyjaśnienie zasadności zastosowania takiej a nie innej kary. W badanej sprawie nie można przyjąć, że organy oparły się na bezspornie ustalonym stanie faktycznym. Czyn, za który nałożono karę na skarżącego polegał na uruchomieniu gaśnicy na terenie warsztatów szkolnych. W aktach administracyjnych brakuje dokumentów potwierdzających przesłuchanie ucznia (w obecności przedstawiciela ustawowego – matki). W braku takich dokumentów trudno zweryfikować twierdzenia organów szkoły o przyznaniu się ucznia do popełnionego czynu, tym bardziej, że w odwołaniu okoliczności zdarzenia były kwestionowane przez stronę. Nie wyjaśniono również innych istotnych okoliczności, w jakich doszło do zdarzenia – w szczególności nie wyjaśniono faktu nieobecności nauczyciela. Należy zwrócić uwagę, że do obowiązków nauczyciela należy m.in. sprawowanie opieki nad powierzonymi uczniami oraz odpowiedzialność za ich życie, zdrowie i bezpieczeństwo (art. 64 § 3 pkt 9 Statutu Zespołu Szkół Nr [...]). W aktach sprawy znajduje się jedynie notatka ze zdarzenia, sporządzona przez nauczyciela, na podstawie której nie sposób ustalić ani osoby odpowiedzialnej za uruchomienia gaśnicy, ani przyczyn nieobecności nauczyciela w momencie zdarzenia. Ustalenia faktyczne w zakresie zdarzenia, które stanowiły podstawę zastosowania najsurowszej z sankcji przewidzianych regulaminem muszą być precyzyjne i znajdować odzwierciedlenie w dokumentach znajdujących się w aktach sprawy. W badanej sprawie organy obowiązków tych nie dopełniły. Poważne zastrzeżenia budzą również przesłanki wyboru zastosowanej kary spośród katalogu kar przewidzianych Regulaminem. W orzecznictwie zwraca się uwagę na konieczność podania w uzasadnieniu decyzji o skreśleniu z listy uczniów szczegółowej argumentacji, która legła u podstaw zastosowania przez organy najsurowszej kary, wyjaśnienia, dlaczego którakolwiek z kar łagodniejszych będzie nieadekwatna wobec zachowania ucznia. W konkretnym przypadku nie można wykluczyć, że nawet jednorazowe rażąco naganne zachowanie ucznia może skutkować skreśleniem go z listy uczniów, jednak koniecznym jest wówczas szczegółowe uzasadnienie takiej decyzji, w tym wyjaśnienie, dlaczego dotychczasowe zachowanie ucznia i jego osiągnięcia nie mają wpływu na treść decyzji (por. cytowany wyżej wyrok WSA w Gliwicach z 4 lipca 2013 r.). W analizowanej sprawie brak jest należytego wyjaśnienia przesłanek zastosowania najsurowszej z kar przewidzianych regulaminem. W decyzji wydanej w pierwszej instancji w ogóle brak jest argumentów w przedmiocie wyboru kary. Organ odwoławczy z kolei ograniczył się jedynie do przytoczenia treści odpowiedniej jednostki redakcyjnej Regulaminu, bez wyjaśnienia, dlaczego w jego ocenie zachowanie ucznia stanowiło zagrożenie dla innych lub miało szkodliwy wpływ na społeczność uczniowską. Nawet jednorazowy czyn ucznia może realizować tą przesłankę, należy jednak w uzasadnieniu należycie umotywować jej spełnienie. Organy nie uzasadniły w ogóle przyczyn, dla których uznały, że w sprawie można pominąć gradację kar, nie wyjaśniły, dlaczego w ich ocenie inne kary przewidziane w regulaminie nie byłyby adekwatne. Istotną okolicznością braną pod uwagę przy wymierzaniu kary powinna być ocena zachowania ucznia przed jak i po zdarzeniu. Organy ograniczyły się w tym zakresie do podania suchych faktów dotyczących wcześniejszego stosowania kar za nieusprawiedliwione opuszczanie lekcji, bez dokonania oceny czy wcześniejsze lub późniejsze zachowanie ucznia wskazywało na konieczność zastosowania najsurowszej kary przewidzianej regulaminem. Chybiona jest argumentacja odnosząca się do reakcji matki ucznia – to nie zachowanie rodzica, lecz ucznia powinno być przedmiotem oceny organów stosujących kary. Jak wskazano wyżej, opinia samorządu uczniowskiego nie jest dla dyrektora szkoły wiążąca, tym niemniej w decyzji o skreśleniu z listy studentów należało przynajmniej krótko odnieść się do tej opinii, w szczególności gdy organ wydał decyzję pomimo opinii negatywnej. Wskazane wyżej uchybienia wskazują na naruszenie przez organy orzekające w sprawie przepisów postępowania administracyjnego (art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a.), które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W sytuacji, gdy w uzasadnieniu decyzji zabrakło istotnych ustaleń i rozważań odnośnie okoliczności zdarzenia i zasadności wymiaru kary, uchybienia te mogły mieć wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji konieczne jest uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. oraz decyzji Dyrektora Zespołu Szkół nr [...] w L. z dnia [...] lutego 2013 r., na podstawie art. 135 p.p.s.a. Uchylenie decyzji skutkuje koniecznością ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ I instancji. Organ powinien dążyć przede wszystkim do usunięcia wskazanych wyżej uchybień – w szczególności powinien rozważyć uzupełnienie materiału dowodowego sprawy w zakresie okoliczności, w jakich doszło do zdarzenia, dokonać ich wszechstronnej oceny w uzasadnieniu decyzji, a także w pełni wyjaśnić zasadność zastosowania takiej a nie innej kary, przy uwzględnieniu zachowania ucznia przed i po zdarzeniu. Mając powyższe na uwadze sąd orzekł jak w punkcie I sentencji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 p.p.s.a. Orzeczenie zawarte w punkcie II sentencji, dotyczące wykonania uchylonych decyzji, oparto na art. 152 p.p.s.a. Pomimo uwzględnienia skargi i zgłoszonego wniosku, sąd nie zasądził zwrotu kosztów od organu na rzecz skarżącego, z uwagi na to, że skarżącemu przyznano prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, natomiast innych kosztów skarżący nie wykazał.