III SA/Lu 348/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Drwal, Sędziowie Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak (sprawozdawca), Sędzia NSA Maria Wieczorek, Protokolant Asystent sędziego Jowita Dudek, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 16 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi S. M. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie powołania do odbycia zasadniczej służby wojskowej oddala skargę. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r., Nr [...], wydaną po rozpoznaniu odwołania S. M. od decyzji Wojskowego Komendanta Uzupełnień w P. – Karta powołania seria B, Nr [...], z dnia [...] lipca 2008r. w sprawie powołania do odbycia zasadniczej służby wojskowej, Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w L. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Do wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia doszło w następujących okolicznościach: Decyzją z dnia [...] lipca 2008r. – Karta powołania Wojskowy Komendant Uzupełnień w P. powołał S. M. do odbycia zasadniczej służby wojskowej i nakazał mu stawić się w określonym w decyzji terminie do wskazanej tamże jednostki wojskowej. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji stwierdził, iż powołany do czynnej służby wojskowej jest zdolny do jej odbycia i posiada kategorię A zdolności do odbycia służby, ustaloną na podstawie orzeczenia Powiatowej Komisji Lekarskiej w O. L. orzeczeniem z dnia [...] lutego 2007r., nr [...]. Podaniem z dnia 22 lipca 2008r. skierowanym do Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w L. za pośrednictwem Wojskowego Komendanta Uzupełnień w P. S. M. zwrócił się z prośbą o odroczenie służby wojskowej. Prośbę umotywował tym, że chciałby kontynuować naukę w Szkole Policealnej im. [...] w B., zaś służba wojskowa uniemożliwia mu konturowanie nauki. Skarżący wskazał także iż podanie o przyjęcie do szkoły złożył 9 lipca 2008r., załączył zawiadomienie wydane przez Dyrektora Zespołu Szkół Technicznych im. [...] potwierdzające fakt rozpoczęcia nauki w szkole policealnej od dnia 1 września 2008r. oraz dowód uiszczenia wpisowego do szkoły, z datownikiem: "22 LIP. 2008". Decyzją z dnia [...] lipca 2008r., Nr [...] Wojskowy Komendant Uzupełnień w P. odmówił udzielenia S M. odroczenia zasadniczej służby wojskowej ze względu na ważne sprawy osobiste. Z treści uzasadnienia wynika, iż organ potraktował pismo skarżącego z dnia 22 lipca 2008 r. jako wniosek o udzielenie odroczenia zasadniczej służby wojskowej ze względu na ważne sprawy osobiste. Powołując się na treść art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 21 lipca 1967r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczpospolitej Polskiej (Dz. U. z 2004 r., Nr 241, poz. 2416, z późn. zm.), organ wskazał, że odroczenia z tytułu ważnych spraw osobistych są uznaniowe, a więc właściwy organ może ale nie musi udzielić odroczenia z w/w tytułu, uwzględniając bądź nie podnoszone przez wnioskodawcę okoliczności, kierując się zawsze jednak wykonaniem zadań w zakresie powszechnego obowiązku obrony. W ocenie organu z analizy dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika, że skarżący nie podbiera aktualnie nauki, gdyż został skreślony z listy studentów w dniu 28 lutego 2008 r., a jedynie deklaruje chęć podjęcia jej w szkole ponadgimnazjalnej od września 2008 r. Organ stwierdził, że w sprawie nie ma zastosowania art. 39 ust. 1 pkt 6 ustawy o powszechnym obowiązku obrony, gdyż odroczenia zasadniczej służby wojskowej udziela się na poborowemu na jego udokumentowany wniosek ze względu na pobieranie nauki w szkole ponadgimnazjalnej – na czas pobierania tej nauki. Z akt sprawy administracyjnej nie wynika aby od powyższej decyzji zostało wniesione odwołanie. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w L. utrzymał w mocy decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień w P. – Karta powołania z dnia [...] lipca 2008r. Z treści uzasadnienia decyzji wynika, że Szef Wojskowego Sztabu Wojskowego uznał za odwołanie od decyzji – Karty powołań z [...] lipca 2008 r. pismo S. M. z 22 lipca 2008 r. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, iż nie kwestionuje istnienia przedstawionych przez skarżącego okoliczności dotyczących podstaw do odroczenia zasadniczej służby wojskowej, jednak w świetle obowiązujących przepisów nie stanowią one podstawy do uchylenia lub zmiany zaskarżonej decyzji Wojskowego Komendanta Uzupełnień w P. wydanej w formie karty powołania do odbycia zasadniczej służby wojskowej z dnia [...] lipca 2008r. Analizując zebrany w sprawie materiał organ odwoławczy nie stwierdził nieprawidłowości w postępowaniu prowadzonym przez organ I instancji w przedmiocie powołania skarżącego do odbycia zasadniczej służby wojskowej. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wniósł pełnomocnik skarżącego. Określając przedmiot skargi pełnomocnik skarżącego wskazał, iż wnosi skargę na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w L. z dnia [...] sierpnia 2008r., Nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień w P. z dnia [...] lipca 2008r. Nr [...], na mocy której nie udzielono skarżącemu odroczenia zasadniczej służby wojskowej. Wezwany przez Sąd do doprecyzowania skargi poprzez wskazanie, jakich decyzji skarga dotyczy, pełnomocnik skarżącego poinformował, że skarga dotyczy decyzji Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego z dnia [...] sierpnia 2008 r., utrzymująca w mocy decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień w P. z dnia [...] lipca 2008 r. – Karta powołania, seria B, Nr [...], w przedmiocie powołania do odbycia zasadniczej służby wojskowej. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącego podniósł, iż organy obydwu instancji błędnie ustaliły, że skarżący nie pobiera aktualnie nauki, a jedynie deklaruje jej chęć podjęcia w szkole ponadgimnazjalnej. Dowodem na to, że skarżący będzie pobierał naukę jest dołączony przezeń do pisma z 22 lipca 2008 r. dowód uiszczenia opłaty wpisowej. W ocenie pełnomocnika skarżącego ustawa o powszechnym obowiązku obrony nie stawia wymogu posiadania statusu ucznia/studenta w chwili składania wniosku o odroczenie zasadniczej służby wojskowej, nie ma zatem znaczenia, że skarżący rozpocznie naukę dopiero od nowego roku szkolnego, tj. od września 2008 r. Pełnomocnik skarżącego podniósł także, iż wskazywane przez skarżącego okoliczności braku zawodu i chęci kontynuowania nauki niewątpliwie są ważną sprawą osobistą uzasadniającą odroczenie służby wojskowej w świetle art. 39 ust. 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony, gdyż decydują o jego pozycji na rynku pracy. Ponadto skarżący podjął decyzję o zapisaniu się do szkoły przed otrzymaniem karty powołania, nie ma zatem podstaw do uznania, że celowo dąży do uniknięcia odbycia zasadniczej służby wojskowej. W ocenie pełnomocnika skarżącego organ odwoławczy naruszył także art. 7 k.p.a., gdyż nie podjął niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, mając na względzie słuszny interes strony. W odpowiedzi na skargę Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w L. wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej. W uzasadnieniu podniósł, iż skarga została złożona na decyzję tegoż organu utrzymującą w mocy wyłącznie decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień w P. – karta powołania z dnia [...] lipca 2008 r. W skardze tymczasem pełnomocnik sformułował zarzuty dotyczące odroczenia zasadniczej służby wojskowej. Zaskarżona decyzja, jak również poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie dotyczą odroczenia, lecz orzekają o powołaniu do odbycia zasadniczej służby wojskowej, czego organy wojskowe dokonują na podstawie innych przepisów niż wskazane przez pełnomocnika. Kwestia odroczenia została rozstrzygnięta w pierwszej instancji decyzją Wojskowego Komendanta Uzupełnień w P. z dnia [...] lipca 2008 r., wydaną w odrębnym postępowaniu. Decyzja ta nie jest przedmiotem niniejszej skargi i nie została zaskarżona w postępowaniu administracyjnym. Zatem zarzuty naruszenia przepisów ustawy o powszechnym obowiązku obrony poprzez odmowę odroczenia zasadniczej służby wojskowej są w przedmiotowej sprawie bezzasadne, gdyż zaskarżona decyzja dotyczy innej materii. Organ wyjaśnił, iż pismo skarżącego z dnia 22 lipca 2008 r. zawierające wniosek o udzielenie odroczenia służby wojskowej zostało również uznane za odwołanie od wydanej w dniu [...] lipca 2008 r. karty powołania ze względu na to, że zostało wniesione w terminie do wniesienia odwołania od karty powołania oraz ze względu na zastosowaną przez skarżącego procedurę wniesienia pisma, wynikającą z pouczenia zawartego w karcie powołania. Organ podniósł w dalszych wywodach, że skarżący został powołany do odbycia zasadniczej służby wojskowej w momencie, kiedy nie korzystał z żadnego odroczenia ze względu na fakt, iż został skreślony z listy studentów, przez co odpadły przesłanki do odroczenia zasadniczej służby wojskowej ze względu na pobieranie nauki w szkole wyższej. Zatem w dniu 16 lipca 2008 r. w stosunku do skarżącego istniały wszelkie podstawy ku temu, aby organ wojskowy mógł wydać decyzję o powołaniu do odbycia zasadniczej służby wojskowej. Na rozprawie dnia 16 grudnia 2008 r. pełnomocnik skarżącego złożył kserokopię decyzji z dnia [...] sierpnia 2008 r. Nr [...] wydaną przez Wojskowego Komendanta Uzupełnień w P. w przedmiocie wygaśnięcia decyzji z dnia [...] lipca 2008 r. karta powołania (seria B nr [...]). Odpis tej decyzji wraz z potwierdzeniem doręczenia jej S. M. w dniu 29 sierpnia 2008 r. złożył w Sądzie dnia 31 grudnia 2008 r. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w L. Sąd dowód ten dopuścił na mocy art. 106 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i przeprowadził go poza rozprawą. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Skarżący kwestionuje decyzję o powołaniu do odbycia zasadniczej służby wojskowej, ale podnosi wyłącznie zarzuty dotyczące odroczenia zasadniczej służby wojskowej, opierając je na podstawie wskazanej w art. 39 ust. 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony. Zgodnie z tym przepisem, odroczenia zasadniczej służby wojskowej można udzielić również ze względu na ważne sprawy osobiste lub rodzinne poborowego (...). W zakresie tych zarzutów należy stwierdzić, że niesporna jest okoliczność, iż S. M. chce kontynuować naukę. Komendant WKU w P. wydał w dniu [...] lipca 2008 r. decyzję odmowną, nie udzielając skarżącemu odroczenia zasadniczej służby wojskowej. Skarżący nie odwołał się od tej decyzji w toku postępowania administracyjnego, mimo, że decyzja zawierała pouczenie o takiej możliwości i wskazywała sposób wniesienia odwołania. Ponadto skarżący wniósł skargę do Sądu wyłącznie na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w L. z dnia [...] sierpnia 2008 r. Nr [...] utrzymującą w mocy kartę powołania. Tym samym decyzja Komendanta WKU w P. wydana w dniu [...] lipca 2008 r. stała się ostateczna i w zasadzie nie może już podlegać kontroli ani administracyjnej, ani sądowej, co zamyka sprawę wpływu chęci podjęcia nauki na odbywanie służby wojskowej. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm., zwanej dalej ppsa) - sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ppsa - kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje (m. in.) orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Innymi słowy - Sąd nie może badać decyzji nie objętych skargą, a więc nie może działać z urzędu. Skoro więc skarżący nie zaskarżył odrębnej decyzji o odmowie odroczenia służby wojskowej – decyzja ta nie może być skontrolowana przez sąd. Dodać należy, że skarżący nie mógłby skutecznie wnieść skargi do sądu na decyzję Komendanta WKU z dnia [...] lipca 2008 r. o odmowie odroczenia służby wojskowej, bowiem wcześniej musiałby wnieść odwołanie od tej decyzji do organu II instancji, a więc Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w L., czego wbrew pouczeniu nie uczynił. Zgodnie bowiem z art. 52 § 1 i 2 ppsa - skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak np. odwołanie. Sąd nie może więc badać legalności decyzji wobec której nie wyczerpano środków odwoławczych w toku postępowaniu administracyjnego (w tym wypadku – nie wniesiono odwołania od decyzji organu I instancji). Zgodnie z art. 107 § 1 kpa - decyzja powinna zawierać m. in. pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie, a decyzja, w stosunku do której może być wniesione powództwo do sądu powszechnego lub skarga do sądu administracyjnego, powinna zawierać ponadto pouczenie o dopuszczalności wniesienia powództwa lub skargi. Decyzja Komendanta WKU z dnia [...] lipca 2008 r. o odmowie odroczenia służby wojskowej zawierała pouczenie o możliwości i terminie wniesienia odwołania do Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w L. Skarżący był więc pouczony o możliwość odwołania się od decyzji o odmowie odroczenia służby wojskowej. Brak odwołania się od tej decyzji zamknął mu możliwość skutecznego powoływania się na argumentację dotyczącą chęci podjęcia nauki w Zespole Szkół Technicznych im. [...] w B. Przechodząc do sedna skargi należy wskazać, że skarżący nieskutecznie kwestionuje sam fakt powołania do wojska opierając się na zarzucie podjęcia nauki w szkole. Zgodnie z art. 60 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej - powołanie do czynnej służby wojskowej następuje za pomocą m. in. karty powołania, która jest decyzją administracyjną. Od decyzji o powołaniu do czynnej służby wojskowej służy powołanemu odwołanie do szefa wojewódzkiego sztabu wojskowego. Zgodnie z art. 58 ust. 1 pkt 1 ustawy obowiązkowi służby wojskowej w zakresie określonym w niniejszej ustawie podlegają obywatele polscy - mężczyźni, począwszy od dnia 1 stycznia roku kalendarzowego, w którym kończą osiemnaście lat życia, do końca roku kalendarzowego, w którym kończą pięćdziesiąt lat, a posiadający stopień oficerski - sześćdziesiąt lat życia. Stosownie do art. 58 ust. 2 ustawy - obowiązkowi służby wojskowej nie podlegają osoby wymienione w ust. 1, które zostały uznane ze względu na stan zdrowia za trwale niezdolne do tej służby. Jak wynika z tych przepisów, fakt podjęcia nauki w szkole wyższej nie znosi obowiązku służby wojskowej, natomiast może być przyczyną odroczenia tej służby. Skoro jednak skarżącemu jako poborowemu nie udzielono odroczenia służby, nie było żadnych przeszkód, aby go powołać do czynnej służby wojskowej. Dodatkowo należy wyjaśnić, że instytucji odroczenia zasadniczej służby wojskowej nie można utożsamiać z instytucją powołania do odbycia danej służby zwłaszcza jeżeli uwzględni się treść art. 45 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony, stosownie do wymienionego przepisu poborowych uznanych za zdolnych do czynnej służby wojskowe , wojskowy komendant uzupełnień przeznacza do służby, uwzględniając potrzeby Sił Zbrojnych, orzeczenie właściwej komisji lekarskiej, kwalifikacje zawodowe oraz w miarę możliwości życzenia poborowych. Poza sporem jest, że skarżący uznany został przez komisję lekarską za zdolnego do odbycia zasadniczej służby wojskowej. Podsumowując - zaskarżona decyzja, jak również poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie dotyczyła odroczenia zasadniczej służby wojskowej, orzekała natomiast o powołaniu do odbycia zasadniczej służby wojskowej, czego organy wojskowego dokonują na podstawie innych przepisów, niż wskazane przez skarżącego. Kwestia odroczenia została rozstrzygnięta przez Wojskowego Komendanta Uzupełnień w P. w odrębnym postępowaniu w decyzji Nr [...] z dnia [...] lipca 2008 r., która nie była przedmiotem skargi do sądu ani nie została zaskarżona w postępowaniu administracyjnym. Art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nakłada na Sąd obowiązek rozstrzygania sprawy na podstawie stanu faktycznego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu lub czynności i jednocześnie zakazuje uwzględnienia przy orzekaniu okoliczności powstałych później (...) W sprawie niniejszej organ pierwszointancyjny po złożeniu przez S. M. skargi do sądu na decyzję z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...], orzekł o wygaśnięciu karty powołania z dnia [...] lipca 2008 r. seria B nr [...] i jako podstawę prawną tej decyzji wskazano art. 162 § 1 pkt 1 kpa. Przepis ten stanowi, że organ administracji państwowej, który wydał decyzję pierwszej instancji stwierdza jej wygaśniecie, jeżeli decyzja stała się bezprzedmiotowa, a stwierdzenie wygaśnięcia takiej decyzji wskazuje przepis prawa, albo gdy leży to w interesie społecznym lub w interesie strony. Sąd nie wypowiada się co do zgodności z prawem tej decyzji a także istnienia przesłanek uzasadniających zastosowanie w niniejszym przypadku art. 162 § 1 pkt 1 kpa z uwagi na uregulowanie tą decyzja sytuacji prawnej skarżącego z korzyścią dla niego. Przedmiotem skargi S. M. jest decyzja z dnia [...] sierpnia 2008 r. Nr [...] wydana przez Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w L., która nie została wyeliminowana z obrotu prawnego i jest decyzją ostateczną w postępowaniu administracyjnym. Sąd Administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji w dacie jej wydania, a w związku z tym późniejsze orzeczenie o wygaśnięciu decyzji pierwszoinstancyjnej nie pozbawia sądu możliwości merytorycznego rozpoznania skargi i wydania jednego z rozstrzygnięć przewidzianych w art. 145 lub 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z tych też względów mając na uwadze powyższe oraz treść art. 151 wyżej wymienione ustawy, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku