III SA/Lu 35/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski (sprawozdawca), Sędziowie WSA Jerzy Drwal,, SO del. Robert Hałabis, Protokolant Starszy referent Radosław Kot, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 27 marca 2012 r. sprawy ze skargi M. A. W. na decyzję Wojewody L. z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany nazwiska I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w W. z dnia [...] września 2011 r., nr [...]; II. zasądza od Wojewody L. na rzecz skarżącego 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. III SA/Lu 35/12 UZASADNIENIE W skierowanym do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego podaniu z dnia 13 lipca 2011 r., M. A. W. wnosił o zmianę nazwiska, poprzez dopisanie przed nazwiskiem W. przyimka "von", stanowiącego integralną część nazwiska. Wskazał, że w latach 1980 – 85 pozostawał pod wpływem wychowawczym i otrzymywał pomoc materialną od rodzin niemieckich o nazwiskach von O. i von H. Po ukończonych studiach w Polsce kontynuował naukę w C. A. w B. Od tego czasu posługuje się poza granicami kraju nazwiskiem "von W.". Wskazał, że zamierza opuścić siedlisko rodzinne w P. i przenieść się na pobyt stały do B., gdzie będzie kontynuował pracę naukową. Decyzją z dnia [...], nr [...], Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego, na podstawie art. 4 ust. 1 w związku z art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (Dz. U. Nr 220, poz. 1414) nie wyraził zgody na zmianę nazwiska W. poprzez dopisanie przed nazwiskiem przyimka "von". W uzasadnieniu decyzji podniesiono, że nie było podstawy prawnej do uwzględnienia wniosku, gdyż wnioskodawca nie wykazał ważnych powodów przemawiających za koniecznością zmiany nazwiska. Organ wskazał, że co prawda wnioskodawca za granicą posługuje się nazwiskiem "von W.", jednakże to twierdzenie nie zostało poparte dowodem. Od powyższej decyzji odwołał się M. A. W. podnosząc, że została ona wydana na podstawie błędnej interpretacji przepisów prawa materialnego i błędów proceduralnych zaistniałych przy rozpatrywaniu jego wniosku. W obszernym uzasadnieniu przedstawił motywację do zmiany nazwiska. Zaznaczył, że Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego nie zgromadził potrzebnych dowodów, a następnie wykorzystał ten fakt do postawienia tezy, jakoby nie było żadnych dokumentów świadczących o używaniu nazwiska "von W.". Podkreślił, że do wniosku o zmianę imion i nazwiska M. A. W. na M. A. W. z dnia 30 maja 2008 r., dołączył jako załącznik nr 2 fragment korespondencji prywatnej z zagranicy, adresowanej do niego na nazwisko von W., świadczącej o tym, że nazwiska von W. używał. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego powinien posiadać w aktach ten załącznik. M. A. W. podkreślił, że gdyby w toku postępowania został poinformowany o potrzebie przedłożenia określonych dowodów, uczyniłby to. Nadto stwierdził, że prościej i zgrabniej jest nazywać się von W., gdyż jest to dobrze odbierane. Do odwołania M. A. W. załączył: • oświadczenie o używaniu przez niego nazwiska von W.; • ofertę (Angebot) skierowaną do niego za granicą na nazwisko von W.; • rachunek (Rechnung) wystawiony za granicą na nazwisko von W.; • kopię listu z koperty adresowanej do niego na nazwisko von W. Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] nr [...] Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego z dnia [...], nr [...]. Organ II instancji przyjął za własne ustalenia faktyczne Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego. Zdaniem Wojewody, M. A. W. nie przedstawił dowodów, uzasadniających zmianę nazwiska poprzez dopisanie przed nazwiskiem przyimka "von". Odwołujący się nie posiada obywatelstwa innego państwa, ani też nie wykazał bliskich związków rodzinnych bądź pokrewieństwa z osobami noszącymi takie nazwisko. Nie wykazał również, iż używa równolegle z nazwiskiem widniejącym w dokumentach urzędowych nazwiska z przyimkiem "von". Argumentacja, jakoby prościej oraz zgrabniej było nazywać się "von W." i jest to dobrze odbierane, nie może stanowić podstawy do uwzględnienia wniosku. Organ podkreślił, że przyimek "von" nie jest nazwiskiem. Skargę sądową na powyższą decyzję złożył M. A. W., wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu wskazał, że Wojewoda odniósł się bezkrytycznie do decyzji pierwszoinstancyjnej. W ocenie skarżącego organ pierwszej instancji nie uznał przedstawionych przez wnioskodawcę powodów zmiany nazwiska na von W. za ważne. Tymczasem, w przypadku wcześniejszej zmiany pierwotnego nazwiska W. na W., uznał je za wystarczająco ważne. Organy zignorowały fakt, że skarżący posługuje się nazwiskiem von W. Jako ważny powód wnioskodawca wymienił identyczną formę nazwiska noszonego przez jego niemieckich opiekunów, do których ma stosunek emocjonalny, gdyż wywarli na niego wpływ wychowawczy i wspierali skarżącego materialnie w ważnym okresie życia. Skarżący podawał się za granicą jako M. von W. i dlatego utożsamia się z tym nazwiskiem. Jego zdaniem, istnieje podstawa normatywna do uwzględnienia wniosku, wymieniona w art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy. Dodatkowo skarżący podniósł, że decyzja podjęta w I instancji jest wadliwa, gdyż osoba piastująca stanowisko Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego, jest jego krewną. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wnosił o jej oddalenie jako bezzasadnej. W jednozdaniowym uzasadnieniu stwierdził, że podtrzymuje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Sąd zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Prawidłowe rozstrzygnięcie indywidualnej sprawy administracyjnej, wiążące się z właściwym zastosowaniem odpowiednich norm materialnoprawnych, uzależnione jest od uprzedniego - dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz jego oceny, w myśl reguł określonych w przepisach art. art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Zmaterializowanie tych reguł powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, sporządzonym w myśl art. 107 § 3 k.p.a. Analiza akt administracyjnych oraz uzasadnień decyzji wydanych w obu instancjach przekonuje, że zapadły one z naruszeniem wyżej wskazanych przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zaskarżona decyzja wydana została na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (Dz. U. Nr 220, poz. 1414 – dalej jako ustawa). Przepis art. 4 ust. 1 ustawy stanowi, że zmiany imienia i nazwiska można dokonać wyłącznie z ważnych powodów, w szczególności gdy dotyczą zmiany: 1. imienia lub nazwiska ośmieszającego albo nielicującego z godnością człowieka; 2. na imię lub nazwisko używane; 3. na imię lub nazwisko, które zostało bezprawnie zmienione; 4. na imię lub nazwisko noszone zgodnie z przepisami prawa państwa, którego obywatelstwo również się posiada. Wyżej wymienione przesłanki nie stanowią katalogu zamkniętego. Zmiany imienia lub nazwiska można bowiem dokonać z innego ważnego powodu, który nie mieści się w katalogu przykładowo opisanych powodów, ustawowo uznanych za ważne. Na wstępie należy zgodzić się z Wojewodą, że przyimek von nie jest nazwiskiem. Określenie von przed nazwiskiem, odpowiadające francuskiemu "de", holenderskiemu "van" oraz polskiemu "z", nazywane było partykułą szlachecką. Wprawdzie owa partykuła pełniła funkcję pewnego wyróżnika, jednak nie może być aktualnie traktowana jako tytuł. Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z dnia 4 lutego 1998 r., sygn. I CKU 204/97 (OSNC 1998/10, poz. 158), że skoro w większości ustawodawstw partykuła, o której wyżej mowa stanowi integralną część nazwiska, brak jest uzasadnionych podstaw, aby odmiennie ją rozumieć w warunkach polskich. Argumentacja przytoczona we wniosku z dnia 13 lipca 2011 r., wszczynającego postępowanie w przedmiotowej sprawie wskazuje jednoznacznie, że organy decyzyjne powinny zbadać, czy nie zachodzi podstawa zmiany nazwiska, przewidziana w art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy. Tymczasem Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego, zamiast wezwać wnioskodawcę do przedłożenia dowodów wskazujących na używanie przyimka von przed nazwiskiem, pismem z dnia 18 lipca 2011 r. zobowiązał M. A. W. do złożenia dokumentów, które byłyby niezbędne jedynie w sytuacji przewidzianej w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy. Postępowanie od samego początku zostało wadliwie ukierunkowane. Jest to niezrozumiałe o tyle, że skarżący oświadczył, iż nie posiada obywatelstwa niemieckiego. Podkreślał, że nie chodzi o dziedziczenie nazwiska i nigdy nie twierdził, iż jego biologiczni przodkowie posługiwali się nazwiskiem z partykułą "von". Organ I instancji w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] podniósł, że wnioskodawca nie udowodnił, aby posługiwał się partykułą von przed nazwiskiem. Jest to stwierdzenie nieprawdziwe, gdy się zważy, iż M. A. W. nie został zobowiązany do złożenia dokumentów na potwierdzenie powyższej tezy. Do odwołania od decyzji pierwszoinstancyjnej skarżący dołączył szereg dowodów, świadczących (w jego ocenie) o istnieniu przesłanki do zmiany nazwiska, przewidzianej w art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy. Organ II instancji, nawet zdawkowo nie odniósł się do tych dowodów. Zadaniem sądu administracyjnego jest kontrola legalności m.in. decyzji administracyjnych, a nie zastępowanie organów administracji publicznej w przeprowadzaniu oceny dowodów, czy też w dokonywaniu oceny prawnej. Skoro decyzje organów obu instancji zapadły z naruszeniem wskazanych wyżej przepisów postępowania, co przełożyło się jednocześnie na wadliwe zastosowanie art. 4 ust. 1 ustawy, przeto podlegały one uchyleniu. Ponownie rozpatrując sprawę należy dostosować się do powyższych wskazań i wyeliminować dostrzeżone błędy proceduralne. Stosownie do art. 75 § 1 k.p.a. – jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem . W myśl zaś art. 78 § 1 k.p.a. – żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. Niezbędna jest zatem ocena dowodów, dotychczas przedstawionych przez M. A. W. oraz dodatkowo przez niego zgłoszonych, bądź też dopuszczonych z urzędu, aby końcowo załatwić sprawę w sposób prawidłowy. W ocenie sądu, konieczne jest przesłuchanie strony w trybie art. 86 k.p.a., w celu oceny motywów prowadzących M. A. W. do złożenia wniosku o zmianę nazwiska. Nie przesądzając wyniku sprawy, organy decyzyjne wezmą pod uwagę, czy i od jakiego czasu skarżący używa przed nazwiskiem W. partykuły "von", czy używa jej tylko za granicą, czy również w kraju. Wyjaśnią motywy prowadzące do złożenia wniosku oraz, jaki okres czasu upłynął od ostatniej – dokonanej w trybie decyzji administracyjnej zmiany nazwiska. Końcowo podnieść trzeba, że wbrew twierdzeniom skarżącego – A. O., będąca Kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego, nie pozostaje ze skarżącym w takim stopniu pokrewieństwa, który wyłączałby ją od załatwienia przedmiotowej sprawy na podstawie art. 24 § 1 pkt 2 k.p.a. Skarżący nie wskazywał natomiast, aby zachodziły inne podstawy wyłączenia A. O., przewidziane chociażby w art. 24 § 1 pkt 1 lub w art. 24 § 3 k.p.a. Mając powyższe na uwadze, należało orzec jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.). Rozstrzygnięcie zawarte w pkt II sentencji uzasadnia art. 200 p.p.s.a.