III SA/Lu 353/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Jerzy Parchomiuk po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi Ł. P. na akt Starosty Powiatu Ś. z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] w przedmiocie przyznania wynagrodzenia kuratorowi wyznaczonemu dla osoby nieznanej z miejsca pobytu uchyla zaskarżony akt. Zaskarżonym aktem z dnia [...] maja 2020 r. Starosta Powiatu Ś. (dalej jako "Starosta" lub "organ"), po rozpatrzeniu wniosku adwokata Ł. P. (dalej jako "kurator" lub "skarżący") o przyznanie wynagrodzenia dla kuratora wyznaczonego dla A. I. C. jako osoby nieznanej z miejsca pobytu – działając na podstawie § 1 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz. U. z 2018 r., poz. 536) dalej jako "rozporządzenie z dnia 9 marca 2018 r.", w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800), dalej jako "rozporządzenie z dnia 22 października 2015 r." – przyznał skarżącemu wynagrodzenie z tytułu wykonywania obowiązków kuratora w postępowaniu administracyjnym o ustalenie opłaty za pobyt dziecka N. C. w placówce opiekuńczo wychowawczej w kwocie 150 zł. W uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcie organ wskazał, że na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego Lublin - Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku, sygn. akt IV RNs 439/17 z dnia 26 lutego 2018 r. ustanowiono dla A. I. C. – kuratora w osobie adwokata Ł. P., do reprezentowania w postępowaniu administracyjnym o ustalenie opłaty za pobyt dziecka N. C. w placówce opiekuńczo-wychowawczej. W dniu 20 kwietnia 2018 r. A. I. C., reprezentowana przez kuratora została zawiadomiona o wszczęciu postępowania administracyjnego w wyżej wymienionej sprawie. Ostateczną decyzją z dnia [...] września 2018 r. organ orzekł o odstąpieniu od ustalenia opłaty za pobyt N. C. w placówce opiekuńczo - wychowawczej za okres od dnia 7 kwietnia 2017 do dnia 11 kwietnia 2018 r. Ostateczną decyzją z dnia [...] października 2018 r., nr [...] organ umorzył postępowanie administracyjne w sprawie o ustalenie tej opłaty. W dniu 21 kwietnia 2020 r. kurator złożył wniosek o przyznanie wynagrodzenia z tytułu wykonywania obowiązków kuratora dla strony postępowania w kwocie 3600 zł wraz z VAT. Organ rozstrzygając wniosek uznał, że w niniejszej sprawie należy zastosować rozporządzenie z dnia 9 marca 2018 r., z uwagi na fakt, że postępowanie na podstawie którego kurator złożył wniosek o przyznanie wynagrodzenia, zostało wszczęte dnia 20 kwietnia 2018 r. W myśl § 1 ust. 1 ww. rozporządzenia, wysokość wynagrodzenia kuratora ustanowionego dla strony w sprawie cywilnej, zwanego dalej "kuratorem", ustala się w kwocie nieprzekraczającej 40% stawek minimalnych za czynności adwokackie określonych w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2017 r. poz. 2368 i 2400), nie mniej niż 60 zł. Rozporządzeniem regulującym wysokość stawek dla kuratora w niniejszej sprawie jest rozporządzenie z dnia 22 października 2015 r. W ocenie organu, sprawą o najbardziej zbliżonym rodzaju do sprawy objętej postępowaniem w sprawie odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej jest tzw. inna sprawa sądowoadministracyjna, o której mowa w art. 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r. Mając na uwadze § 1 ust. 1 rozporządzenia z dnia 9 marca 2018 r., wynagrodzenie dla kuratora w niniejszej sprawie zawierać się musi w przedziale od 60 zł do 192 zł. Organ argumentował, że przeanalizował nakład pracy kuratora w czasie trwania postępowania administracyjnego w sprawie odstąpienia od ustalenia opłat za pobyt dziecka N. C. w placówce opiekuńczo-wychowawczej i ustalił, że kurator w trakcie tego postępowania zapoznał się z aktami postępowania, składał pisma procesowe, złożył skuteczne odwołanie od decyzji, poszukiwał kontaktu z A. C., tj. wysyłał do niej korespondencję, odwiedzał ostatnie znane adresy, skontaktował się z ojcem dziecka, a także z Narodowym Funduszem Zdrowia oraz Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, próbując uzyskać dane adresowe lub informacje o osiąganiu przez A. C. jakiegoś dochodu. W efekcie tych działań kurator ustalił jedynie, że A. C. od grudnia 2016 r. przebywa w Ś. oraz, że od stycznia 2017 r. nie korzysta z żadnych świadczeń medycznych. W trakcie postępowania do Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie zgłosiła się A. C., która podała swój adres zamieszkania i złożyła dokumenty stanowiące podstawę wydania decyzji w sprawie odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Przed wydaniem decyzji kurator został o powyższym pisemnie poinformowany. Wobec powyższego organ uznał, że wynagrodzenie w wysokości 150 zł będzie adekwatne do poświęconego przez kuratora czasu i wykonanych w niniejszej sprawie czynności. Ł. P. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na powyższe rozstrzygnięcie w części odmawiającej przyznania mu wynagrodzenia ponad kwotę 150 zł. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie: - art. 7, art. 77 § 1 i art. 4 k.p.a., przez pominięcie przy rozstrzyganiu znanego organowi z urzędu i jednoznacznie wynikającego z akt sprawy faktu, że sprawa została wszczęta w dniu 8 marca 2018 r. albo w dacie wcześniejszej; - art. 61 § 1 k.p.a., przez uznanie, że czynności prowadzące do ustanowienia kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu uczestnika postępowania nie są częścią postępowania i podjęcie takich czynności nie prowadzi do wszczęcia postępowania; - przepisów rozporządzenia z dnia 13 listopada 2013 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz.U. z 2013 r., poz. 1476), dalej jako "rozporządzenie z dnia 13 listopada 2013 r.", przez odmowę ich zastosowania oraz przepisów rozporządzenia z dnia 9 marca 2018 r., przez ich bezpodstawne zastosowanie. Alternatywnie skarżący wniósł o zastosowanie art. 146 § 2 p.p.s.a. i uznanie w wyroku, wynikającego z przepisów prawa uprawnienia skarżącego do wynagrodzenia w kwocie 3600 zł podwyższonej o kwotę podatku od towarów i usług za pomoc prawną świadczoną z urzędu, której koszty w całości ani w części nie zostały opłacone. W uzasadnieniu skarżący zakwestionował datę wszczęcia postępowania o ustalenie opłaty za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, podnosząc że postępowanie zostało wszczęte przed dniem 15 marca 2018 r., na co wskazują sygnatury akt organów i akt sądowych. Oznacza to, że rozporządzenie z dnia 9 marca 2018 r. nie może mieć zastosowania w niniejszej sprawie. Organ powinien rozstrzygać na podstawie rozporządzenia z dnia 13 listopada 2013 r. oraz rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 18). Sprawą o najbardziej zbliżonym rodzaju jest natomiast sprawa sądowoadministracyjna, w której przedmiotem jest należność pieniężna. Skarżący podniósł, że zapoznawał się z aktami, składał pisma procesowe oraz złożył skuteczne odwołanie od decyzji, a także poszukiwał kontaktu z A. C. - m.in. wielokrotnie wysyłał do niej korespondencję, odwiedzał ostatnie znane adresy, skontaktował się z ojcem dzieci, kontaktował się także z ZUS i NFZ próbując uzyskać dane adresowe bądź informację o osiąganiu przez A. C. jakiegoś dochodu. Wszystkie te starania uzasadniają przyznanie mu przez organ wnioskowanej kwoty. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Analiza zaskarżonego aktu sprawia wrażenie, że postępowanie o przyznanie wynagrodzenia z tytułu wykonywania obowiązków kuratora dla strony postępowania administracyjnego nieznanej z miejsca pobytu (A. I. C.) w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt dziecka N. C. w placówce opiekuńczo-wychowawczej zostało wszczęte na skutek wniosku skarżącego z dnia 17 kwietnia 2020 r., który wpłynął do organu w dniu 21 kwietnia 2020 r. Tymczasem organ przemilczał, że postępowanie to zainicjowało pismo skarżącego z dnia 6 sierpnia 2018 r. oraz, że już wcześniej starosta dwukrotnie wydawał w tym zakresie stosowne akty (w dniu [...] października 2018 r., nr [...] i w dniu [...] sierpnia 2019 r., nr [...]), które były przedmiotem kontroli sądowej i zostały wyeliminowane z obrotu prawnego (uchylone) prawomocnymi wyrokami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie: z dnia 5 lutego 2019 r., sygn. akt III SA/Lu 591/18 i z dnia 6 lutego 2020 r., sygn. akt III SA/Lu 636/19. Oceniając zaskarżone akty – sąd, w uzasadnieniach wskazanych wyroków, wyraził ocenę prawną oraz wytyczne w zakresie dalszego postępowania. Zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej p.p.s.a.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Związanie samego sądu administracyjnego w rozumieniu tego przepisu oznacza, że sąd nie może formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz jest zobowiązany do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej. Przypomnieć trzeba, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 lutego 2020 r., sygn. akt III SA/Lu 636/19, dokonując kontroli legalności poprzedniego aktu starosty z dnia [...] sierpnia 2019 r., nr [...] przyznającego wynagrodzenie dla kuratora w kwocie 147,60 zł zauważył, że "(...) postępowanie organu w sprawie, do której kurator został mocą postanowienia sądu powszechnego ustanowiony, zostało wszczęte po dniu 15 marca 2018 r." Sąd podzielił w całości stanowisko tego organu, że w przedmiotowej sprawie "(...) znajdą odpowiednie zastosowanie przepisy rozporządzenia z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej, które weszło w życie z dniem 15 marca 2018 r. oraz przepisy wydanego na podstawie art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2017 r. poz. 2368 i 2400) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie." Sąd przyznał również rację organowi, że "(...) sprawą o najbardziej zbliżonym rodzaju do sprawy objętej postępowaniem administracyjnym o odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej jest sprawa o charakterze majątkowym. Zastosowanie zatem znajdzie § 2 pkt 6 tego rozporządzenia." Sąd podniósł, że zgodnie z tym przepisem "(...) do którego trafnie odwołuje się organ, a co pozostaje również w zgodzie ze stanowiskiem skarżącego co do wskazywanej wartości przedmiotu sprawy, stawka minimalna przy wartości przedmiotu sprawy powyżej 50.000 zł do 200.000 zł wynosi 5.400 zł.", jednak "Organ powinien wykazać zasadność przyznania z tego tytułu określonej kwoty. Powinien wyjaśnić dlaczego uznaje, że przyznana skarżącemu kwota w wysokości 147,60 zł jest adekwatna, wskazując sposób jej wyliczenia. Powinien wyjaśnić, jaka jest jej wysokość (procent) w relacji zakreślonego przepisami prawa progu "w kwocie nieprzekraczającej 40% stawek minimalnych (...)". Sąd zauważył także, że skoro "(...)w postępowaniu w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, zakończonej ostatecznie decyzją o odstąpieniu od ustalenia opłaty, kurator złożył wniosek o odstąpienie od ustalenia tej opłaty wraz z wnioskiem o przyznanie wynagrodzenia za dokonane czynności, to organ powinien przeanalizować cały nakład pracy kuratora w tym postępowaniu, a nie tylko w jego końcowym fragmencie. Organ powinien w kontekście wysokości należnego wynagrodzenia przeanalizować i ocenić całokształt wykonywanych przez kuratora czynności, które doprowadziły w efekcie do wydania decyzji o odstąpieniu od ustalenia przedmiotowej opłaty, jak podnosi to skarżący w skardze". Tymczasem w zaskarżonym akcie starosta w nieuprawniony sposób zastosował § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r. W myśl tego przepisu – stawki minimalne wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pierwszej instancji "w innej sprawie - 480 zł". W świetle wykładni prawa oraz wskazań co do dalszego postępowania dokonanych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 5 lutego 2019 r., sygn. akt III SA/Lu 591/18 i z dnia 6 lutego 2020 r., sygn. akt III SA/Lu 636/19, zdziwienie budzi treść zaskarżonego aktu starosty z dnia [...] maja 2020 r., świadcząca o nierespektowaniu i ignorowaniu powyższych orzeczeń. Takie stanowisko godzi w art. 153 p.p.s.a., bowiem dokonana przez sąd wykładnia prawa musi być uznana w rozpatrywanej – indywidualnej sprawie za jedynie słuszną i obowiązującą, nawet gdyby organ i wojewódzki sąd administracyjny orzekający w tej sprawie, miały odmienne stanowisko. Przyjęcie innego poglądu prowadziłoby do anarchizacji prawa i bezpodstawnego dążenia do rozwiązań kolidujących z konstytucyjną wartością państwa prawnego, polegającą na niewzruszalności prawomocnych orzeczeń sądów. Należy zauważyć, że w postępowaniu, w którym skarżący został ustanowiony kuratorem dla A. I. C. na mocy postanowienia Sądu Rejonowego Lublin - Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku, sygn. akt IV RNs 439/17 z dnia 26 lutego 2018 r. do reprezentowania w sprawie ustalenia opłaty za pobyt w placówce opiekuńczo-wychowawczej N. C. (k. 38 akt administracyjnych), starosta wydał w dniu [...] maja 2018 r. decyzję ustalającą wysokość tych opłat za okres od dnia 7 kwietnia 2017 r. do dnia 11 kwietnia 2018 r. (k. 53 akt administracyjnych). Na skutek odwołania złożonego przez kuratora, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia [...] lipca 2018 r. uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji (k.61 akt administracyjnych). Następnie starosta decyzją z dnia [...] września 2018 r. wydaną na wniosek skarżącego (k. 85 akt administracyjnych) odstąpił od ustalenia przedmiotowej opłaty (we wniosku skarżący zawarł również żądanie przyznania wynagrodzenia z tytułu wykonywania obowiązków kuratora), zaś decyzją z dnia [...] października 2018 r. umorzył w całości to postępowanie (k. 91 akt administracyjnych). Nie ulega wątpliwości, że uprawnienie do uzyskania przez kuratora wynagrodzenia jest ściśle związane z wykonywaniem powierzonych mu zadań w postępowaniu, do którego został wyznaczony postanowieniem sądu powszechnego. W świetle przedstawionych wyżej okoliczności uznać trzeba, że starosta dopuścił się naruszenia prawa materialnego, poprzez błędne zastosowanie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r. i bezpodstawną odmowę zastosowania § 2 pkt 6 tego rozporządzenia. Nie przedstawił również rzetelnych ustaleń co do wysokości wynagrodzenia przyznanego kuratorowi na podstawie § 1 ust. 1 rozporządzenia z dnia 9 marca 2018 r., z pogwałceniem art. 153 p.p.s.a. Z tych przeto względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, w oparciu o art. 146 § 1 p.p.s.a. – obowiązany był uchylić zaskarżony akt. Ponownie rozpoznając sprawę, organ dostosuje się do powyższych wskazań. Ustalając wysokość wynagrodzenia będzie miał na uwadze, że skarżący brał udział w całym – szeroko pojętym postępowaniu o ustalenia opłaty za pobyt dziecka N. C. w placówce opiekuńczo-wychowawczej, poczynając od zawiadomienia z dnia 20 kwietnia 2018 r. o wszczęciu postępowania, które nastąpiło po uprawomocnieniu się postanowienia Sądu Rejonowego Lublin - Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku, sygn. akt IV RNs 439/17 z dnia 26 lutego 2018 r. Uwzględni również, że kurator zapoznawał się z aktami, składał pisma procesowe, m.in. złożył skuteczne odwołanie od decyzji starosty z dnia [...] maja 2018 r., a także poszukiwał kontaktu z A. C. poprzez wielokrotne wysyłanie do niej korespondencji, odwiedzał ostatnie znane adresy, skontaktował się z ojcem dzieci, a także z ZUS i NFZ próbując uzyskać dane adresowe oraz informacje o osiąganiu przez A. C. dochodów. Organ będzie miał na uwadze, że kurator jest adwokatem, posiada wysokie kwalifikacje prawnicze i gdyby nie jego ustanowienie, nie byłoby możliwe zakończenie sprawy o ustalenie opłaty za pobyt dziecka N. C. w placówce opiekuńczo-wychowawczej. W czasie zaangażowania się w postępowaniu administracyjnym, skarżący częściowo utracił możliwość uzyskania wynagrodzenia z innych źródeł. Te wszystkie okoliczności przemawiałyby raczej za odrzuceniem wynagrodzenia minimalnego i przyjęciem wynagrodzenia w górnej granicy przewidzianej prawem, na podstawie § 1 ust. 1 rozporządzenia z dnia 9 marca 2018 r., w związku z § 2 pkt 6 rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r. Ustalenie wysokości wynagrodzenia należy jednak – nie do sądu, który nie jest kolejnym organem administracji publicznej, lecz do starosty – z tym zastrzeżeniem, że ostateczne rozstrzygnięcie nie może być nacechowane dowolnością i powinno uwzględniać wytyczne sądu (art. 153 p.p.s.a.).