III SA/Lu 357/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja,, Sędzia WSA Ewa Ibrom, Protokolant Stażysta Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 10 października 2013 r. sprawy ze skargi N. S. na decyzję Wojewody z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu stypendium szkoleniowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r., znak [...], wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Z., przyznano N. S. prawo do stypendium w wysokości 120% podstawowej wysokości zasiłku, tj. 953,10 zł miesięcznie w okresie odbywania szkolenia, od dnia 4 czerwca 2012 r. Z uwagi na przerwanie szkolenia, decyzją z dnia [...] lipca 2012 r., znak [...], wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Z., orzeczono o utracie prawa do stypendium z dniem 25 czerwca 2012 r. Decyzją z tej samej daty, znak [...], wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Z., orzeczono o utracie statusu bezrobotnego na okres 120 dni. W związku z uzyskaniem informacji z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej oraz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, że N. S. podlegał ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej do dnia 1 kwietnia do dnia 1 kwietnia 2012 r., postanowieniem z dnia [...] października 2012 r. wznowiono z urzędu postępowania w sprawach zakończonych decyzjami z [...] czerwca 2012 r. o przyznaniu stypendium, z [...] lipca 2012 r. o utracie prawa do stypendium oraz z tej samej daty o utracie statusu bezrobotnego. Po przeprowadzeniu postępowania w trybie wznowieniowym, decyzją z dnia [...] listopada 2012 r., znak [...], wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Z., uchylono ww. decyzje z [...] czerwca i [...] lipca 2012 r. oraz orzeczono o utracie statusu bezrobotnego z dniem 1 kwietnia 2012 r. i o odmowie przyznania prawa do stypendium od dnia 4 czerwca 2012 r. Decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r., znak [...], wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Z., orzeczono o zwrocie kosztów szkolenia poniesionych przez Powiatowy Urząd Pracy w związku ze skierowaniem N. S. na szkolenie w zakresie: "Magazynier z obsługą komputera i kas fiskalnych". W wyniku odwołania N. S. decyzja ta została uchylona przez organ I instancji w trybie autokontroli (decyzja z dnia [...] stycznia 2013 r.). Decyzją z dnia [...] lutego 2013 r., znak [...], wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Z.a, orzeczono o zwrocie stypendium szkoleniowego w łącznej kwocie 508,30 zł od dnia 4 do 24 czerwca 2012 r. jako nienależnego świadczenia. W odwołaniu od decyzji N. S. podniósł, że w świetle przepisów ustawy nie ma obowiązku zwrotu kosztów szkolenia, pomimo jego przerwania, gdy przyczyną nieukończenia szkolenia było m.in. podjęcie działalności gospodarczej. Skoro odwołujący się prowadził działalność gospodarczą od dnia 1 do dnia 1 kwietnia 2012 r., nie ma obowiązku zwrotu kosztów. Ponadto, nawet gdyby uznać obowiązek zwrotu kosztów kwota ta powinna być zupełnie inna. Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] marca 2013 r., znak [...], Wojewoda L. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając swoje stanowisko organ powołał się na przepisy ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2013 r., poz. 674, ze zm.; dalej jako: u.p.z.i.r.p.), z której wynika, że za świadczenie nienależne uważa się świadczenie wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach. Ponadto w świetle ustawowej definicji status osoby bezrobotnej może posiadać osoba, która nie złożyła wniosku o wpis do ewidencji działalności gospodarczej, o czym strona była informowana w momencie rejestracji. N. S. od dnia 16 listopada 2011 r. miał status osoby bezrobotnej, a po skierowaniu na szkolenie od dnia 4 czerwca 2012 r. prawo do stypendium, które pobierał do dnia 25 czerwca 2012 r. Bezsporne jest zatem, że w okresie, gdy miał status bezrobotnego złożył wniosek o wpis do ewidencji działalności gospodarczej i okoliczności tej nie zgłosił organowi. Zgodnie z ustawą stypendium w okresie odbywania szkolenia przysługuje bezrobotnemu. Skoro w związku ze złożeniem wniosku o wpis do ewidencji działalności gospodarczej od dnia 1 kwietnia 2012 r. nie przysługiwał mu status bezrobotnego, a więc i prawo do stypendium, to wypłacone od dnia 4 do 24 czerwca 2012 r. stypendium szkoleniowe stanowi świadczenie pobrane nienależnie i należało orzec o jego zwrocie. Odnosząc się do argumentów odwołania organ wskazał, że stypendium nie jest kosztem szkolenia w rozumieniu ustawy i o jego zwrocie orzeka się na innej podstawie prawnej. W skardze do sądu administracyjnego N. S. podniósł zarzut błędnej wykładni ustawowej definicji osoby bezrobotnej. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że działalność prowadził przez 1 dzień, jednakże nigdy jej realnie nie podjął, gdyż nie mógł spełnić warunków do przystąpienia do egzaminu celem uzyskania licencji doradcy ubezpieczeniowego. Organ nie uwzględnił istoty ustawowej regulacji statusu osoby bezrobotnej, przyjął nadmiernie rygorystyczną wykładnię przepisów, sprzeczną z duchem ustawy i pominął fakt, że o statusie osoby bezrobotnej powinno przesądzać faktyczne podjęcie działalności gospodarczej, a nie tylko samo zarejestrowanie przedsiębiorcy. W odpowiedzi na skargę Wojewoda L. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Ponadto odnosząc się do argumentu faktycznego podjęcia działalności gospodarczej organ wskazał na zmianę przepisów ustawy o promocji zatrudnienia. Zgodnie z obowiązującym od 1 lutego 2011 r. nowym brzmieniem ustawowej definicji, decydujące znaczenie w kwestii statusu bezrobotnego ma samo złożenie wniosku o wpis do ewidencji działalności gospodarczej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie jest dotknięta wadami skutkującymi koniecznością jej uchylenia (stwierdzenia nieważności). Spór prawny w badanej sprawie sprowadza się do oceny, czy w przypadku skarżącego zaistniały okoliczności, które stanowią podstawę do uznania, że pobrał świadczenie nienależne, które powinno być zwrócone na podstawie art. 76 u.p.z.i.r.p. Zgodnie z art. 76 ust. 2 pkt 1 u.p.z.i.r.p., za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach. Pobierane przez skarżącego świadczenie to stypendium, przysługujące bezrobotnemu w okresie szkolenia, na które został skierowany przez starostę (art. 41 ust. 1 u.p.z.i.r.p.), przyznane na podstawie decyzji z dnia [...] czerwca 2012 r. Ostatecznie decyzja ta – w wyniku wznowienia postępowania – została uchylona decyzją z dnia [...] listopada 2012 r., którą jednocześnie orzeczono o odmowie przyznania prawa do stypendium. Jak wynika z treści art. 41 ust. 1 u.p.z.i.r.p., podstawowym warunkiem pobierania stypendium jest posiadanie statusu bezrobotnego. Wspomnianą wyżej decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. orzeczono jednocześnie o utracie statusu bezrobotnego z dniem 1 kwietnia 2012 r., z uwagi na fakt, że skarżący w dniu 1 kwietnia 2012 r. rozpoczął działalność gospodarczą. Jak wynika z akt sprawy, od decyzji tej skarżący nie wniósł odwołania, stała się zatem ostateczna. Art. 16 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego wprowadza jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego – zasadę trwałości decyzji ostatecznych. Zasada ta nakazuje uwzględnianie skutków prawnych decyzji ostatecznej, chyba że zostanie ona usunięta z obrotu prawnego w odpowiednim trybie nadzwyczajnym. Sąd orzekając w niniejszej sprawie, w której przedmiotem badania jest decyzja nakazująca zwrot nienależnie wypłaconego stypendium, nie może nie uwzględnić ostatecznej decyzji z dnia [...] listopada 2012 r., mocą której skarżący utracił status bezrobotnego z dniem 1 kwietnia 2012 r. Skarżący nie kwestionuje stwierdzeń organu, że pobrał stypendium za okres od dnia 4 do 24 czerwca 2012 r. Jak wskazano wcześniej – w tym okresie nie miał statusu bezrobotnego, nie spełniał podstawowego warunku uzyskania stypendium, było ono zatem świadczeniem nienależnym w rozumieniu art. 76 ust. 1 u.p.z.i.r.p. W orzecznictwie podkreśla się, że celem wprowadzenia w ustawie rozwiązań o zwrocie świadczeń nienależnych było wyposażenie organów zatrudnienia w uprawnienie do żądania zwrotu pobranego świadczenia co do okresów, w których bezrobotny osiągał dochody z innych źródeł. Powyższe uprawnienie organów powinno dotyczyć także okresów, w których dana osoba nie mogła być uznana za osobę uprawnioną do uzyskania statusu osoby bezrobotnej (por. wyrok WSA w Szczecinie z 11.1.2012 r., II SA/Sz 1288/11, LEX nr 1107659). Cytowany wyżej art. 76 ust. 2 pkt 1 u.p.z.i.r.p., precyzujący przesłankę nienależnego świadczenia wskazuje na konieczność świadomości zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania ("pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach"). W badanej sprawie utrata statusu bezrobotnego, a pośrednio utrata przesłanek nabycia prawa do stypendium nastąpiła wskutek uzyskania przez skarżącego w dniu 1 kwietnia 2012 r. wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. Z ustawowej definicji bezrobotnego wynika jednoznacznie, że nie może nim być osoba, która złożyła wniosek o wpis do ewidencji działalności gospodarczej (art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. f u.p.z.i.r.p.). Fakt ten powinien być skarżącemu znany – wraz z rejestracją jako osoba bezrobotna, otrzymał "Informację dla osób rejestrujących się w Powiatowym Urzędzie Pracy". Punkt III.10 "Informacji" zawiera treść identyczną z cytowanym art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. f u.p.z.i.r.p. Z kolei w punkcie III.1 wyraźnie wskazano, że zarejestrowana osoba traci status bezrobotnego, gdy "nie spełnia warunków określonych w pkt II niniejszej informacji". Informacje o skutkach złożenia wniosku o wpis do ewidencji dla statusu osoby bezrobotnej powinny być skarżącemu znane. Jeśli zaniedbał zapoznania się z tymi informacjami, będzie ponosił negatywne konsekwencje ich nieznajomości. W konkluzji należy stwierdzić, że skarżący pobrał stypendium szkoleniowe w sytuacji, gdy utracił status bezrobotnego warunkujący prawo do stypendium. Nastąpiło to na skutek złożenia wniosku o wpis (i uzyskania wpisu) do ewidencji działalności gospodarczej, czego konsekwencje dla statusu bezrobotnego powinny być skarżącemu znane. Zaistniały przesłanki do uznania, że pobrane stypendium było świadczeniem nienależnym, zatem zachodziły podstawy do orzeczenia o jego zwrocie. Podnoszone przez skarżącego zarzuty błędnej wykładni ustawowej definicji osoby bezrobotnej nie zasługują na uwzględnienie. Nie ma znaczenia, jak długo skarżący prowadził działalność gospodarczą (przez 1 dzień) i czy faktycznie podjął się jej wykonywania. W aktualnym brzmieniu ustawy, obowiązującym już w okresie kiedy zarejestrował się jako osoba bezrobotna, utratę statusu osoby bezrobotnej powoduje samo złożenie wniosku o wpis do ewidencji działalności gospodarczej. Argumenty podnoszone przez skarżącego mogłyby mieć znaczenie w sprawie, gdyby chodziło o stan prawny obowiązujący do dnia 25 października 2007 r., kiedy to art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. f u.p.z.i.r.p. odwoływał się do przesłanki podjęcia pozarolniczej działalności od dnia wskazanego w zgłoszeniu do ewidencji do dnia wyrejestrowania tej działalności. Obecnie kwestia faktycznego podjęcia działalności, objętej wnioskiem o wpis do ewidencji jest bez znaczenia. Ponadto w sprawie skarżącego nie mają zastosowania dwa wskazane w przytaczanym przepisie wyjątki – skarżący nie zawiesił działalności, a z danych z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (k. 54 akt adm.) wynika, że dzień rozpoczęcia działalności pokrywa się z dniem rejestracji (1 kwietnia 2012 r.) - nie zachodzi więc sytuacja, o którym mowa w tiret drugie przytaczanego przepisu ("nie upłynął jeszcze okres do, określonego we wniosku o wpis do ewidencji działalności gospodarczej, dnia podjęcia działalności gospodarczej"). W tej sytuacji skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.).