III SA/Lu 376/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Marcinowski Sędziowie: Sędzia WSA Jerzy Drwal Asesor WSA Agnieszka Kosowska (sprawozdawca) Protokolant: Asystent sędziego Katarzyna Sugier po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 listopada 2021 r. sprawy ze skargi W. F. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla studentów U. M. w L. z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium rektora I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wydziałowej Komisji Stypendialnej Wydziału L.-D. U. M. w L. z dnia [...] lutego 2021 r., nr [...]; II. zasądza od Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla studentów U. M. w L. [...] zł ([...] złotych) z tytułu zwrotu kosztów postępowania. Sygn. III SA/Lu 376/21 UZASADNIENIE Przedmiotem skargi jest decyzja Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla studentów U. M. w L. nr [...] z dnia [...] kwietnia 2021 roku utrzymująca w mocy decyzję Wydziałowej Komisji Stypendialnej Nr [...] z dnia [...] lutego 2021 roku odmawiającą W. F. przyznania stypendium rektora dla studentów. Stan sprawy przedstawia się następująco. Dnia [...] stycznia 2021 r. skarżąca W. F. złożyła wniosek o przyznanie jej stypendium rektora dla studentów na semestr letni w oparciu o dokumenty złożone w semestrze zimowym w roku akademickim [...]. Wydziałowa Komisja Stypendialna (dalej jako "organ I instancji") ustaliła, że w roku akademickim [...] skarżąca rozpoczęła studia na kierunku farmacja, z których została skreślona w dniu [...] września 2015 r., następnie w roku akademickim [...] rozpoczęła studia na kierunku weterynaria, z których także została skreślona w dniu [...] października 2016 r. Od roku akademickiego [...] rozpoczęła naukę na kierunku lekarsko-dentystycznym U. M. w L.. Organ I instancji, po rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] lutego 2021 r. odmówił skarżącej przyznania stypendium rektora dla studentów na okres od dnia [...] marca do dnia [...] czerwca 2021 r. z uzasadnieniem, że skarżąca studiuje już 7 rok, a zgodnie z art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2021 r., poz. 478, ze zm. – dalej jako "P.s.w.n.") świadczenia przysługują przez maksymalnie 6 lat. W wyniku rozpatrzenia odwołania skarżącej Odwoławcza Komisja Stypendialna dla studentów U. M. w L. (dalej jako "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podniesiono w szczególności, że art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 Regulaminu świadczeń może nasuwać wątpliwości interpretacyjne, w szczególności sformułowanie "jednakże nie dłużej niż przez okres 6 lat". Obowiązkiem władz publicznych jest materialne wspieranie studentów mające na celu zapewnienie pomocy w uzyskaniu wykształcenia w stopniu możliwie najwyższym. Analizowany przepis przewiduje, że takim możliwie najwyższym stopniem jest uzyskanie tytułu magistra lub równorzędnego. Celem przyświecającym ustawodawcy przy konstruowaniu tak systemu świadczeń, jak i obowiązujących przepisów, było materialne wspieranie studentów, którzy chcą studiować, by zdobyć tytuł magistra lub równorzędny w możliwie najkrótszym czasie. W konsekwencji, należy uznać, że do okresu sześciu lat, o którym mowa w przepisie zaliczyć należy wszystkie okresy, w których dana osoba posiadała status studenta na studiach prowadzących do uzyskania tytułu magistra lub równorzędnego. Dla biegu tego terminu nie ma znaczenia, czy student występuje o świadczenia oraz, czy je pobiera, a 6-letni okres, w którym przysługuje prawo do ubiegania się o świadczenia rozpoczyna się w momencie podjęcia studiów i nabycia praw studenta po raz pierwszy. Organ odwoławczy nadmienił, że ustawodawca wprowadzając przepis art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. miał na celu przeciwdziałanie sytuacjom rażącego nadużywania konstytucyjnego prawa do kształcenia i otrzymywania pomocy, a w konsekwencji, wyeliminowanie sytuacji, w której dana osoba podejmuje studia wyłącznie w celu pobierania świadczeń. Organ stwierdził, że skarżąca studiowała na kierunku farmacja U. M. w L. od października 2014 roku do września 2015 roku (12 miesięcy), następnie na kierunku weterynaria SGGW w W. od października 2015 roku do października 2016 roku (liczone 12 miesięcy) oraz na kierunku lekarsko-dentystyczny od października 2016 roku i nadal (czyli 54 miesiące - stan na marzec 2021 roku), to obecny rok akademicki jest dla skarżącej siódmym rokiem studiów (czyli 78 miesiącem - na marzec 2021 roku). Organ wyjaśnił także, że w trakcie studiowania skarżąca pobierała stypendium socjalne w zwiększonej wysokości w okresie od [...] grudnia 2019 roku do [...] lutego 2020 roku oraz w okresie od [...] marca 2020 roku do [...] czerwca 2020 roku. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarżąca zaskarżyła decyzję organu odwoławczego w całości, zarzucając jej naruszenie prawa materialnego, tj. art. 93 ust. 2 pkt 1 P.w.s.n. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 Regulaminu świadczeń U. w L. stanowiącego załącznik do Zarządzenia Nr [...] Rektora z dnia [...] czerwca 2020 r. oraz Zarządzenia Nr [...] Rektora z dnia [...] października 2020 r. w sprawie ustalenia wysokości świadczeń dla studentów U. M. w L., zmienionego Zarządzeniem Nr [...] Rektora z [...] lutego 2021 r., oraz Zarządzenia Nr [...] Rektora w sprawie powołania Wydziałowych Komisji Stypendialnych oraz Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla studentów U. M. w L., zmienionego Zarządzeniem Nr [...] Rektora z [...] grudnia 2020 r., zmienionego Zarządzeniem Nr [...] Rektora z [...] kwietnia 2021 roku przez błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że do okresu sześciu lat, o którym mowa w powołanym przepisie zaliczyć należy wszystkie okresy, w których dana osoba posiadała status studenta na studiach prowadzących do uzyskania tytułu magistra lub równorzędnego, przy czym jest bez znaczenia, czy student występuje o świadczenia oraz, czy je pobiera, bowiem 6-letni okres, w którym przysługuje prawo do uzyskania świadczenia rozpoczyna się w momencie podjęcia studiów i nabycia praw studenta po raz pierwszy, podczas gdy stypendium socjalne w zwiększonej wysokości jest świadczeniem, którego uzyskanie przysługuje studentowi spełniającemu określone kryteria nie dłużej niż przez okres 6 lat kiedy świadczenie rzeczywiście przysługiwało, niezależnie kiedy rozpoczęto studia; naruszenie art. 87 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. przez uznanie, że orzecznictwo Wojewódzkich Sądów Administracyjnych nie mieści się w katalogu źródeł prawa, o którym mowa w art. 87 ust. 1 i 2 Konstytucji RP i tym samym nie wiąże komisji stypendialnych przy wydawaniu decyzji, podczas gdy stabilna linia orzecznicza sądów oparta na określonym przepisie, kształtuje treść normy wynikającej z takiego przepisu, a treść orzeczeń sądów administracyjnych odnosi się do źródeł powszechnie obowiązującego prawa. Zarzuciła także naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, 7 i 7a k.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie interpretacji prawa związanej z obliczaniem okresu studiowania, w szczególności dokonania rozstrzygnięcia wątpliwej sytuacji na niekorzyść skarżącej, poprzez nieprawidłowe ustalenie okresu pobierania przez skarżącą przysługującego jej świadczenia i błędne uznanie podjęcia przez skarżącą studiów wyłącznie w celu pobierania świadczeń, co ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy; art. 138 § 1pkt 1 kpa polegające na utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji, która jest nieprawidłowa oraz krzywdząca dla skarżącej i nie powinna się ostać w obrocie prawnym, ponieważ interpretacja przedmiotowej decyzji nie jest zgodna z założeniem obowiązujących przepisów oraz utrwaloną praktyką sądów administracyjnych. Wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji a także zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że zgodnie z aktualnie reprezentowanym stanowiskiem, sposób obliczania 6-letniego okresu, w którym student może pobrać stypendium, winien być odniesiony do okresu, kiedy studentowi to świadczenie rzeczywiście przysługiwało, tj. gdy student stypendium pobierał lub spełniał przesłanki do pobierania danego stypendium. W ocenie skarżącej świadczenia przysługują nie dłużej niż przez okres 6 lat, a nie w okresie 6 lat od rozpoczęcia studiów. Przez pobieranie świadczenia nie dłużej niż przez okres 6 lat, należy rozumieć jako prawo studentów do pobierania świadczeń przez okres 6 lat. W związku z tym, że z samym statusem studenta nie wiąże się przysługiwanie świadczeń stypendialnych nie sposób uznać, że z momentem rozpoczęcia studiów zaczyna biec wyżej wspomniany 6-letni termin z art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Stąd też należy go odnosić do okresu kiedy rzeczywiście studentowi świadczenie przysługiwało. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację. Wskazał, że pogląd, iż świadczenia nie przysługują studentowi, który studiuje łącznie ponad 6 lat został przedstawiony w piśmie Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia [...] lutego 2019 r. [...], zgodnie z którym w opinii Ministerstwa, omawiany artykuł określa łączny okres (nieprzekraczający 6 lat), w którym danej osobie przysługuje możliwość ubiegania się o świadczenia w ramach studiów - niezależnie od ich rodzaju i długości trwania, jak też uczelni, na których są odbywane. Tym samym dla biegu tego terminu nie ma znaczenia, czy student występuje o świadczenia oraz czy je pobiera. W przypadku przerwania studiów i ponownego ich podjęcia, liczenie wskazanego okresu powinno być kontynuowane, a nie rozpoczynać się od nowa (okresy studiowania sumują się). Świadczenia nie będą zatem przysługiwały studentowi który na studiach pierwszego stopnia studiuje łącznie ponad 6 lat. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: W sprawie niekwestionowane są przez żadną ze stron okresy studiowania przez skarżącą na poszczególnych uczelniach. Kwestią sporną jest rezultat wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. Zgodnie z treścią tego przepisu świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 (do których zalicza się między innymi stypendium rektora, którego dotyczy sprawa) przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Organy obu instancji wydając decyzje dokonały wykładni powołanego przepisu uznając, że dla obliczenia powyższego terminu kluczowy jest okres, w jakim skarżąca posiadała status studenta, ustalając tym samym, że na moment złożenia wniosku o przyznanie stypendium rektora, skarżąca posiadała status studenta przez okres dłuższy niż 72 miesiące odpowiadające wskazanemu w ustawie okresowi 6 lat akademickich. Taka wykładnia art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. jest, zdaniem sądu, błędna. Należy podkreślić, że pojęcia "przysługiwania świadczenia", jakim posługuje się przepis art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. nie można utożsamiać z terminem "posiadania statusu studenta". Wobec braku ustawowej definicji pojęcia "świadczenie przysługuje", jakie zostało użyte w art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n., należy je odczytywać zgodnie z jego znaczeniem w języku potocznym i odnosić do świadczenia, które zostało przyznane studentowi po spełnieniu wszystkich kryteriów. W związku z tym dla biegu okresu, o którym mowa w omawianym przepisie, ma znaczenie to, że student występował o świadczenie, które zostało mu przyznane i je pobrał. Zwrócić należy uwagę, że zgodnie z art. 86 ust. 1 P.s.w.n. student może jedynie ubiegać się o przyznanie wskazanego w nim świadczenia (m.in. stypendium rektora), ponieważ sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia do uzyskania danego świadczenia. W konsekwencji art. 91 P.s.w.n. wskazuje przesłanki ubiegania się o stypendium rektora. Oznacza to, że aby świadczenie z katalogu pomocy materialnej dla studentów przysługiwało, wnioskodawca musi mieć status studenta, złożyć stosowny wniosek oraz spełnić dodatkowe warunki przewidziane dla danej kategorii pomocy finansowej. Zatem 6-letni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. należy odnosić do okresu, w którym student spełnia przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w ustawie i jednocześnie jest beneficjentem takiej pomocy. Powyższa wykładnia znajduje odzwierciedlenie w treści uzasadnienia projektu obowiązującej ustawy, w którym sześcioletni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. powiązano bezpośrednio z pobieraniem świadczenia, a nie z posiadaniem statusu studenta przez osobę ubiegającą się o jedną z form pomocy materialnej. W uzasadnieniu projektu tej ustawy wskazano, że: "realizując cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat". Takie też stanowisko przyjmuje się jednolicie w orzecznictwie sądów administracyjnych (tak wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 7 lipca 2021 r. sygn. III OSK 3596/21 oraz z 15 czerwca 2021 r. sygn. III OSK 4082/21 i oraz wyroki: WSA w Szczecinie z 10 czerwca 2020 r., sygn. II SA/Sz 222/20; WSA w Gdańsku z 26 sierpnia 2020 r., sygn. III SA/Gd 461/20 i z 20 sierpnia 2020 r., sygn. III SA/Gd 460/20; WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 18 sierpnia 2020 r., sygn. II SA/Go 155/20, WSA w Łodzi z 12 sierpnia 2020 r., sygn. III SA/Łd 106/20, WSA w Poznaniu z 17 lutego 2021 r. sygn. II SA/Po 773/20; WSA w Krakowie z 25 stycznia 2021 r. sygn. 394/20, WSA w Bydgoszczy z 19 stycznia 2021 r. sygn. II SA/Bd 1223/20, WSA w Warszawie z 10 marca 2021r. sygn. II SA/Wa 2166/20 - publ. Baza CBOSA: http://orzeczenia.nsa.gov.pl) oraz doktrynie (por. K. Lewecki, Wykładnia nowego ograniczenia w przyznawaniu stypendiów dla studentów, Doradztwo Podatkowe - Biuletyn Instytutu Studiów Podatkowych nr 1/ 2020, s. 157 i n.). Wskazać również należy, że w ustawie nie zawarto przepisu ograniczającego lub wyłączającego prawo do uzyskania stypendium ze względu na posiadanie statusu studenta przez okres dłuższy niż sześć lat. Z przepisów art. 93 ust. 2 pkt 1 oraz art. 94 P.s.w.n. wprost wynika, w jakich sytuacjach studentowi prawo do stypendium nie przysługuje lub kiedy wygasa decyzja o przyznaniu świadczenia. Żadna z tych regulacji nie wiąże prawa do stypendium z nadmiernie długim okresem studiowania, który może być spowodowany nie tylko nieprzykładaniem się do nauki, lecz sytuacją zdrowotną, losową czy ekonomiczną. Oznacza to, że niezależnie od tego, przez jaki okres dana osoba posiada status studenta, prawo do pobierania świadczeń wymienionych w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 ma tylko przez okres 6 lat, chyba że zachodzą wyłączenia, o których mowa w art. 93 ust. 2 pkt 2, ust. 3 i 4 ustawy. Podkreślenia wymaga w szczególności to, że odmienna wykładnia (prezentowana przez organy) prowadziłaby do ewidentnej nierówności wobec prawa. Studenci, których faktyczny okres studiów nie przekraczałby 6 lat mogliby pobierać stypendia przez cały ten okres, a studenci którzy studiują dłużej, a ich nie pobierali, bo nie przysługiwało im w danym roku akademickim stypendium, tak jak skarżąca, mieliby ten okres zmniejszony. Takie ograniczenie nie tylko nie wynika z ustawy, ale nie ma oparcia w konstytucyjnej zasadzie równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP), rozumianej jako równość w tej samej kategorii podmiotowej (studenci) i przedmiotowej (stypendium). Z powyższych względów należy uznać, że rezultatem prawidłowej wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. musi być uznanie, iż świadczenia wskazane w tym przepisie przysługują osobie uprawnionej nie dłużej niż przez okres sześciu lat, nie zaś nie dłużej niż w okresie 6 lat od rozpoczęcia studiów, jak przyjęły organy. Istotne naruszenie prawa materialnego przez błędna jego wykładnię mające bezpośredni wpływ na wynik kontrolowanej sprawy skutkować musiało uchyleniem zaskarżonej decyzji, jak również uchyleniem decyzji ją poprzedzającej (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. dalej jako p.p.s.a.) Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni powyższą ocenę prawną, którą będzie związany (art. 153 p.p.s.a.). Ponieważ skarga została uwzględniona Sąd, na podstawie art. 200 p.p.s.a. zasądził na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania, który sprowadza się do zwrotu uiszczonego wpisu od skargi w kwocie [...]zł.