III SA/Lu 377/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. D. na decyzję Wojewody z dnia [...] lutego 2014 r., znak: [...], w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego na skutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 16 czerwca 2014 r. o odmowie przyznania prawa pomocy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia [...] marca 2014 r. R. D. wniosła skargę na decyzję Wojewody z dnia [...] lutego 2014 r., znak: [...], w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego. W skardze zawarto wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W złożonym formularzu o przyznanie prawa pomocy skarżąca ograniczyła wniosek do ustanowienia adwokata. Postanowieniem z dnia 29 października 2012 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, argumentując, że strona nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła w terminie sprzeciw, w którym podniosła, że referendarz sądowy dokonał błędnej oceny jej sytuacji finansowej i obciążeń finansowych związanych ze sprawą. Oparcie oceny obciążeń finansowych związanych ze sprawą na wysokości stawek minimalnych wynagrodzeń adwokatów jest błędne, gdyż są to stawki nieodzwierciedlające realiów rynku usług prawniczych. Podane przez skarżącą koszty utrzymania obejmują wyłącznie wydatki stałe, natomiast przy ocenie możliwości poniesienie kosztów związanych z postępowaniem sądowym należy brać pod uwagę również koszty jednorazowe, pojawiające się z różnych przyczyn w każdym miesiącu. Błędne było stwierdzenie, że w okresie letnim skarżąca nie ponosi kosztów związanych z ogrzewaniem gazowym, ponieważ musi gotować, ogrzewać mieszkanie w chłodne dni, podgrzać wodę do mycia. Ponadto płaci abonament z tytułu zainstalowanego przyłącza. Wbrew twierdzeniom referendarza skarżąca dołączyła wyciągi z rachunku bankowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: W świetle art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.), wskutek wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie referendarza sądowego traci moc, zaś wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez Sąd. W niniejszej sprawie nie było podstaw do odrzucenia sprzeciwu od zarządzenia referendarza, zatem został on wniesiony skutecznie, co oznacza utratę mocy prawnej postanowienia referendarza i konieczność rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez sąd. Wniosek skarżącej obejmuje, w ostatecznym brzmieniu, przyznanie adwokata. Jest to zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie podkreśla się, że orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów jakie musi ponieść skarżąca na poczet postępowania sądowego i aktualnych możliwości płatniczych skarżącego (por. m.in. postanowienie WSA w Poznaniu z 9 października 2008 r.; I SA/Po 825/08; LEX nr 507292). Na koszty sądowe w badanej sprawie będzie składał się wpis od skargi, który wynosi 200 zł (§ 2 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221, poz. 2193, ze zm.). W razie niekorzystnego dla skarżącego rozstrzygnięcia i zamiaru jego zaskarżenia może zaistnieć konieczność uiszczenia przez skarżącego opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł, za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem (poza sytuacjami, gdy orzeczenie z uzasadnieniem doręczane jest z urzędu). Koszty te nie są objęte wnioskiem skarżącej o przyznanie prawa pomocy, ale powinny być uwzględniane przy ocenie relacji między jej możliwościami finansowymi a obciążeniami finansowymi związanymi z postępowaniem. Skarżąca wnioskuje o przyznanie adwokata z urzędu. W sytuacji, gdyby skorzystała z pomocy adwokata "z wyboru" poniósłby koszty jego wynagrodzenia. Wynagrodzenie prawnika jest ustalane co do zasady swobodnie pomiędzy stronami – mocodawcą i pełnomocnikiem. Wskazówką dla oceny obciążeń finansowych, jakie musiałby ponieść z tego tytułu skarżący jest jedynie wysokość tzw. stawek minimalnych, określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461). W badanej sprawie stawka minimalna wynagrodzenia wynosi 240 zł, a z uwzględnieniem podatku VAT – 295,20 zł. Skarżąca podnosi, że nie można opierać się na wysokości stawek minimalnych opłat, ponieważ nie uwzględniają one warunków rynkowych. Należy jednak zauważyć, że jest to jedyny obiektywny wskaźnik, pozwalający oszacować, w przybliżeniu, wysokość obciążeń finansowych, jakie strona ponosi w związku z postępowaniem sądowym. Ustalenie realnej wysokości stawki wynagrodzenia adwokata w konkretnej sprawie nie jest możliwe na etapie rozpoznawania przez sąd wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sytuacja rodzinna i majątkowa skarżącej, wynikająca z jej oświadczeń złożonych w treści formularza o przyznanie prawa pomocy przedstawia się następująco: skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, posiada mieszkanie o pow. 52 m2. Dochody skarżącej obejmują wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę, wynoszące, zgodnie z zaświadczeniem z zakładu pracy 2.553,34 zł brutto (1.806,60 zł netto) oraz rentę rodzinną w kwocie 570 zł brutto (506 zł netto). Skarżąca wskazała również, że aktualnie toczy się postępowanie o zasiedzenie nieruchomości w miejscowości Kozłówka, z wniosku skarżącej, a koszty adwokata prowadzącego tą sprawę w całości pokryła córka skarżącej. Wobec tego, że postępowanie w tej sprawie jest w toku okoliczność ta nie może być brana pod uwagę przy ustalaniu stanu majątkowego skarżącej, nie wiadomo bowiem, czy postępowanie zakończy się rzeczywistym przysporzeniem majątkowym. Miesięczne wydatki skarżąca określiła następująco: ogrzewanie gazowe, rata miesięczna – 314 zł, dojazdy – 156 zł, kredyty hipoteczny na mieszkanie, rata – 700 zł, wyżywienie – 500 zł, prąd – 120 zł, woda – 70 zł, środki czystości – 80 zł, gaz (butla) – 60 zł, telefon – 30 zł. Analizując sytuację majątkową i finansową skarżącej sąd doszedł do przekonania, że nie zostały spełnione ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W ocenie sądu wykazana przez skarżącą sytuacja majątkowa i finansowa nie daje podstaw do uznania, że skarżąca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie stanowiskiem przyznanie prawa pomocy, powinno mieć charakter wyjątkowy. Jest to w istocie pomoc państwa, skierowana do osób, które znajdują się w na tyle trudnej sytuacji życiowej, że nie są w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla zasobów i środków, jakimi dysponują na bieżące utrzymanie. Przykładowo: jak wskazał NSA w postanowieniu z 27 marca 2014 r. (I OZ 219/14, LEX nr 1446608), udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to winno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Analiza sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżącej wskazuje jednoznacznie, że bez poważniejszych trudności może ona zaspokoić wszystkie swoje potrzeby bytowe. Kwota uzyskiwanego dochodu netto (2.312,60 zł) przekracza kwotę stałych miesięcznych wydatków (2.095,06 zł). Suma jaka pozostaje może być przeznaczona na pokrycie nadzwyczajnych wydatków, w tym również – związanych z potrzebą pomocy prawnej w toczącym się postępowaniu sądowym. Nie da się więc żadną miarą zaliczyć skarżącej do kategorii osób, które przy dołożeniu najwyższej staranności nie mogłyby wygospodarować środków na pokrycie kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Wygospodarowanie takich środków będzie niewątpliwie stanowić pewne obciążenia dla skarżącej, jednak w ocenie sądu nie zagrozi ono realizacji wszystkich niezbędnych potrzeb bytowych skarżącej. Złożone przez skarżącą oświadczenia i dokumenty były wystarczające do dokonania oceny jej sytuacji majątkowej i finansowej i sąd nie uznał za niezbędne odwoływanie się do analizy ewentualnych rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą. Tym niemniej, odpowiadając na jej polemikę zawartą w sprzeciwie sąd musi stwierdzić, że wśród dokumentów przesłanych przez stronę znalazły się: zaświadczenie z zakładu pracy, kopia umowy kredytowej wraz z szacunkowym określeniem wysokości rat kredytowych. Wbrew twierdzeniom skarżącej w dokumentacji tej nie ma wyciągów z jej rachunku bankowego. Nie ma to jednak znaczenia dla oceny spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Z uwagi na powyższe ustalenia sąd uznał, że w przypadku skarżącej nie zostały spełnione ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Mając powyższe na uwadze sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 260 oraz art. 246 § 1 p.p.s.a.