III SA/Lu 38/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski (spr.), Sędziowie Asesor WSA Małgorzata Fita, Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak, Protokolant Asystent sędziego Małgorzata Syta, po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2005 r. sprawy ze skargi P.D. na decyzję Wojewody z dnia [...] marca 2003 r. nr [...] w przedmiocie anulowania czynności materialno-technicznej zameldowania uchyla zaskarżoną decyzję Zaskarżoną decyzją Wojewoda działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 47 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Dz. U. Nr 87, poz. 960 z 2001 r. ze zm.) oraz zgodnie z wyrokiem TK z dnia 27 maja 2002r. sygn. K 20/01 (Dz. U. Nr 2002 r. Nr 78, poz. 716), po rozpatrzeniu odwołania P. D. od decyzji Kierownika Wydziału Spraw Obywatelskich działającego z up. Prezydenta Miasta z dnia [...] stycznia 2003 r. Nr [...] orzekającej o wymeldowaniu P. D. z pobytu stałego z lokalu przy ul. L. w P. – uchylił decyzję organu I instancji w całości i anulował czynność materialno-techniczną polegającą na zameldowaniu P. D. na pobyt stały w lokalu przy ul. L. w P. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że pismem z dnia [...] grudnia 2002 r. M. D. zamieszkała w P. przy ul. L. zwróciła się do organu meldunkowego o "cofnięcie zameldowania na pobyt stały P. D. z ww. lokalu mieszkalnego". Wskazywała w nim, że mąż nie mieszkał w spornym mieszkaniu, lecz u swoich rodziców, u których był zameldowany. Małżeństwo od wielu lat nie układa się. Naganny stosunek męża do rodziny znalazł swój epilog w sądzie. W sprawie o fizyczne i moralne znęcanie się wyrokiem z dnia 23 września 2002 r. mąż został skazany na rok pozbawienia wolności z zawieszeniem na trzy lata. Zameldowanie się przez męża po raz pierwszy w czasie wielu lat małżeństwa pod wspólnym adresem było spowodowane cofnięciem darowizny przedmiotowego mieszkania przez jej rodziców oraz wniesieniem przez nią pozwu o rozwód. W toku postępowania wyjaśniającego organ I instancji ustalił, iż P. D. zameldował się w spornym lokalu w dniu 28 listopada 2002 r. Na podstawie zeznań P. D. ustalił zaś, że nie mieszka on w spornym mieszkaniu od 20 czerwca 2002 r. Wyjaśnienia P. D. potwierdza przeprowadzona przez Komendę Powiatową Policji kontrola meldunkowa. W takim stanie faktycznym organ I instancji powołując się na spełnienie przesłanek art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych orzekł o wymeldowaniu P. D. z przedmiotowego mieszkania. Od decyzji organu I instancji P. D. wniósł odwołanie. Podnosił, iż przedmiotowy lokal jest jego współwłasnością z żoną od 1994 r. Fakt, że do listopada 2002 r. w lokalu tym zameldowana była tylko żona nie ma znaczenia, bowiem przez wiele lat mieszkali w nim wspólnie. Mieszkanie przy ul. L. było i jest miejscem jego stałego pobytu, gdzie ma zamiar stale przebywać. Wielokrotnie próbował przebywać w spornym mieszkaniu, jednak żona uniemożliwia mu to poprzez brak dostępu do kluczy. Nie utracił uprawnień do przebywania w lokalu przy ul. L., w którym ma zamiar stale przebywać. Wojewoda rozpoznając sprawę w wyniku wniesionego odwołania wskazał, iż analiza materiału dowodowego jednoznacznie wskazuje, iż P. D. w lokalu przy ul. L. nie zamieszkuje. P. D. w swoich zeznaniach w dniu [...] grudnia 2002 r. stwierdził, iż "lokal mieszkalny przy ul. L. opuściłem pod koniec września 2001 r. Od tamtej pory nie posiadam kluczy do mieszkania. Więcej nie nocowałem w tym mieszkaniu ponieważ żona nie wpuszczała mnie. Od czasu opuszczenia mieszkania zamieszkuję częściowo u rodziców przy ul. K., a częściowo u kolegów na P. w hotelu robotniczym". Potwierdza to kontrola meldunkowa przeprowadzona przez KPP w P. (pismo z dnia [...] stycznia 2003 r. Nr L. dz. [...]). Organ odwoławczy uznał zatem, że skoro odwołujący nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu od października 2001 r. to dokonanie przez niego zameldowania w listopadzie 2002 r. w drodze czynności materialno - technicznej dokonane zostało z naruszeniem art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W przedmiotowej sprawie oczywiste jest, że P. D. w czasie dokonywania zameldowania przy ul. L. w lokalu tym nie zamieszkiwał i nie zamieszkuje, na druku zgłoszenia pobytu stałego sam sobie potwierdził fakt zamieszkiwania w lokalu, w którym od roku nie zamieszkiwał, co potwierdził do protokołu. Z uwagi na to, że czynność jego zameldowania dokonana została z naruszeniem prawa należało ją anulować. Na powyższą decyzję P. D. w dniu [...] wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie. Zarzucając wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 6, 7, 8, 9, 11 i 139 kpa oraz art. 47 ust. 2, art. 15 ust. 2 oraz art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji. Podnosił, iż organ odwoławczy wydał decyzję na niekorzyść strony odwołującej się, przez co naruszył przepis art. 139 kpa. Ponadto stwierdzenie nieważności czynności materialno-technicznej jest instytucją wyjątkową, mającą zastosowanie w sytuacjach oczywistych tj. wtedy, gdy wątpliwości, o których mowa w art. 47 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych ujawniły się już po dokonanej czynności związanej z zarejestrowaniem faktu zameldowania lub wymeldowania. W przedmiotowej sprawie organy administracji miały od początku pełną wiedzę, nie mogą zatem powoływać się na rzekomo odnalezione wątpliwości. Stwierdzenie, że "lokal opuścił pod koniec września 2001 r." do protokołu jest nieporozumieniem w odczytaniu treści tego protokołu. Czasowo opuścił lokal w czerwcu 2002 r. i ma zamiar przebywać w nim nadal, choć nie może tego uczynić z powodów obiektywnych (żona mu to uniemożliwia). W odpowiedzi na skargę Wojewoda wnosił o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie w wyroku z dnia 17 grudnia 2003 r. uznał, że skarga jest bezzasadna, bowiem zaskarżona decyzja prawa nie narusza. W motywach rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że skarżący zameldował się w tym lokalu w dniu 28 listopada 2002 r. a lokal mieszkalny przy ul. L. opuścił pod koniec września 2001 r., od tamtej pory nie posiada kluczy do mieszkania. Brak woli wymeldowania wiąże z nadzieją na scalenie swojego małżeństwa. Ustalenia faktyczne poczynione w sprawie dawały więc pełną podstawę do przyjęcia, iż w dniu 28 listopada 2002 r., a więc w dniu zameldowania, skarżący nie zamieszkiwał w spornym lokalu przy ul. L. w P. Skarżący wskazuje, iż nie zamieszkiwanie w spornym lokalu spowodowane jest czynnikami obiektywnymi (zmiana zamków i brak kluczy do domu), jednak nie wskazuje, by poczynił jakiekolwiek kroki prawne w celu wejścia w jego posiadanie. Dokonując oceny prawnej Sąd wskazał, że według art. 15 ust 2 (zdanie pierwsze) ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych wymeldowanie określonej osoby następuje na wniosek lub z urzędu w sytuacji, gdy osoba zameldowana m.in. opuściła dotychczasowe miejsce stałego pobytu bez wymeldowania. Zastosowanie przepisu art. 15 ust. 2 ustawy następuje wyłącznie, gdy uprzednio dokonana czynność materialno-techniczna polegająca na zameldowaniu była prawidłowa. W przypadku stwierdzenia, że osoba zameldowana na pobyt stały nie spełniała w dacie tej czynności warunków przewidzianych w przepisach art. 9, art. 10 i art. 11 ustawy, tj. nie przebywała w określonej miejscowości pod wskazanym adresem, organ administracyjny przeciwdziałając powstawaniu fikcji mieszkaniowej, z urzędu winien uchylić tą wadliwą czynność, w drodze rozstrzygnięcia na podstawie art. 47 ust. 2 ustawy. Sąd uznał, że przepis ten winien mieć zastosowanie do sytuacji ujawnienia, że zgłoszone dane stanowiące podstawę zameldowania były nieprawdziwe. Uzasadnione w tych okolicznościach było stanowisko zaskarżonej decyzji, iż dane stanowiące podstawę zameldowania skarżącego w P. ul. L. były nieprawdziwe, co dawało podstawę do orzeczenia o anulowaniu czynności materialno-technicznej zameldowania na podstawie przepisu art. 47 ust. 2 ustawy. Wadliwa podstawa rozstrzygnięcia przez organ I instancji przy prawidłowych ustaleniach faktycznych sprawy dawała w ocenie tego Sądu podstawę do orzeczenia przez organ II instancji w trybie art. 138 § 1 pkt 2 kpa. Orzeczenie takie nie stanowi naruszenia art. 139 kpa oraz przytoczonych w skardze przepisów postępowania. W tej sytuacji, uznając skargę za bezzasadną, na podstawie art. 27 ust 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym ( Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) Sąd skargę oddalił. Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł P. D., reprezentowany przez adwokata, domagając się jego uchylenia i zarzucając: - rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 6 ust. 1 w zw. z art. 4 pkt 1 oraz art. 47 ust. 2, art. 15 ust. 2, art. 9 ust. 2 i innych cyt. ustawy o ewidencji i dowodach osobistych poprzez przyjęcie, iż zameldowanie rodzi jedynie domniemanie, że dana osoba mieszka pod wskazanym adresem, które może być obalone na podstawie art. 47 ust. 2 i zastosowanie tego przepisu wobec skarżącego - pominięcie przesłanki art. 6 ust. 1 w zw. z art. 4 pkt 1 ustawy, mające pierwszeństwo w analizie stanu prawnego i faktycznego i pominięcie faktu, że skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości, co daje mu prawo zgłoszenia stałego miejsca pobytu rodzące po stronie organu obowiązek przyjęcia tego zgłoszenia i dokonania czynności materialno - technicznej zameldowania na podstawie tego zgłoszenia - rażące naruszenie przepisów postępowania - art. 139, 6, 7, 8, 9, 10, 11 i in. kpa, polegające na nie uzasadnieniu przepisów służących załatwieniu sprawy, nie wzięciu pod uwagę wszystkich okoliczności sprawy, pominięciu faktu wieloletniego zamieszkiwania, nie dokonanie oceny czynności sprawdzających, nie zwrócenie się o udzielenie informacji, czy przedstawienie dokumentów (np. wypis z księgi wieczystej), a ograniczenie się przez organ tylko do krótkiego protokołu i doręczenia decyzji stronom. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 17 listopada 2004 r. sygn. akt OSK 291/04 uznał, że skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie do ponownego rozpoznania. Sąd II instancji zgodził się z zarzutem skargi, że Sąd orzekający w I instancji nie wziął pod uwagę istotnej dla sprawy okoliczności, iż P. D. był współwłaścicielem lokalu, o zameldowanie w którym ubiegał się, a do odwołania od decyzji doręczył stosowne postanowienie Sądu Rejonowego Wydziału Ksiąg Wieczystych, a choć z twierdzenia drugiego współwłaściciela lokalu - żony P. D. - wynikało, że zostały podjęte czynności co do pozbawienia go tego tytułu, to kwestii tej Sąd nie wyjaśnił, ani się do niej nie ustosunkował. Sąd odwoławczy uznał, że prawo własności do lokalu ma wpływ na czynność materialno - techniczną jaką jest zameldowanie w lokalu będącym przedmiotem tego prawa. Pominięcie tej okoliczności miało w konsekwencji wpływ na ocenę co do tego, że w sprawie może mieć zastosowanie art. 47 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Za przesądzającą w sprawie uznana została okoliczność nie przebywania w lokalu, a nie tytuł prawny do niego, co doprowadziło do uznania, że niewadliwa jest czynność anulowania zameldowania osoby, mającej tytuł własności do lokalu, i istnienia podstaw, o których mowa w. art. 47 ust.2 cyt. ustawy, do takiego rozstrzygnięcia. Rozpoznając ponownie skargę na decyzję Wojewody z dnia [...] w przedmiocie anulowania czynności materialno – technicznej zameldowania, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, będąc związanym wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny (art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. u. nr 153 poz. 1270 z późn. zm.), przyjął zaprezentowany pogląd prawny o wpływie prawa własności do lokalu na czynność materialno – techniczną, jaką jest zameldowanie w lokalu będącym przedmiotem tego prawa. W świetle tak rozumianego związku normatywnego wadliwe jest orzeczenie Wojewody, jako nie uwzględniające tytułu prawnego skarżącego do lokalu, w którym był zameldowany. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w oparciu o art. 145 § 1 ust. 1 pkt a i c ppsa w zw. z art. 7, 8, 77 § 1 i 80 kpa oraz art. 15 ust. 1 i art. 47 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych orzekł jak na wstępie. Zaskarżona decyzja nie podlega ze swej natury wykonaniu, zatem nie ma potrzeby orzekania w trybie art. 152 ppsa, że nie może być wykonywana do czasu uprawomocnienia się wyroku.