III SA/Lu 39/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal, Sędzia NSA Maria Wieczorek, Protokolant Stażysta Radosław Kot, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 4 czerwca 2009 r. sprawy ze skargi J. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę. Decyzją Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. ) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007r. Nr 11, poz.74 ze zm.) utrzymano w mocy decyzję Nr [...] z dnia [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu podniesiono, że decyzją z dnia [...] Nr [...] Zakład odmówił umorzenia należności z tytułu składek, z uwagi na brak całkowitej nieściągalności oraz okoliczności uzasadniających umorzenie należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, określonych w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W dniu [...] skarżący nadał w placówce pocztowej wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia (data wpływu do Zakładu [...]). W uzasadnieniu powyższego wniosku informując, że nie zgadza się z decyzją odmowną, a w szczególności z argumentacją w jej uzasadnieniu. Rozpatrując wniosek o ponowne rozpatrzenie spawy poddane zostały wnikliwej analizie wszystkie dokumenty zgromadzone w sprawie, w tym: - przedłożone w dniu [...] wraz z wnioskiem o umorzenie, tj.: oświadczenie o możliwościach płatniczych oraz zaświadczenia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w L. z dnia [...]. i [...]. - dołączone do akt sprawy, zgodnie z Pana prośbą, kserokopie dokumentów zgromadzonych do wniosku o umorzenie złożonego w dniu [...]., tj.: decyzji MOPR w L. z dnia [...], nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym z dnia [...], zawiadomienia o wszczęciu egzekucji z dnia [...], nakazów zapłaty w postępowaniu upominawczym z dnia [...], [...], [...], [...], [...], wyroku Sądu Rejonowego w L. z dnia [...], zaświadczeń Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w L. z dnia [...] (3 szt.), orzeczenia o stopniu niepełnosprawności małżonki – J.D., zaświadczenia MOPR z dnia [...] o nie korzystaniu z pomocy oraz kserokopia oświadczenia złożonego w dniu [...] w IV Komisariacie Policji w L. o stwierdzonych stratach w następstwie włamania do Pana kiosku mającego miejsce w dacie [...]. Jak wynika z akt sprawy, pismem z dnia [...] Zakład wezwał do udziału w czynnościach i złożenia aktualnego orzeczenia o konieczności indywidualnego nauczania córki, na które powołał się skarżący we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a które nie zostało załączone do akt sprawy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po analizie akt stwierdził, że nie zachodzą okoliczności uzasadniające umorzenie zadłużenia. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust.3a. Przepis art. 28 ust. 3 powołanej ustawy wymienia enumeratywne okoliczności, w których zachodzi całkowita nieściągalność zadłużenia. Należą do nich: śmierć dłużnika, który nie pozostawił żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji, oddalenie przez sąd wniosku o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzenie postępowania, zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, nie zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nieznaczna wysokość kwoty zaległych składek, nie przekraczająca kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, stwierdzenie przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku z którego można prowadzić egzekucję, oczywisty brak możliwości uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Natomiast art. 28 ust.3a powołanej ustawy stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności - na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365). Z powyższego rozporządzenia wynika, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na sytuację rodzinną i stan majątkowy nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Są to w szczególności sytuacje, w których opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych lub poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, bądź przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Jak podniósł Prezes ZUS, z analizy zgromadzonych w sprawie akt wynika, że nie został spełniony warunek całkowitej nieściągalności, gdyż zadłużenie objęte jest postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w L. i dotychczas nie ma informacji od organu egzekucyjnego o bezskuteczności egzekucji. Ponadto skarżący wraz z małżonką są właścicielami, na zasadach wspólności ustawowej, majątku nieruchomego (mieszkanie własnościowe o pow. 95,8 m2), który może stanowić zabezpieczenie spłaty należności. Fakt posiadania majątku nieruchomego nie świadczy, że Zakład "dostrzega możliwość pozbawienia rodziny jedynego mieszkania" - co zostało podniesione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - lecz stanowi dowód, że nie zachodzi przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, na podstawie której stwierdza się całkowitą nieściągalność zaległości. Analiza całokształtu materiału dowodowego nie wskazała na istnienie okoliczności przemawiających za umorzeniem należności, pomimo braku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Nie stwierdzono żadnych okoliczności wskazanych w w/w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. uzasadniających umorzenie należności, z uwagi na szczególną sytuację materialną lub rodzinną bądź też zdrowotną. Dokonując analizy sytuacji finansowej rodziny J.D. oparto się przede wszystkim na dokumentacji złożonej w dniu [...] wraz z wnioskiem o umorzenie, a także zgromadzonej do wniosku o umorzenie należności złożonego w dniu [...]. Pomimo wezwania przez Zakład, pismem z dnia [...], o przedłożenie nowych okoliczności faktycznych w sprawie umorzenia należności skarżący nie przedłożył żadnych dodatkowych dokumentów, ani nie przedstawił żadnych nowych okoliczności faktycznych. Prezes ZUS podniósł, że z informacji zawartej w oświadczeniu o możliwościach płatniczych z dnia [...] wynika, że skarżący posiada zadłużenie wobec instytucji w kwocie 45.600 zł plus odsetki, osób fizycznych w kwocie 4.000 zł, firmy T. 700 zł, a także z tytułu opłat za czynsz w kwocie 21.200 zł, energię elektryczną i gaz w łącznej kwocie 450 zł oraz RTV w kwocie 1.300 zł. Z przedłożonych dokumentów wynika, że na skutek pozwów wniesionych przez: PUH M. sp. z 0.0., R. S.A., K.S. Sp. z 0.0. oraz Gminę L. zostały w 2006r. i 2007r. wydane nakazy zapłaty na łączną kwotę 36.752,82 zł plus odsetki za zwłokę oraz zwrot kosztów procesu, z czego postępowaniem egzekucyjnym objęta została należność w kwocie 25.983,48 zł plus odsetki i koszty na wniosek R. S.A.. Ponadto na skutek pozwów wniesionych przez Spółdzielnię Mieszkaniową "Cz." w L. wydane zostały w 2006r. i 2007r. nakazy zapłaty na łączną kwotę 14.046,94 zł plus odsetki za zwłokę oraz zwrot kosztów procesu. Z analizy akt sprawy wynika, że rodzina skarżącego utrzymuje się z dochodów małżonki z tytułu działalności gospodarczej w wysokości ok. 1.500 zł (wg oświadczenia) oraz dodatkowych dochodów syna, które za 2007r. wyniosły 2.500 zł (zgodnie z zaświadczeniem Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w L. z dnia [...]), a do dnia [...] pobierał on także zasiłek rodzinny na dwoje dzieci w łącznej wysokości 132 zł. Wysokość stałych miesięcznych wydatków została natomiast określona na kwotę ok. 800 zł. Ponadto skarżący spłaca komornikowi po ok. 1.200 zł miesięcznie, na poczet posiadanych długów. Organ odwoławczy dodał, że pomimo powoływania się na trudną sytuację finansową rodzina skarżącego nie korzysta z jakiejkolwiek formy pomocy udzielanej przez Ośrodki Pomocy Społecznej osobom znajdującym się w trudnej sytuacji finansowej (zgodnie z zaświadczeniem MOPR z dnia [...], które wg Pana oświadczenia jest nadal aktualne). W opinii Zakładu korzystanie z takiej formy wsparcia stanowi dodatkowe potwierdzenie, iż dochody osoby zobowiązanej i jej rodziny nie pozwalają na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Poza tym mimo powoływania się na trudną sytuację finansową skarżący reguluje zadłużenia wobec innych wierzycieli, w kwocie 1.200 zł miesięcznie. Niewątpliwie sytuacja materialna skarżącego wskazuje na problemy finansowe, jednak należy zwrócić uwagę, że nie zachodzi konieczność spłaty zadłużenia jednorazowo, jeśli nie pozwala na to sytuacja płatnika. Organ odwoławczy stwierdził także, że dotychczasowe działania skarżącego wskazują na świadome unikanie spłacania zobowiązań o charakterze publicznoprawnym, co nie może stanowić dostatecznego uzasadnienia do umorzenia powstałego długu. Prezes ZUS analizując dokumentację dotyczącą poniesienia strat spowodowanych włamaniami do kiosku stwierdził, że powyższe sytuacje nie przyczyniły się do całkowitej likwidacji działalności gospodarczej. Wprawdzie skarżący zaprzestał prowadzenia dotychczasowej działalności, ale od dnia [...] działalność ta jest zarejestrowana na jego żonę i jest nadal prowadzona. Wobec powyższego nie zachodzi przypadek określony w § 3 ust. 1 pkt 2 w/w rozporządzenia, który stanowi, że Zakład może umorzyć należności w przypadku "poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności". Zdaniem organu odwoławczego nie można również uznać, że skarżący ma ograniczone możliwości zarobkowania i osiągania dochodów, tzn. że zachodzi warunek określony w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, który stanowi, że przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Skargę na powyższą decyzję złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie J.D. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu podniósł m.in., że wydając decyzję Prezes ZUS niewłaściwie zastosował się do rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, nieokreślając pojęcia "niezbędne potrzeby życiowe". W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest bezzasadna. Przede wszystkim należy podnieść, że w myśl przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdzić należy, że nie narusza ona prawa, zatem skarga podlega oddaleniu. Przede wszystkim należy podnieść, że działania organów administracji w niniejszej sprawie odbywały się zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest kompetentny do umarzania należności z tytułu składek, jeśli zostaną spełnione określone przepisami prawa przesłanki. Podstawę prawną umorzenia należności z tytułu składek stanowią przepisy art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007r. Nr 11 poz. 74 ze zm.). Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 tej ustawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z ust. 3 powołanego przepisu "całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: 1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotności przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r.- Prawo upadłościowe i naprawcze, 3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy Ordynacja podatkowa, 4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne". Stanowi to zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że zachodzą okoliczności całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek powyżej określonych daje możliwość umorzenia należności, ale nawet wówczas oznacza to dla Zakładu tylko możliwość umorzenia, a nie prawny obowiązek. Analizują niniejszą sprawę należy stwierdzić, że nie zaszła żadna z wymienionych powyżej okoliczności dająca podstawę umorzenia należności z tytułu składek. Należy podzielić zdanie organu odwoławczego, że zebrany materiał dowodowy nie pozwala na przyjęcie całkowitej nieściągalności, bowiem oczywistym jest, że w sprawie nie zachodzi żadna ze wskazanych okoliczności Należy także wskazać, że art. 28 ust.3a powołanej ustawy stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności - na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365). Z powyższego rozporządzenia wynika, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na sytuację rodzinną i stan majątkowy nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Są to w szczególności sytuacje, w których opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych lub poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, bądź przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Z analizy akt niniejszej sprawy jednoznacznie wynika, że nie zachodzą przesłanki do umorzenia zaległości z tytułu składek, także na tej podstawie. Skarżący dysponuje określonym majątkiem (posiada mieszkanie), on i jego rodzina utrzymują się z zarobków żony skarżącego, nie korzystają z pomocy socjalnej. Dodatkowo skarżący, jako dorosły i zdrowy mężczyzna, ma możliwość podjęcia pracy zarobkowej, jeśli uważa, że jego stan finansowy nie pozwala mu na utrzymanie rodziny i pokrycie wszystkich zobowiązań finansowych. Z tych też względów oraz na podstawie przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.